Defender Europe 25: Pse Ballkani Perëndimor është një nga poligonet ushtarake për SHBA dhe NATO?

Në Ballkanin Perëndimor nesër fillon faza e dytë e ushtrimit më të madh ushtarak që SHBA-ja organizon në Evropë – Defender Europe 25. Ushtrimi me emrin Përgjigje e Menjëhershme do të zgjasë nga 26 maji deri më 9 qershor, në disa lokacione, prej të cilave njëra do të jetë edhe në Kosovë. Për bashkëbiseduesit e Kosovo online nuk ka dyshim se rajoni nuk është zgjedhur rastësisht, si dhe se qëllimi i SHBA-së dhe NATO-s është të tregojnë se mund t’i përgjigjen çdo sfide të sigurisë në kontinentin e vjetër.

Shkruan: Gjorgje Baroviq

“Kjo është një çështje e parandalimit global. Gjithçka që tregojmë se mund të bëjmë me aleatët dhe partnerët tanë, mund ta përsërisim dhe realizojmë kudo tjetër. Defender na jep shembuj dhe sqarime për logjistikën në terren dhe luftimet në shkallë që aktualisht nuk zhvillohen askund tjetër”, deklaroi gjenerali Kristofer Donahju, komandanti i ushtrisë amerikane për Evropën dhe Afrikën, duke prezantuar planet për ushtrimin më të madh ushtarak të forcave amerikane në Evropë – Defender Europe 25.

Në këtë ushtrim ushtarak që zhvillohet në gjithsej 18 shtete, marrin pjesë 25.000 pjesëtarë të forcave amerikane dhe të ushtrive nga edhe 29 shtete të tjera.

Faza e parë e ushtrimit – Përgjigje e Shpejtë – po zhvillohet nga 11 deri më 31 maj në Finlandë, Norvegji, Letoni, Lituani dhe Suedi.

Në pesë lokacione janë zhvilluar operacione të sinkronizuara ajro-desantuese.

Siç është njoftuar, bëhet fjalë për një “provë të projektimit të fuqisë, e fokusuar në zgjerimin e kapaciteteve kritike në fushëbetejë në skajet veriore dhe në rajonin e Balltikut.”

Përgjigje e Menjëhershme 25 është faza e dytë, gjatë së cilës rreth 12.000 aleatë dhe partnerë amerikanë mblidhen për aktivitete operacionale nga 26 maji deri më 9 qershor, për të forcuar mbrojtjen kibernetike dhe për të demonstruar kapacitetet e sigurisë.

Ushtrimi do të zhvillohet në tetë lokacione: Sllovaki, Shqipëri, Bullgari, Kroaci, Greqi, Mal të Zi, Maqedoni të Veriut dhe Kosovë.

Faza përfundimtare, me emrin “Cyber Guardian 25” është planifikuar të zhvillohet nga 9 deri më 24 qershor në Çeki, Hungari dhe Rumani.

Ministri i Mbrojtjes në detyrë Ejup Maqedonci deklaroi se Kosova këtë vit do të ketë një nga rolet kyçe në ushtrim, pasi që në Gjakovë do të jetë qendra komanduese amerikane për Ballkanin Perëndimor, duke u shndërruar kështu në një “nyje strategjike”.

“Do të jemi edhe më të përfshirë sesa në Defender Europe 23. Kosova në Defender Europe 25 nuk do të jetë vetëm vend mikpritës dhe pjesëmarrës me njësi ushtarake, por edhe vendndodhja e komandës së lartë ushtarake amerikane, nga ku do të udhëhiqet i gjithë stërvitja për Ballkanin Perëndimor”, tha Maqedonci.

Megjithatë, ushtrimi i vitit 2023, të cilin e përmend ai, nuk ka mbetur në kujtesë të mirë për autoritetet zyrtare në Prishtinë.

“Për Kosovën, këto ushtrime kanë përfunduar”, deklaroi ish-ambasadori amerikan në Prishtinë, Xhefri Hovenier, pasi njoftoi se përjashtimi i Kosovës nga Defender Europe 23 ishte masa e parë ndaj Kosovës për shkak të refuzimit të saj për të zbatuar thirrjet e SHBA-së për de-përshkallëzimin e tensioneve në veri.

Menjëherë pas kësaj, pasuan edhe masat ndëshkuese të BE-së, të cilat nuk janë hequr deri më sot.

Siguria kolektive

Konsulenti i gjeopolitikës dhe sigurisë, Nikolla Lluniq, shpjegon se qëllimi kryesor i stërvitjes ushtarake Defender 25 është vendosja e shpejtë e forcave amerikane në Evropë dhe se Ballkani Perëndimor u zgjodh për stërvitjen e krahut lindor të NATO-s, i cili po forcohet me shpejtësi.

