Diaspora e Kosovës në SHBA: Pse po heq dorë Kurti nga lobimi shqiptar përtej Atlantikut?

Në fillim të këtij muaji, ata u biseduan me të gjithë liderët shqiptarë në Ballkanin Perëndimor, e më pas edhe me kryeministrat e Shqipërisë, Maqedonisë së Veriut dhe Malit të Zi. Në Prishtinë, u takuan me presidenten e Kosovës, Vjosa Osmani, si dhe me liderët opozitarë. Megjithatë, delegacionit të Këshillit për Marrëdhëniet Shqiptaro-Amerikane nga Nju Jorku nuk iu hapën dyert e kabinetit të kryeministrit Albin Kurti.Drejtori i kësaj organizate nuk e fsheh zhgënjimin. Analistët e konsiderojnë këtë një "gjest diplomatik" krejtësisht të pazakontë, veçanërisht në një situatë kur Kosova tashmë ka mjaft sfida në lobimin në SHBA. Shkaqet e mundshme i shohin edhe në taktizimin e Kurtit për të pritur "ftesën e duhur" nga administrata e re në Uashington.

Shkruan: Gjorgje Baroviq

"Edhe pse jemi të zhgënjyer që nuk patëm mundësinë të takoheshim me të, veçanërisht duke pasur parasysh ndryshimet globale si dhe ato në Uashington, nuk e interpretojmë këtë si diçka negative, duke marrë parasysh zhvillimet paszgjedhore," tha me ton pajtues drejtori i Këshillit për Marrëdhëniet Shqiptaro-Amerikane nga SHBA, Martin Vulaj, pas përfundimit të mini-turneut ballkanik.

Vetëm një muaj më parë, duke komentuar "përplasjen" mes kryeministrit të Kosovës dhe të dërguarit të ri të Donald Trump për misione speciale, Richard Grenell, Vulaj kishte theksuar nevojën për një ndryshim të qasjes – një "ndryshim kursi" të Kosovës ndaj SHBA-ve.

"Komentet e Grenellit duhet të kuptohen jo vetëm si pasqyrim i gjendjes aktuale të marrëdhënieve, por edhe si një paralajmërim se është e domosdoshme një ndryshim i qasjes ndaj SHBA-ve. Madje, është shqetësuese që djali i presidentit ka mbështetur publikisht deklaratat e Grenellit. Edhe më alarmante është fakti që 'Miqtë e Kosovës' në Kapitol Hill po përsërisin thirrjen urgjente që Kosova të ndryshojë kursin," deklaroi Vulaj.

Sipas raportimeve të RSE, institucionet e Kosovës aktualisht nuk kanë asnjë kontratë aktive për lobim në Shtetet e Bashkuara, ndërsa ekspertët vendorë dhe ndërkombëtarë të politikës paralajmërojnë se ekziston rreziku që Kosova të mbetet në hije dhe "pa vend në tryezë".

Më herët, mediat zbuluan se nga shkurti deri në fund të korrikut të vitit të kaluar, Ministria e Punëve të Jashtme dhe Diasporës e Kosovës u kishte paguar dy kompanive nga 147,000 dollarë secilës për lobim në SHBA.

Sipas dokumenteve të disponueshme, Ministria e Drejtësisë u ka paguar këtyre kompanive gjithsej 351,800 dollarë – duke përfshirë edhe shpenzimet shtesë, përveç shumave të parashikuara në kontratat fillestare.

Problemi qëndron në faktin se, sipas analizës së shpenzimeve, në gjysmën e dytë të periudhës së lobimit në SHBA, pronarët e të dyja kompanive kanë kontaktuar politikanët amerikanë kryesisht përmes postës elektronike.

Dokumentet tregojnë se, edhe gjatë kohës kur lobimi bëhej përmes e-mailit, ata kanë raportuar shpenzime për fluturime dhe qëndrime në hotele.

Strategjia e "pritjes"

Profesori asistent në Fakultetin e Shkencave Politike në Beograd, Stefan Surliq, thotë se pavarësisht nga vazhdimësia, rëndësia e lobit shqiptar në SHBA nuk duhet ekzagjeruar.

"Sigurisht, ishte shumë më e theksuar në fillim të viteve 2000, por ne jemi dëshmitarë të një tërheqjeje, kryesisht të pranisë amerikane në aspektin ushtarak dhe civil, veçanërisht pas fillimit të Dialogut të Brukselit dhe arritjes së Marrëveshjes së Brukselit. Politika në të cilën ambasadori amerikan mund të urdhëronte drejtpërdrejt zyrtarët në Kosovë ka përfunduar. Dhe këtu shohim fundin e rëndësisë së lobit në Amerikë që promovon interesat shqiptare”, thekson Surliq në intervistë për Kosovo online.

