Çfarë thotë prania apo mungesa diplomatike nga Kosova për marrëdhëniet me Prishtinën?

Sllovakia, një nga pesë vendet e Bashkimit Evropian që nuk e njohin Kosovën, do të mbyllë Zyrën e saj Ndërlidhëse në Prishtinë deri në fund të vitit. Polonia dhe Irlanda, të cilat ishin ndër të parat që njohën Kosovën, asnjëherë nuk hapën ambasada në Prishtinë. Varshava mbulon Kosovën nga Shkupi dhe Dublini nga Budapesti. Sa tregon prania diplomatike në Prishtinë për nivelin e marrëdhënieve ndërmjet Kosovës dhe njohësve dhe mosnjohësve të saj?

Shkruan: Dushica Radeka Gjorgjeviq

Kosova njeh pak më shumë se 80 shtete dhe sipas të dhënave nga uebfaqja e Ministrisë së Punëve të Jashtme të Kosovës, në Prishtinë ka 22 ambasada, në mesin e tyre është edhe Turqia, e cila ka edhe një konsullatë në Prizren. Belgjika, gjithashtu një vend njohës, nuk ka një ambasadë por një zyrë diplomatike. Nga vendet që nuk e njohin, siç thuhet në ueb faqen e Ministrisë së Punëve të Jashtme të Kosovës, Zyra Ndërlidhëse kanë Greqia, Rumania, Rusia, Kina dhe Sllovakia. Zyra e Sllovakisë, megjithatë, është gati të mbyllet për shkak të, siç shpjegohet nga Ministria e Punëve të Jashtme, "riorganizimit të rrjetit diplomatik dhe shkurtimeve të buxhetit".

Analistët e interpretojnë këtë veprim të Bratislavës si një shenjë të keqe për Kosovën, duke dërguar mesazhin se Sllovakia nuk është e gatshme të njohë Kosovën.

Tre vite më parë, mediat në Prishtinë spekulonin se edhe Spanja do të hapte një Zyrë Ndërlidhëse, sipas shembullit të asaj ruse, e cila ekziston në UNMIK që nga viti 2005, para se Kosova të shpallte pavarësinë, por Madridi zyrtar mohoi se hapja e një zyre në Kosovë është në planet e tyre.

Cilat interesa vendosin kur një vend vendos nëse do të ketë një zyrë përfaqësuese në Prishtinë dhe në çfarë forme?

Sipas ish-ambasadores së Serbisë në Britaninë e Madhe dhe drejtoreshës së Qendrës për Politikë të Jashtme, Aleksandra Joksimoviq, fuqitë më të mëdha botërore kanë misione diplomatike në të gjitha vendet e botës, dhe më pas vende të ndryshme vendosin sipas kritereve të ndryshme nëse do të hapin një përfaqësi diku apo jo.

"Nëse shohim se kush është i pranishëm në Prishtinë, këto janë kryesisht vendet që janë promovuesit më të mëdhenj të pavarësisë, pastaj njohësit nga rajoni, por edhe mosnjohësit, jo vetëm nga Bashkimi Evropian. Kemi edhe Rusinë, e cila ka Zyrën e saj në Prishtinë," theksoi Joksimoviq për Kosovo online.

Ajo thekson se një numër i madh i vendeve të BE-së nuk e kanë përfaqësinë e tyre në Prishtinë dhe thotë se një nga arsyet për këtë mund të jetë e natyrës ekonomike.

Në të njëjtën kohë, ajo jep shembullin e Norvegjisë si një vend i pasur, por me një rrjet diplomatik jashtëzakonisht të reduktuar.

“Për arsye financiare, vendet baltike nuk hapin misione diplomatike kudo në botë. Pra, është ajo arsyeja e brendshme financiare, dhe më pas tema e zhvillimit të marrëdhënieve, para së gjithash në fushën e ekonomisë. Komponenti ekonomik kontribuon në vendimin nëse do të hapet një zyrë përfaqësuese diku apo jo. Do të jap shembullin e Irlandës, e cila nuk kishte ambasadë në rajonin tonë, e mbuloi nga disa vende evropiane, por tani ka vendosur të hapë një ambasadë në Beograd. Do të jetë ambasada e parë në rajon, pikërisht për dëshirën dhe nevojën për të zhvilluar më shumë ekonominë. Janë disa nga temat që vendosin dhe sigurisht politika është një nga momentet e rëndësishme”, theksoi bashkëbiseduesja jonë.

Kur bëhet fjalë konkretisht për Sllovakinë dhe njoftimin për mbylljen e Zyrës së saj Ndërlidhëse në Prishtinë,Joksimoviq beson se ky është një gjest me të cilin Sllovakia dëshiron t'i ndalë thashethemet dhe t'i japë fund temës nëse është njohësja e ardhshme potenciale e Kosovës.

“Natyrisht, në diplomaci, për shkak të riorganizimit të shërbimit diplomatik, i cili kërkon burime financiare, zyra të caktuara, përfaqësi, konsullata, por ky është shpjegimi më i zakonshëm, edhe kur është një vendim politik. Duke pasur parasysh se për vendet që nuk e njohin Kosovën në BE gjithmonë ngrihet pyetja nëse ndonjëra prej tyre do të 'dorëzohet' dhe ta njohë, dhe se Sllovakia shpesh përmendet si një nga ato 'të dyshuarat' që mund të ndryshojë vendimin, më duket se ky është një gjest me të cilin Sllovakia dëshiron të ndalojë këto dyshime për shkak të hapave pozitivë në marrëdhëniet bilaterale midis Serbisë dhe Sllovakisë ", thotë Joksimoviq.

