Çfarë mesazhi dërguan zgjedhësit në zgjedhjet lokale dhe kush duhet t’i dëgjojë ata?

Në komunat veriore të Kosovës, pas dy vjetësh e gjysmë, po kthehen kryetarët serbë, ndërsa Graçanica do të vazhdojë të udhëhiqet nga përfaqësuesi i Listës Serbe, megjithëse dalja e partive shqiptare me një kandidat të përbashkët ishte përpjekje për ta ndryshuar këtë situatë. Sa i përket qëndrimit të Prishtinës ndaj veriut pas këtyre ndryshimeve politike, bashkëbiseduesit e portalit Kosovo online japin vlerësime të ndryshme – nga mundësia që presioni të zbutet disi, deri te parashikimi se tensionet do të vazhdojnë nëse veriu shihet ende si platformë për përballje politike.

Shkruan: Dushica Radeka Gjorgjeviq

Votat për këshilltarët komunalë nga zgjedhjet e djeshme lokale në Kosovë ende po numërohen, por sa u përket kryetarëve të ardhshëm, të paktën në komunat me shumicë serbe, pothuajse gjithçka është tashmë e qartë.

Kandidatët e Listës Serbe fituan në Mitrovicën e Veriut, Zveçan, Zubin Potok dhe Leposaviq, si edhe në pesë komuna me shumicë serbe në jug të Ibrit. Kush do të udhëheqë komunën e Kllokotit do të dihet pas raundit të dytë të zgjedhjeve.

„Katër komunat në veri iu kthyen atyre që u përkasin – qytetarëve tanë“, tha Zllatan Elek, kryetar i Listës Serbe, pasi u publikuan rezultatet e para nga vendvotimet.

Graçanica mbeti në duart e serbëve, edhe pse në këtë komunë katër parti shqiptare, Lëvizja Vetëvendosje dhe tre parti opozitare, formuan një “Aleancë Shqiptare” dhe kishin një kandidat të përbashkët për kryetar, Leutrim Ajetin.

Kryetari i sapozgjedhur i Graçanicës, Novak Zhiviq nga Lista Serbe, fitoi 7.120 vota ose 62,54%, ndërsa Ajeti mori 2.635 vota (23,15%). Në vendin e tretë është Igor Rashiq (për subjektin “Për Liri, Drejtësi dhe Mbijetesë”) me 1.468 vota (12,9%), e pas tij Goran Marinkoviq nga Aleanca e Kosovës me 161 vota (1,41%).

Sipas Ivan Nikoliq nga OJQ “Komunikimi për zhvillimin e shoqërisë”, këto shifra janë një sinjal serioz, pasi, siç thotë ai, numri i votave që ka marrë kandidati shqiptar është jashtëzakonisht i lartë. Ai u bëri thirrje përfaqësuesve të komunitetit serb që t’i kushtojnë më shumë vëmendje kësaj çështjeje, sepse, siç theksoi, nëse jo në zgjedhjet e ardhshme, ndoshta për dhjetë vjet mund të vijë një situatë ku kandidatët serbë dhe shqiptarë do të garojnë në raundin e dytë.

Mesazhet që vijnë pas zgjedhjeve të djeshme nga zyrtarët e Beogradit janë se në to ka fituar uniteti serb.

Drejtori i Zyrës për Kosovë dhe Metohi, Petar Petkoviq, tha se rezultatet e zgjedhjeve “do t’i mundësojnë popullit serb të eliminojë pasojat katastrofike të administratës shumëvjeçare të imponuar nga regjimi okupues i Albin Kurtit”.

Ndihmësi i tij, Millosh Terziq, sqaroi se me rikthimin e kontrollit politik në veri, mund të anulohen të gjitha ato vendime që janë marrë nga zyrtarët shqiptarë, të cilët për gati tre vjet kanë ushtruar pushtetin në mënyrë joligjitime në komunat veriore.

Vazhdimi i presionit?

Bashkëpunëtori i organizatës joqeveritare “Nisma e Re Shoqërore”, Marko Milenkoviq thotë se mbajtësit e paligjshëm të pushtetit në veri, të cilët kanë qenë atje që nga viti 2023, kanë marrë një numër vendimesh problematike dhe se ndoshta do të jetë e vështirë të zhbëhen shumë prej tyre ose të hiqet ndikimi i tyre.

“Megjithatë, me një qasje serioze ndaj këtyre problemeve, mund të arrihen ndryshime pozitive. Rrethanë vështirësuese do të jetë nëse nuk ndodh ndryshim politik në nivel qendror, sepse nga niveli qendror varet se si do të krijohet qasja dhe dinamika në nivel lokal. Nëse kemi ndryshim të pushtetit në nivel qendror në Prishtinë, është e mundur të ketë një ndryshim pozitiv. Por nëse kjo nuk ndodh, ose nëse nuk ndodh zhbllokimi i procesit për krijimin e institucioneve, mendoj se do të vazhdojë një lloj tensioni mes nivelit qendror dhe atij lokal, gjë që do të sillte probleme të vazhdueshme, vështirësi në komunikim dhe mospërputhje qëndrimesh,” ka thënë Milenkoviq për Kosovo online.

