Çfarë pasojash do të ndiente rajoni nëse përshkallëzohet konflikti Izrael-Iran, a duhet Tirana të shqetësohet veçanërisht?

Marrëveshje për armëpushim, e më pas shkelja e saj. Nëse marrëveshja për ndërprerjen e zjarrit mes Izraelit dhe Iranit nuk vihet në zbatim dhe konflikti përshkallëzohet, rajoni i Ballkanit Perëndimor, sipas bashkëbiseduesve të Kosovo online, mund të ndiejë pasoja ekonomike në rast të çrregullimeve në tregun e naftës, dhe do të ishte i pari që do të prekej në rast të një vale të re migracioni. Një nga pyetjet që shtrohet është nëse Shqipëria duhet të jetë veçanërisht e kujdesshme.

Shkruan: Dushica Radeka Gjorgjeviq

Presidenti amerikan Donald Trump deklaroi mbrëmë se Izraeli dhe Irani kanë arritur një marrëveshje për armëpushim për të përfunduar konfliktin që nisi më 13 qershor, por tashmë pas disa orësh gjithçka u hodh poshtë. Sipas raporteve të mediave, sulmet reciproke kanë vazhduar. Trump fajësoi të dyja palët për shkeljen e armëpushimit.

Zgjatja e konfliktit në Lindjen e Mesme mund të ndikojë në Ballkanin Perëndimor në shumë mënyra, ekonomike dhe politike, dhe nëse do të ketë ndikim të veçantë në Shqipëri, e cila prej vitesh është në shënjestër të hakerëve iranianë dhe ku në Durrës prej një dekade ndodhet qendra e një prej organizatave opozitare iraniane, Muxhahedin-e Kalk (MeK), shihet ndryshe.

Sipas një këndvështrimi, Shqipëria duhet të jetë në gatishmëri, sepse mund të bëhet viktimë e një lufte hibride, dhe si paralajmërime të qarta në këtë drejtim shihen sulmi kibernetik mbi faqen zyrtare të Bashkisë Tiranë katër ditë më parë dhe kërcënimet e shpërndara në rrjetet sociale "nëse nuk ndërmerren masa të menjëhershme për dëbimin e anëtarëve të MeK-ut".

Megjithatë, sipas mendimit të Dragosllav Rasheta nga organizata “New Third Way”, regjimi i ajatollahëve nuk ka më kapacitete për t’u marrë me sulme hakerësh ndaj Shqipërisë dhe ka një shqetësim më të madh: si të qëndrojë në pushtet.

Rasheta thekson për Kosovo online se kanë kaluar pothuajse dhjetë vjet që marrëdhëniet ndërmjet Shqipërisë dhe Iranit ndodhen në një fazë përkeqësimi të pandërprerë. Nga sulmet e para kibernetike, NATO, sipas tij, ka ndihmuar shumë Shqipërinë për t’u përballur me sulmet iraniane, të cilat më pas nuk ishin më aq të rrezikshme sa valët e para, kur shënjestra ishin kryesisht institucionet dhe organizatat qeveritare, dhe ku mund të shkaktohej dëm i madh në funksionimin e shtetit shqiptar.

„Që atëherë, e shohim që Shqipëria ka marrë një qëndrim të qartë pro SHBA-së, por edhe pro Izraelit, nëse kujtojmë turneun e presidentit izraelit në Ballkanin Perëndimor, kur vizitoi vetëm dy kryeqytete, Tiranën dhe Beogradin, të cilët u cilësuan si aleatë kryesorë të Izraelit në këtë rajon. Por, duke parë gjendjen aktuale të Iranit dhe regjimit të ajatollahëve, nuk besoj se ekzistojnë kapacitete për t’u marrë me sulme kibernetike ndaj Shqipërisë, duke qenë se ata nuk kanë më as kontroll mbi hapësirën e tyre ajrore dhe se udhëheqja ushtarake dhe shtetërore është thuajse e paralizuar. Mendoj se ajatollahët do të shqetësohen më shumë se si të mbeten në pushtet dhe si të shpëtojnë kokën, sesa çfarë të bëjnë me Ballkanin Perëndimor për shkak të mbështetjes ndaj Izraelit“, thotë ai.

Analisti politik dhe redaktori në gazetën e përditshme "Tema" nga Tirana, Ili Pata, nga ana tjetër, vlerëson se sulmi i fundit kibernetik ndaj Shqipërisë ishte një sinjal i një lufte të mundshme hibride e cila është "një pararendëse e asaj reale, siç u pa në Iran". Ai gjithashtu e interpreton sulmin kibernetik të Iranit në faqen e internetit të bashkisë së Tiranës si "një sulm nga regjimi i Ajatollahut ndaj një vendi të NATO-s".