“Kuptimi dhe qëllimi themelor i këtij ushtrimi është të praktikohet vendosja e shpejtë e forcave amerikane në Evropë. Sa i përket aleatëve dhe partnerëve evropianë, qëllimi i tyre është rritja e ndërveprimit me forcat amerikane dhe brenda aleancës së NATO-s”, thekson Lluniq për Kosovo online.

Me fushëveprimin e kësaj stërvitjeje, SHBA-të dhe NATO-ja po u dërgojnë një mesazh të qartë atyre vendeve që nuk janë ende pjesë e kësaj aleance se e ardhmja është anëtarësimi në sistemin e sigurisë kolektive.

“Po dërgohet një mesazh mbështetjeje për integrimin në aleancën e NATO-s dhe nuk ka dyshim se të gjithë partnerët me të cilët po zhvillohet stërvitja, herët a vonë, do të jenë në rrugën e integrimit të plotë në sistemin kolektiv të sigurisë,” thekson ky analist.

Ai saktëson se Ballkani Perëndimor është zgjedhur qëllimisht si një terren stërvitjeje për pjesën e dytë të stërvitjes, por thekson se arsyeja nuk janë vendet e rajonit dhe situata aktuale e sigurisë, por stërvitja e "krahut lindor" të NATO-s, në përgjigje të krizës ukrainase.

“Krahu lindor i NATO-s po forcohet me shpejtësi dhe të gjitha kapacitetet në të gjithë krahun lindor të NATO-s po përmirësohen. Është për të ardhur keq që ne në Ballkanin Perëndimor nuk po marrim pjesë në atë stërvitje”, tha Lluniq.

Ai shton se kjo i referohet kryesisht Serbisë, e cila nuk heq dorë nga neutraliteti ushtarak, por as nuk merr pjesë në ushtrime ushtarake ndërkombëtare.

"Neutraliteti ushtarak është i paqëndrueshëm në një zhvillim kaq të shpejtë teknologjik dhe kur koncepti i luftës ka ndryshuar në përgjithësi.Ne i përmbahemi konceptit të neutralitetit dhe në vitin 2022 kemi futur një moratorium për të gjitha ushtrimet ushtarake që janë të pakuptimta, që na izolojnë dhe zvogëlojnë aftësitë tona ushtarake", është i bindur Lluniq.

Përplasja e interesave

Eksperti i sigurisë nga Prishtina, Hisen Gecaj, thotë në një intervistë për Kosovo online se stërvitja ushtarake "Defender Europe 25", e cila po zhvillohet pjesërisht edhe në Kosovë, është rezultat i bashkëpunimit të rregullt të FSK-së me vendet aleate me qëllim të verifikimit të përgatitjes së tyre, por edhe aftësisë për t’iu kundërvënë ndonjë agresioni të mundshëm.

Gecaj thekson se interesat e fuqive të mëdha përplasen në Ballkan, dhe për këtë arsye, shpeshherë popujt e vegjël si shqiptarët apo serbët, pa dëshirën e tyre, përfshihen në konflikte.

“Bëhet fjalë për stërvitje të rregullta që mbahen ndërmjet FSK-së dhe partnerëve të tjerë, me qëllim që të vlerësohet aftësia e njësive dhe e oficerëve që punojnë në to, si dhe gatishmëria e tyre për të marrë pjesë në këto stërvitje dhe për t’iu kundërvënë ndonjë agresioni të mundshëm. Kjo është diçka e zakonshme për njësitë e FSK-së, por në këtë kontekst, në dritën e të gjitha ngjarjeve në botë – luftës midis Rusisë dhe Ukrainës, situatës në Lindjen e Mesme ku ka probleme mes Izraelit dhe Palestinezëve – kjo i jep edhe më shumë rëndësi këtyre stërvitjeve, sepse dëshmon gatishmërinë e këtyre njësive dhe shtabeve për të përballuar ndonjë fatkeqësi të mundshme ushtarake,” thotë Gecaj.

Ai shton se stërvitjet ushtarake shumëkombëshe tani janë shumë më intensive dhe të një "karakteri më të lartë" për shkak të situatës gjithnjë e më të tensionuar në botë.

Ky problem, thekson ai, nuk i ka anashkaluar as Ballkanit Perëndimor.

"Sidomos këtu në Ballkan kur dihet se kemi probleme në Bosnjë dhe Hercegovinë me Republikën Sërpska dhe Dodikun, i cili në një kuptim politik ka disa kërkesa të vetat, por ekziston edhe një problem i pazgjidhur midis Serbisë dhe Kosovës ku negociatat që filluan më parë nuk kanë përfunduar ende, dhe kjo duhet të ndodhë”, shpjegon ky analist.

