Çfarë ka ndryshuar realisht në rolin e KFOR-it që nga viti 1999 dhe sa ndikim ka sot NATO në Kosovë?

Trupat e NATO-s filluan të hynin në territorin e atëhershëm të RF të Jugosllavisë më 12 qershor 1999. Në të njëjtën kohë, pjesëtarët e ushtrisë serbe nisën të tërhiqeshin, ashtu si edhe një numër i madh i popullsisë serbe. Bashkëbiseduesit e Kosovo online vlerësojnë se roli i KFOR-it në thelb nuk ka ndryshuar, pasi ai vazhdon të veprojë në përputhje me Rezolutën 1244 të Këshillit të Sigurimit të Kombeve të Bashkuara. Ata gjithashtu konsiderojnë se Aleanca nuk do ta përfundojë këtë mision në të ardhmen e afërt, ndërsa NATO deklaron se vazhdon të mbështesë dialogun ndërmjet Beogradit dhe Prishtinës.

Shkruan: Velko Nestoroviq

Në muajt e parë pas hyrjes së forcave të NATO-s, u krye numri më i madh i krimeve me motive etnike ndaj serbëve në Kosovë, ndërsa shumica e serbëve që u larguan nga Kosova nuk u kthyen më.

Nga komandanti i parë i KFOR-it, gjenerali Majkëll Xhekson, i cili ndërroi jetë në vitin 2024, deri te gjenerali turk Ozkan Ulutash, i cili për herë të dytë mori komandën e misionit më afatgjatë të Aleancës që vazhdon që nga viti 1999, numri i pjesëtarëve të KFOR-it është zvogëluar vazhdimisht. Aktualisht në Kosovë janë të stacionuar më pak se 5.000 ushtarë. Në fillim të misionit, në vitin 1999, NATO kishte 50.000 ushtarë, ndërsa në vitin 2002 ky numër ishte 39.000, kurse një vit më vonë rreth 17.500 pjesëtarë të KFOR-it ishin të pranishëm në Kosovë.

Megjithatë, KFOR-i vazhdon të sigurojë Manastirin e Deçanit, ndërsa karabinierët italianë janë të vendosur në urën kryesore mbi Ibër, ndërmjet Mitrovicës së Jugut dhe Mitrovicës së Veriut, e cila mbetet e mbyllur për qarkullim.

Në të njëjtën kohë, vazhdon të jetë në fuqi marrëveshja sipas së cilës pjesëtarët e Forcës së Sigurisë së Kosovës nuk mund të shkojnë në veri të Kosovës pa lejen e qartë të komandantit të KFOR-it.

Analisti ushtarako-politik Fadil Kajtazi deklaroi për Kosovo online se KFOR-i vazhdon të konsiderohet organizata që garanton paqen në Kosovë dhe në rajon.

“Ajo që vihet re është se numri i pjesëtarëve të KFOR-it ka ndryshuar dhe është zvogëluar në përputhje me rrethanat dhe vlerësimet e nivelit të sigurisë dhe stabilitetit në rajon”, tha Kajtazi.

Ai theksoi gjithashtu se është i dukshëm ndryshimi në strukturën e shteteve që marrin pjesë në KFOR.

“Struktura është më e ngushtë krahasuar me atë që ekzistonte në fillim të misionit”, tha Kajtazi.

Me rastin e 27-vjetorit të hyrjes së forcave të Aleancës në Kosovë, NATO publikoi një deklaratë ku theksohet se vazhdon të mbështesë dialogun ndërmjet Beogradit dhe Prishtinës me ndërmjetësimin e Bashkimit Evropian dhe u bën thirrje të dyja palëve të angazhohen në zgjidhjen e çështjeve të mbetura dhe arritjen e një marrëveshjeje që respekton të drejtat e të gjitha komuniteteve, pasi kjo është me rëndësi kyçe për sigurinë afatgjatë në Kosovë dhe stabilitetin e rajonit.