Çështja kryesore, beson ai, do të jetë se si Lëvizja Vetëvendosje, por edhe partitë e tjera politike, do ta shohin veriun.

“A do ta shohin ende si platformë për elektoratin, për një luftë, siç e quajnë ata, kundër Serbisë, apo do t’i pranojnë këto rezultate dhe faktin që këta përfaqësues politikë janë legjitimë dhe se në periudhën e ardhshme do të duhet të bashkëpunojnë me ta, gjë që do të përmirësonte edhe marrëdhëniet ndërmjet komuniteteve në Kosovë,” thekson ai.

Historiani Stefan Radojkoviq vlerëson se pas zgjedhjeve lokale, marrëdhëniet e Prishtines me komunat serbe do të vazhdojnë me praktikën e ushtrimit të presionit mbi komunitetin serb, por se ai mund të lehtësohet pak, duke pasur parasysh se kryetarët e komunave dhe shumica në kuvendet lokale do të jenë përfaqësues të serbëve.

Megjithatë, ai thekson se pasoja e mundshme e mospjesëmarrjes së serbëve në qeverisjen në nivel lokal në komunat në veri në periudhën e mëparshme është se struktura etnike e personelit në komunë ka ndryshuar në ato komuna, sepse në dy ose tre vitet e mëparshme, siç beson ai, shumë njerëz nga komuniteti shqiptar ose nga komunitete të tjera duhet të jenë punësuar, prandaj mund të pritet që ndryshimi i qeverisjes lokale do të ketë një shtrirje të kufizuar.

"Pra, ndoshta presioni do të lehtësohet pak, por duke pasur parasysh praktikën e vendosur së fundmi nga qeveria teknike e Albin Kurtit, dyshoj se çdo qeveri e re që do të vijë në krye të administratës së Prishtinës do ta ndryshojë ndjeshëm qëndrimin e saj ndaj komunitetit serb", thotë Radojkoviq për Kosovo online.

Si diçka shqetësuese, ai thekson faktin që në disa komuna me shumicë serbe është vërejtur një rritje e numrit të votuesve që votojnë për partitë shqiptare.

„Ky është një tregues se po rritet numri i banorëve në ato komuna, para së gjithash në Novobërdë dhe Graçanicë. Madje ekzistojnë përpjekje edhe në Mitrovicën e Veriut për të ndryshuar strukturën demografike. Kjo është shqetësuese“, thekson ai.

Duke i parë në mënyrë të përgjithshme rezultatet e votimeve në mjediset serbe, Radojkoviq thotë se zgjedhjet në komunitetin serb në Kosovë dhe Metohi gjithmonë kanë pasqyruar gjendjen politike në nivel qendror, pra në të gjithë Serbinë.

„Ishte e qartë që Lista Serbe, me mbështetjen e Partisë Përparimtare Serbe nga Beogradi, kishte një epërsi të madhe në burime dhe se kjo do të reflektohej edhe në vota. Sigurisht, kishim edhe disa sfidues që u dalluan gjatë këtyre zgjedhjeve në komunitetin serb, veçanërisht në Mitrovicën e Kosovës. Do t’i përmendja Marko Jakšiçin dhe Aleksandar Arsenijeviçin, i cili praktikisht e zhvilloi fushatën e tij nga vendkalimi në Jarinjë. Në çdo rast, shumica absolute e votave është marrë në mjediset serbe dhe ndoshta vetëm një komunë mbetet e diskutueshme“, tha Radojkoviq.

„Vetëvendosje nuk e ka transferuar fuqinë në nivel lokal“

Duke folur për rezultatin e Vetëvendosjes në zgjedhjet e djeshme, Milenkoviq thotë se Lëvizja nuk është shumë e kënaqur me rezultatet.

„Mbrëmë pothuajse të gjitha partitë opozitare shpallën një lloj fitoreje në disa komuna, ndërsa Vetëvendosja vazhdoi të ishte e përmbajtur. Nëse i krahasojmë rezultatet me zgjedhjet e mëparshme lokale, situata është disi e ngjashme për Vetëvendosjen, sepse as atëherë nuk kishte ndonjë ndikim të madh në shumë komuna. Nga ana tjetër, nëse i krahasojmë me dinamikën e zgjedhjeve parlamentare, mund të themi se Vetëvendosja nuk arriti ta transferojë fuqinë nga niveli parlamentar në atë lokal. Kjo është ndoshta më e dukshme në Prishtinë dhe në Mitrovicën e Jugut, ku Vetëvendosje kishte përqendruar më shumë energjinë e saj, ndërsa këto dy komuna shkojnë në raundin e dytë,“ thekson Milenkoviq.