Ai beson se në rrethana të pasigurta gjeopolitike është mirë që çdo vend të përgatitet për mbrojtje.

“Mund të mos jetë mirë sepse shohim që popujt po grinden dhe po kundërshtojnë njëri-tjetrin, por është mirë që çdo komb dhe shtet dëshiron të mbrohet nga çdo agresion i mundshëm”, saktëson Gecaj.

Pavarësisht faktit se konfliktet kryesore të luftës në botë janë më shumë pjesë e trazirave globale, ky analist paralajmëron se Ballkani Perëndimor është një pikë ku kryqëzohen interesat e fuqive të mëdha, kështu që popujt e rajonit, si shqiptarët dhe serbët, shtyhen në konflikte të tilla pa asnjë faj të tyre.

"Interesat e fuqive të mëdha në fakt kryqëzohen më shumë këtu në Ballkan. Kombet e vogla, si shqiptarët ashtu edhe serbët, ndoshta shpesh dhe pa fajin e tyre, në një farë mënyre shtyhen në konflikte të tilla që në të vërtetë nuk janë të tyret", thekson Gecaj.

“Lokacionet politike”

Megjithatë, analisti politik dhe redaktori i të përditshmes Tema nga Tirana, Ylli Pata, beson se Kosova është një "lokacion praktik dhe jo politik" për stërvitjen më të madhe ushtarake amerikane në tokën evropiane.

“Kosova është më shumë një lokacion praktik sesa politik. Kjo për faktin se në Ferizaj ndodhet një bazë shumë e rëndësishme amerikane, siç është Bondsteel, e cila mund të shfrytëzohet si qendër logjistike dhe operative për forcat që marrin pjesë në këto stërvitje ushtarake, sepse u mundëson atyre të bashkëveprojnë shumë më lehtë,” thekson Pata në një intervistë për Kosovo online.

Duke komentuar pretendimet e Maqedoncit se Kosova luajti një rol të rëndësishëm në këtë ushtrim dhe u bë një "qendër strategjike" për Ballkanin Perëndimor, Pata beson se kjo është një deklaratë politike.

“Deklarata e Ministrit Macedonci është padyshim politike dhe ai kërkon të përfitojë politikisht. ‘Mbrojtësi i Evropës’ sot mund të konsiderohet si një rutinë që ka organizuar krahun jugor të NATO-s për pesë ose gjashtë vjet, i cili ka nën menaxhimin e tij Afrikën e Veriut, Italinë dhe Ballkanin Perëndimor”, shpjegon ky analist.

Ai shton se dy vjet më parë, Shqipëria ishte një nga organizatorët e kësaj stërvitjeje, por se këto manovra u “mbivlerësuan” jo vetëm në Tiranë, por edhe në Prishtinë.

"Mendoj se “Defender Europe” është mbivlerësuar, si nga Tirana zyrtare kur u organizua në Shqipëri në kohën e zgjedhjeve, ashtu edhe nga Kosova tani." Kosova ka KFOR-in, dhe NATO është brenda Kosovës. Politikisht, Kosova është diçka tjetër dhe besoj se në muajt në vijim do të ketë një lloj mosinteresimi të SHBA-së në Ballkanin Perëndimor”, specifikon Pata.

I pyetur se si duhet interpretuar kjo stërvitje ushtarake, Pata thotë se është pjesë e "rutinës" në bashkëpunimin e anëtarëve të NATO-s.

Megjithatë, ai paralajmëron se marrëveshja ushtarake e nënshkruar së fundmi nga Shqipëria, Kroacia dhe Kosova është jashtë asaj "rutine".

Sipas burimeve të tij, marrëveshja nuk u iniciua nga Zagrebi, por nga Tirana.

"Marrëveshja midis Kroacisë, Kosovës dhe Shqipërisë, për bashkëpunimin ushtarak, mendoj se është përtej bashkëpunimit rutinë. Kjo është një marrëveshje politike dhe gjeopolitike për t'iu kundërvënë fuqisë ushtarake të Serbisë. Nga sa mësova nga burimet e mia, iniciatorja e kësaj marrëveshjeje nuk ishte Kroacia, por Tirana zyrtare. Kjo për shkak se Edi Rama ka një marrëdhënie të gjatë dhe këshilltar me ish-presidentin kroat (Stipa Mesiq), në një kohë kur ai nuk ishte as kryeministër dhe as president i Kroacisë. Rama e kishte atë këshilltar politik në mandatin e tij të parë në qeveri dhe ka marrëdhënie të mira me të. Ata diskutuan këtë marrëveshje dhe më pas edhe qeveria kroate e miratoi këtë”, zbulon Pata.