Profesori i së drejtës evropiane nga Prishtina, Avni Mazreku, thotë për Kosovo online se përkundër pretendimeve nga Sllovakia, në fakt nuk dihet arsyeja e vërtetë e mbylljes së Zyrës së tyre Ndërlidhëse, dhe sipas tij ka të bëjë me ndryshimet politike që kanë ndodhur në atë vend.

“Atje ka një qeveri pro-ruse që nuk mbështet politikën e NATO-s dhe BE-së. Qeveria sllovake nuk është në favor të integrimit transatlantik, ndaj mund të prisni ndryshime të tilla. Kryeministri Fico, i cili fitoi zgjedhjet, ka një orientim të hapur pro-rus dhe pro-kinez”, thotë ai.

Ai, megjithatë, thekson se ka shumë vende që edhe pse njihen reciprokisht, nuk kanë ambasada të hapura reciproke.

“Pra, janë shtetet që përcaktojnë shtrirjen, mundësinë dhe karakterin e përfaqësimit të tyre diplomatik, Greqia p.sh., nuk e njeh pavarësinë e Kosovës, por i njeh pasaportat e Kosovës, ka marrëdhënie ekonomike dhe është një hap përpara në krahasim me vendet e tjera të BE-së që nuk e njohin Kosovën”, thekson Mazreku.

Në të njëjtën kohë, thotë ai, shtrirja e përfaqësimit varet edhe nga madhësia e një vendi dhe nga interesat e tij strategjike, ekonomike dhe politike. Kosova, thotë ai, ka një ambasadë në Berlin, por edhe dy konsullata në Gjermani.

“Dhe kjo është e justifikuar sepse në Gjermani ka një numër të madh të qytetarëve kosovarë, afër 600 mijë, kështu që janë hapur shërbime konsullore në Shtutgart dhe Frankfurt, ku jetojnë një numër i madh i qytetarëve tanë. Prandaj, arsyet pse vendet hapin misionet e tyre diplomatike apo zyrat ndërlidhëse varen nga interesat e vendeve individuale”, thotë Mazreku.

Analisti politik nga Beogradi, Predrag Rajiq, ka deklaruar për Kosovo online se ka një përzierje arsyesh pse vendet që e njohin Kosovën nuk kanë misione diplomatike në Prishtinë.

“Së pari është një masë provizore, kështu që edhe ata që e njohën të ashtuquajturën Kosovë e dinë. Shumë vende që e kanë njohur të ashtuquajturën Kosovë nuk kanë as dëshirë e as interes që ato marrëdhënie t'i zhvillojnë në nivel pothuajse diplomatik. Nga ana tjetër, është padyshim e qartë se Prishtinës i mungon kapaciteti administrativ dhe reputacioni në këtë kuptim, edhe në kontakt me ato vende që i perceptojnë ato si partnerë formalisht të barabartë. Shumë vende gjetën një zgjidhje kompromisi, për shembull, ata e njohën zyrtarisht Kosovën, por vendosën të mos zhvillojnë marrëdhënie diplomatike, si p.sh. Egjipti, siç bëri Republika Çeke për një kohë të gjatë. Këto ishin situata në të cilat ato vende, nën njëfarë presioni, njohën të ashtuquajturat Kosova, por ata nuk kanë dashur të shkojnë një hap më tej dhe t'i ngrisin ato marrëdhënie në një nivel më të lartë, para së gjithash për respekt për Beogradin zyrtar”, thotë Rajiq.

Njoftimin për mbylljen e Zyrës së Sllovakisë në Prishtinë, e cila u hap për mandatin e qeverisë së kaluar, ai e quan si një “gjest të bukur nga Bratislava” dhe këtë e sheh si pasojë e punës serioze të Qeverisë së Serbisë dhe respektit që gëzon presidenti i Serbisë në Sllovaki, por edhe si një fitore të vogël diplomatike për Beogradin.

Sa i përket Greqisë dhe Rumanisë, të cilat gjithashtu nuk e njohin Kosovën, por kanë zyra në Prishtinë, Rajiq beson se ndoshta do t'i lënë të hapura, edhe pse, thotë ai, edhe grekët edhe rumunët zyrtarisht pretendojnë se kjo nuk ndryshon politikën dhe qëndrimin e tyre ndaj statusit të Kosovës, por se i mbajnë zyrat hapur "për arsye praktike".

“Fakti është se ka pasur qëndrime të ndryshme në mesin e mosnjohësve dhe se jo çdo vend ka pasur të njëjtin qëndrim të fortë kur është fjala për Kosovën dhe Metohinë. Jo në aspektin e njohjes dhe mosnjohjes, por në aspektin e marrëdhënieve me vetëqeverisjen në Prishtinë, por mendoj se, të paktën ajo që mund të analizojmë tani, asgjë nuk do të ndryshojë në të ardhmen e parashikueshme kur bëhet fjalë për qëndrimet zyrtare të këtyre vendeve, dhe kur është fjala për refuzimin e tyre për të njohur të ashtuquajturën Kosovë përkundër presioneve të ndryshme”, thotë Rajiq.