Sipas tij, Vetëvendosja nuk merret me temat lokale, problemet e qytetarëve dhe jetën e përditshme, por fokusohet në retorikën nacionaliste, prandaj ndoshta nuk kanë një rezultat aq të mirë sa do të prisnin në nivel lokal.

Ndërrimi i qendrave të votimit

Koordinatori për katër komunat në veri nga organizata Demokracia në Veprim, Dushan Radakoviq, theksoi mbrëmë se gjatë procesit të votimit janë regjistruar mbi njëqind raste ku zgjedhësve u është ndryshuar qendra e votimit, duke u caktuar në komuna krejtësisht të tjera, madje edhe në ato me të cilat nuk kanë pasur kurrë asnjë lidhje.

„Ka ndodhur që njerëzit, të cilët kanë jetuar gjithë jetën dhe janë lindur në pjesën veriore të Mitrovicës, të duhet të votojnë në Istog,“ tha Radakoviq, duke dhënë një nga shembujt.

Megjithatë, pavarësisht këtyre vështirësive, sipas fjalëve të ministrit serb për Integrime Evropiane, Nemanja Staroviq, pjesëmarrja e serbëve në zgjedhje ishte më e larta në Kosovë që nga viti 2001.

„Pas katër vitesh, serbët në mënyrë të bashkuar dhe masive shprehën qëndrimin e tyre ndaj gjithçkaje që bën Albin Kurti dhe dhanë mbështetje për Listën Serbe, si organizatën e vetme politike që siguron një lidhje strukturore politike me Beogradin,“ deklaroi Staroviq.

Duke komentuar rezultatet e zgjedhjeve, profesori universitar Mazllum Baraliu tha se është thelbësore që komuniteti serb në Kosovë të përfshihet në shoqëri dhe institucione. Ai gjithashtu deklaroi se të gjitha partitë politike, përfshirë Listën Serbe, duhet t'i dëgjojnë qytetarët dhe të mos veprojnë në interes të një elite të ngushtë.

“Duhet të mendohesh mirë, por më mirë është që të përfshihesh në çdo shoqëri. Realiteti është i tillë, duhet të punosh për familjen dhe komunitetin tënd. Ata duhet t’a mësojnë këtë leksion, të përfshihen dhe të punojnë për të mirën e qytetarëve. Duhet t’a kuptojë se morën shumicën në ato komuna dhe se duhet të punojnë për komunitetin dhe jo për nevoja, interesa dhe përfitime personale” ka thënë Baraliu në një deklaratë për Kosovo onlajn.

Ai u shpreh se në këtë cikël zgjedhor u shfaqën dhe disa parti të reja politike dhe iniciativa qytetare.

“Nuk ka rëndësi sa vota morën, e rëndësishme është që patën guximin për të marrë pjesë në skenën politike. Disa i’a arritën, disa jo, por kjo tashmë e ndryshon pamjen. Nuk do të jetë më si më parë, që vetëm Lista Sërbe të ketë fjalën e fundit dhe të parën. Gjithashtu, është e rëndësishme që të gjithë të sillen në përputhje me ligjin dhe të respektojnë atë që është përcaktuar me ligj dhe e shkruar në kushtetutë. Nëse diçka nuk është në rregull, duhet t’a ankimoni, kjo është pjesë e sundimit të ligjit. Çdokujt duhet t'i jepet mundësia dhe u jepet gjithësecilit në këtë vend, pavarësisht përkatësisë etnike apo fetare, sepse ky është vend i civilizuar. Nuk është vendi i shumicës së shqiptarëve, as i pakicës, ky është vend i të gjithë qytetarëve.”, ka thënë Baraliu.

Kush po e pret raundin e dytë

Në përgjithësi, sipas rezultateve të publikuara në faqen zyrtare të Komisionit Qendror të Zgjedhjeve (KQZ), në raundin e parë të votimit janë zgjedhur kryetarët e 21 komunave, ndërsa në 17 komuna vendimi do të merret në raundin e dytë më 9 nëntor.

Në komunën me shumicë serbe Kllokot, në raundin e dytë do të përballen kandidati i Listës Serbe, Bozhidar Dejanoviq, i cili mori 41,62 për qind të votave, dhe Sreçko Spasiq nga Bashkimi Popullor Serb, i cili dje mori 31,43 për qind të votave.

Përgjigjen në pyetjen se kush do të jetë në krye të komunave, më 9 nëntor do ta marrin edhe Prishtina, Mitrovica e Jugut, Rahoveci, Prizreni, Peja, Juniku, Dragashi, Gjakova, Kaçaniku, Fushë Kosova, Suhareka, Gjilani, Vitia, Vushtrria, Obiliqi dhe Klina.