Ai shton se në ushtrime të tilla ushtarake nuk duhet kërkuar mesazhe të fshehura sepse nuk ka të tilla.

"Amerikanët e kanë thënë qartë, jo vetëm zëvendëspresidenti Vance, por edhe Trump, se nuk kanë ndërmend të bëjnë luftë në Evropë. SHBA-të sigurisht që do të përgjigjen përmes strukturave të tyre nëse sulmohen", tha Pata.

Ai shton se që në qershor, evropianët do të përballen me një "provokim" të ri nga Presidenti i SHBA-së Donald Trump në formën e një kërkese për një rritje të shpenzimeve ushtarake.

“Nuk është rastësi që qeveria gjermane, qeveria britanike dhe të tjerët, megjithëse kanë marrëdhënie normale me Trumpin, po shqyrtojnë një rritje të shpenzimeve ushtarake sepse SHBA-të nuk kanë më ndërmend të jenë të interesuara në luftërat dhe problemet e Evropës”, ​​përfundon Pata.

Mesazhet dhe poligonet

Bllagojçe Atanasovski, analist politik nga Shkupi, thekson se me stërvitjen e madhe ushtarake Defender Europe 25, SHBA-të dhe NATO-ja po dërgojnë mesazh politik për unitetin e tyre dhe se Ballkani Perëndimor jo rastësisht është zgjedhur si një nga "pushtet e stërvitjes".

“Kjo stërvitje ushtarake përfaqëson një lloj mesazhi diplomatik që aleanca është e qëndrueshme përballë agresionit ushtarak rus në Ukrainë ose luftës ruso-ukrainase që zgjat tashmë tre vjet e gjysmë, e cila nuk po i shihet fundi,” thotë Atanasovski për Kosovo online.

Ai shpjegon se pavarësisht politikës së presidentit të ri amerikan, SHBA-të vazhdojnë të organizojnë stërvitje ushtarake në kontinentin evropian për të konfirmuar partneritetin transatlantik.

“Në këtë mënyrë, publikut i jepet një lloj mesazhi për partneritetin tradicional midis aleatëve, anëtarëve të NATO-s nga kontinentet evropiane dhe amerikane, përfshirë edhe Kosovën, e cila nuk është anëtare e NATO-s, por i përket pjesës perëndimore të sigurisë së arkitekturës së sigurisë”, specifikon Atanasovski.

Ai shton se rajoni i Ballkanit Perëndimor nuk është zgjedhur rastësisht si “poligon” për pjesën e dytë të stërvitjes.

“Vetëm para 30 vitesh, pikërisht në Ballkanin Perëndimor, kemi pasur shpërbërjen e përgjakshme të ish-shtetit të Jugosllavisë. Kemi pasur operacione të rënda ushtarake. Në Ballkanin Perëndimor ende ekzistojnë pika nevralgjike që trajtohen si mosmarrëveshje territoriale të pazgjidhura. Vendet si Kosova dhe Bosnja e Hercegovina, për të cilat aleatët perëndimorë dhe aleanca vazhdojnë të ushtrojnë presion që të arrihet një zgjidhje përmes negociatave ndërmjet Beogradit dhe Prishtinës, pra statusi i Bosnjës dhe Hercegovinës fatkeqësisht mbetet problematik, dhe mendoj se pikërisht me këtë prani në Ballkanin Perëndimor krijohet përshtypja se stabiliteti, prosperiteti dhe paqja në këtë pjesë të Evropës janë kyçe për aleancën e NATO-s,” saktëson ky analist.

Njëkohësisht, NATO në këtë mënyrë, është i bindur Atanasovski, dërgon një mesazh të qartë se nuk do të tolerojë destabilizimin e rajonit, por edhe se Ballkanin e sheh brenda aleancës së NATO-s.

“Po dërgohet një mesazh për të gjitha ato forca apo struktura që ndoshta po punojnë në drejtim të kërcënimeve jo konvencionale, hibride, me qëllim destabilizimin e vendeve të rajonit. Pas aksioneve ushtarake para 30 vitesh, vetë rajoni, përmes anëtarësimit të vendeve të Ballkanit Perëndimor në NATO – duke filluar nga Kroacia e deri te Maqedonia, Shqipëria dhe vendet e mbetura që nuk janë anëtare të NATO-s, si Kosova, Bosnja dhe Serbia – thjesht dëshiron të dërgojë mesazhin se e ardhmja e vendeve të Ballkanit Perëndimor është në aleancën e NATO-s,” beson Atanasovski.