"Ne e dimë se për vite me radhë opozita më aktive ndaj regjimit (iranian) ishte në Shqipëri. Ne gjithashtu e dimë se anëtarët e kësaj opozite, muxhahedinët nga kampi MeK, ishin njerëzit kryesorë të përfshirë në zbulimin e aftësive bërthamore të Iranit, dhe ka prova se njerëzit e tyre brenda Iranit ishin gjithashtu partnerë të Perëndimit dhe Izraelit në situatën dramatike që çoi në sulmet e para në të cilat u vranë udhëheqësit e ushtrisë dhe Gardës Revolucionare. Mendoj se ky sulm (kibernetik) ishte një sinjal shumë i qartë nga Teherani se as ai nuk do të ndalet. Ajo që ndodhi është dramatike për ne, por edhe për NATO-n, sepse nëse kalohen vijat e kuqe, të cilat tashmë janë kaluar, kjo krijon probleme të mëdha në mënyrën se si Shqipëria do të përfshihet në këtë konflikt", thotë Pata për Kosovo online.

Ai është gjithashtu i mendimit se sulmi kibernetik që goditi faqen e internetit të bashkisë së Tiranës nuk është vetëm një sulm nga Irani, i cili, sipas tij, nuk është i interesuar strategjikisht në Ballkanin Perëndimor, pavarësisht faktit se ka marrëdhënie të mira tregtare me Serbinë, Hungarinë dhe disa vende të tjera.

"Rusia është e përfshirë në Ballkanin Perëndimor dhe është e interesuar që ky rajon të ketë probleme. Megjithatë, jo vetëm Rusia, por edhe Kina është një nga investitorët kryesorë në rajonin tonë. Kina ka marrëdhënie shumë të mira me Serbinë, Hungarinë dhe disa vende të tjera, si Maqedonia e Veriut, me investime prej disa miliardë eurosh. Sulmi kibernetik ishte një provokim i pastër politik, jo vetëm kundër Shqipërisë, por edhe kundër NATO-s, me një paralajmërim se situata mund të ndërlikohej. Dhe pas këtij shoh shërbime të tjera sekrete që veprojnë në raste të tilla", thotë Pata.

Sipas vlerësimit të analistit nga Shkupi, Blagojçe Atanasovski, Shqipëria në lidhje me konfliktin mes Izraelit dhe Iranit aktualisht “në njëfarë mënyre diplomatike” nuk po mban anë drejtpërdrejt. Megjithatë, ai thekson se Shqipëria gjithmonë është konsideruar si një nga partnerët më të fortë dhe më të qëndrueshëm të SHBA-së në fushën e politikës së jashtme dhe të sigurisë, ndërkohë që dihet se Izraeli është partneri më i fuqishëm dhe më besnik i SHBA-së në politikën e jashtme.

„Mendoj se për momentin Shqipëria po vepron në mënyrë taktike, nuk përfshihet me praninë e saj, as logjistikisht, diplomatikisht apo ushtarakisht, në mënyrë që të mos shkaktojë dëme shtesë apo të mos përballet me kërcënime hibride ndaj sigurisë së Shqipërisë ose qytetarëve shqiptarë. Sepse, Irani është tepër i fuqishëm, si ushtarakisht ashtu edhe diplomatikisht, dhe mund t’i shkaktojë dëm Shqipërisë përmes një sulmi hibrid. Në një situatë kur Shqipëria është në negociata për anëtarësim në BE, nuk do të ishte e dëshirueshme që qytetarëve shqiptarë t’u cenohej siguria përmes përfshirjes së drejtpërdrejtë apo të tërthortë në një konflikt ushtarak midis Iranit dhe Izraelit“, thotë Atanasovski për Kosovo online.

“Eksporti” i problemeve

Ajo që nuk është shqetësim vetëm për Shqipërinë, por për të gjithë Ballkanin Perëndimor, është se çfarë pasojash ekonomike mund të shkaktojë vazhdimi i konfliktit mes Izraelit dhe Iranit.

Rasheta konsideron se pasoja mund të ketë deri në një farë mase, nëse pranohet rekomandimi i parlamentit iranian për të mbyllur ngushticën e Hormuzit, përmes së cilës kalon një e pesta e naftës botërore. Megjithatë, ai thekson se as Evropa dhe as SHBA nuk varen shumë nga këto rezerva.