Në deklaratë thuhet se situata e sigurisë në Kosovë ka vazhduar të përmirësohet gjatë viteve të fundit.

“Në përputhje me këtë, në janar NATO pezulloi dislokimin e forcave rezervë në kuadër të misionit të KFOR-it, pas më shumë se dy vitesh rotacioni të pandërprerë. Meqenëse situata e sigurisë në Kosovë në përgjithësi mbetet stabile, NATO do të optimizojë vendosjen e KFOR-it dhe do të përshtatë gradualisht numrin aktual të trupave gjatë vitit të ardhshëm”, thuhet në deklaratë.

Kujtohet se që nga viti 1999 vendosja e KFOR-it është përshtatur vazhdimisht për të ruajtur efektivitetin e misionit dhe për t’iu përgjigjur ndryshimeve në situatën e sigurisë.

“Pas rritjes së tensioneve dhe dhunës në vitin 2023, përfshirë sulmet e pajustifikuara ndaj pjesëtarëve të KFOR-it në Zveçan, KFOR-i mori përforcimin më të madh në më shumë se një dekadë, me vendosjen e afro 1.000 ushtarëve shtesë”, shtohet në deklaratë.

Po ashtu theksohet se optimizimi i paralajmëruar me rastin e 27-vjetorit të misionit po zbatohet në kuadër të kompetencave ekzistuese të Komandantit Suprem të Forcave Aleate në Evropë dhe pasoi një vlerësim të detajuar të situatës së sigurisë të bazuar në të dhëna të inteligjencës.

“Pritet që reduktimi gradual i forcave të ndjekë ciklet kombëtare të rotacionit dhe rishpërndarjes nga tani deri vitin e ardhshëm. Optimizimi do të zbatohet gradualisht dhe në përputhje me situatën në terren, ndërsa mund të pezullohet nëse këtë e kërkojnë rrethanat përkatëse të sigurisë”, thuhet në deklaratën e NATO-s.

Studiuesi i çështjeve të sigurisë, Nikolla Vujinoviq, deklaroi për Kosovo online se NATO erdhi në Kosovë para 27 vitesh si forcë pushtuese dhe nuk ishte këtu për të ruajtur paqen, por për të forcuar pavarësinë e Kosovës.

“Kanë kaluar tashmë 27 vjet, që përbëjnë një distancë të mjaftueshme historike për të vlerësuar mënyrën se si u soll NATO gjatë hyrjes në Kosovë. Ajo lejoi të krijohej një vakum ndërmjet trupave të Ushtrisë së Jugosllavisë që po tërhiqeshin dhe hyrjes së forcave të NATO-s. Pikërisht në atë vakum u kryen shumë krime dhe spastrime etnike në shumë zona. Nëse nuk gaboj, gati 300.000 njerëz u larguan nga Kosova dhe Metohia. NATO nuk ishte aty për të ruajtur paqen, por për të forcuar pavarësinë e Kosovës”, tha Vujinoviq.

Ai nuk beson se Aleanca planifikon ta përfundojë misionin në Kosovë në një të ardhme të afërt.

“Vetëm po ndryshon aktori kryesor. Për shumë vite, madje për dekada, Shtetet e Bashkuara të Amerikës ishin aktori kryesor që këmbëngulte në vazhdimin e këtij misioni. Mendoj se tani rrethanat kanë ndryshuar dhe se Turqia është sot faktori dominues që këmbëngul për vazhdimin e KFOR-it, për arsyen e thjeshtë se Turqia, fare qartë, e përdor atë si një kornizë për demonstrimin e fuqisë së saj në terren. Pra, si kazermën ‘Car Murat’, ashtu edhe numrin e madh të ushtarëve, ndërsa tani edhe komandanti i KFOR-it është nga ushtria turke. Sipas të gjitha gjasave, edhe pasardhësi i tij do të jetë nga ushtria turke. Për këtë arsye mendoj se ky është një kuadër shumë i përshtatshëm për demonstrimin e fuqisë së dikujt në terren”, tha Vujinoviq.