„Pothuajse 80 për qind e më shumë e asaj nafte shkon për Indinë dhe Kinën, pra as Evropa dhe as SHBA nuk varen aq shumë prej saj“, thekson bashkëbiseduesi ynë.

Irani, shton ai, prodhon rreth 3-4 për qind të naftës botërore, nga e cila shumica shkon për përdorim të brendshëm dhe një e treta për eksport.

„Nëse e shikojmë tregun aktual të naftës, ka më pak kërkesë sesa ofertë në treg. Kështu që nuk besoj se kjo do të ndikojë ndjeshëm në çmimet e karburanteve fosile, por do të isha i rezervuar derisa të shohim nëse amerikanët do të përfshihen më thellë apo nëse kjo ishte ndoshta vetëm një taktikë për ta detyruar përsëri Iranin të pranojë kompromis për çështjen e negociatave bërthamore“, thotë Rasheta.

Nëse konflikti izraelito-iranian përshkallëzohet, sipas Alma Lamës, një analiste nga Prishtina, kjo mund të ketë pasoja për të gjithë botën, përfshirë rajonin tonë, si në aspektin politik ashtu edhe në atë të sigurisë.

"Nëse ka një përshkallëzim, mund të pasojë rënia e regjimit në Iran, dhe pastaj problemi është se çfarë do të vijë pas luftës civile që parashikojnë analistët. Grupet terroriste dhe çështjet e sigurisë mund të 'eksportohen' në rajonin tonë sepse nuk jemi larg. Implikimi mund të jetë edhe në fushën e ekonomisë sepse kemi parë njoftimet e Iranit se do të ndalojë tregtinë ndërkombëtare të naftës dhe gazit përmes kanalit, dhe kjo mund të ketë implikime të mëdha për ekonomitë e vendeve", tha Lama për Kosovo online.

Ajo gjithashtu pohon se vëmendja politike e Bashkimit Evropian mund të përqendrohet më shumë në këtë lloj konflikti që mund të përshkallëzohet, ndërsa roli i SHBA-së në rajonin tonë është tashmë "në tërheqje".

"Për vendet e vogla si Kosova ose vendet e tjera në rajon, sjellja e fuqive të mëdha është shumë e rëndësishme, si dhe angazhimi i tyre në rajonin tonë. Pra, një lloj tërheqjeje, për shembull, mund të ketë pasoja të caktuara. Pastaj disa fuqi rajonale do të përpiqen të marrin një rol këtu, por nëse ato fuqi nuk janë demokratike, kjo mund të ndikojë edhe në demokracinë në vendet tona", vlerësoi Lama.

Atanasovski tregon se në javët e ardhshme do të shihet nëse situata në Lindjen e Mesme do të përshkallëzohet më tej në konflikte serioze apo nëse do të gjendet një zgjidhje në afat të shkurtër. Ajo që mund të godasë rajonin tonë është, thekson ai, një valë e re e mundshme migrantësh.

“Jemi pjesë e një organizate ushtarako-politike perëndimore siç është NATO dhe mendoj se nga ky aspekt jemi të sigurt. Por, nëse ndodh që të ketë një valë migrantësh, rajoni do të jetë i pari që do të preket, ashtu siç ndodhi me valën e migrantëve nga Siria dhe Afganistani,” thotë Atanasovski.

Për të ndodhur një valë e re refugjatësh, siç thekson ai, do të kërkohej një konflikt ushtarak më i gjerë, më intensiv dhe afatgjatë, i ngjashëm me luftën civile në Siri.

“Nëse lufta mes Izraelit dhe Iranit zgjat disa vite, atëherë patjetër do të ketë një valë të re refugjatësh. Po shohim që ka edhe evakuim masiv nga Irani në vendet fqinje, por ende është herët për parashikime. Do të shohim në javët e ardhshme ose gjatë verës nëse ky konflikt do të intensifikohet në maksimum apo do të gjendet një zgjidhje më e pranueshme diplomatike, në mënyrë që të arrihet të paktën një paqe e përkohshme,” thekson bashkëbiseduesi ynë.

Nëse do të ketë pasoja ekonomike nga kriza në Lindjen e Mesme, të cilat do ta godasin të gjithë botën, ato do të ndiheshin veçanërisht në rajonin tonë, i cili është mjaft i varfër, shton ai. Ai thekson se pasojat ekonomike mund të shfaqen përmes rritjes së çmimit të naftës, e më pas edhe përmes inflacionit, ngjashëm me atë që ndodhi para tre vitesh pas fillimit të pushtimit ushtarak rus të Ukrainës.