Një nga shpjegimet është se të gjitha interesat kyçe shqiptare në lidhje me Kosovën janë realizuar.

"Kosova e siguroi pavarësinë e saj me praninë e NATO-s, dhe për këtë arsye ky lob i vazhdueshëm shpërndahet. Kurti apo ndonjë opsion politik në Kosovë nuk mund të presë apriori që ky lob të qëndrojë pas tij. Prandaj, konkluzioni im është se ne në rajon i japim shumë rëndësi një lobi të caktuar, i cili në vitet e fundit ka pasur kryesisht karakterin emocional të atyre senatorëve, kongresmenëve, aktorë që kanë qenë dëshmitarë të viteve nëntëdhjetë dhe që për disa arsye private e kanë parë Kosovën si projektin e tyre personal dhe e kanë përkrahur deri në ditët e fundit të karrierës së tyre politike”, thekson Surliq.

Arsyet e refuzimit të kryeministrit të Kosovës për t'u takuar me përfaqësues të komunitetit shqiptar në SHBA shihen në një kontekst krejtësisht tjetër.

"Kurti dëshiron të respektohet në një nivel shumë më të lartë nga administrata amerikane dhe nuk sheh asnjë përfitim nga një takim i mundshëm. Dhe së dyti, atij nuk do t'i pëlqenin mesazhet që do të dëgjonte në atë takim," beson Surliq.

Ai saktëson se SHBA ka “konfirmuar” se qëndrimi i saj ndaj pavarësisë së Kosovës nuk do të ndryshojë, por se për kryeministrin e Kosovës, qëndrimi shumë më i rëndësishëm është se administrata e re amerikane nuk e dëshiron atë në atë pozitë.

“Mendoj se kjo është koha kur ai ka përgjuar dhe ka pritur që në fakt të marrë thirrjen e duhur dhe ndoshta të bëjë ndonjë kontakt të ri apo marrëveshje me administratën aktuale në Uashington”, thekson Surliq.

Si arsye të dytë, shumë më të rëndësishme, ai përmend strategjinë aktuale të Kurtit e “pritjes”.

"Strategjia në të cilën Kurti po përdor tani është në një farë mënyre "të luajë të vdekurin", të presim kohë më të mira politike, në aspektin e një marrëveshjeje përfundimtare për t'i dhënë fund luftës në Ukrainë, dhe pastaj të presim përgjigjen përfundimtare të Bashkimit Evropian për të gjithë procesin. Dhe pastaj, në fund, nëse dhe cili është qëndrimi amerikan ndaj Kosovës", vlerëson Surliq.

Pushtet dhe shoqëria civile

Profesori i së drejtës kushtetuese Mazllum Baraliu nuk shkon aq larg, por insiston se autoritetet në Kosovë duhet të jenë të hapura për bashkëpunim me organizatat dhe shoqatat e shoqërisë civile dhe se ky duhet të jetë një virtyt në të gjitha nivelet e qeverisjes.

“Kurtin duhet pyetur se pse nuk ka ndodhur takimi, a ka qenë i zënë apo ka pasur ndonjë arsye tjetër. Por besoj se bashkëpunimi ndërmjet autoriteteve të cilitdo shtet, përfshirë edhe Kosovën, dhe shoqërisë civile, veçanërisht shoqatave që janë të orientuara drejt mirëqenies së qytetarëve dhe mbështetjes për qëllime pozitive për komunitetin, duhet të jetë i hapur. Ky është bindja ime e patundur”, tha Baraliu.

Baraliu thekson se një nga virtytet kyçe, por edhe detyra e çdo lideri, pavarësisht nivelit - nga pushteti vendor e deri te presidenca dhe qeveria - është kontakti, pranimi i kërkesave dhe zgjidhja e problemeve të shoqërisë, përfshirë problemet e shoqërisë civile dhe modelet organizative të komuniteteve shoqërore.

"Liderët duhet të kontaktojnë dhe të pranojnë kërkesat, të zgjidhin dhe të shikojnë problemet e shoqërisë, natyrisht, duke përfshirë shoqërinë civile dhe modelet organizative të komuniteteve shoqërore, në këtë rast të Kosovës. Kjo do të thotë se ata kanë kërkesa të caktuara që kanë nevojë për vëmendje. Ky është qëndrimi im në parim", përfundoi Baraliu.

Drejtori i Këshillit për Marrëdhënie Shqiptaro-Amerikane, Martin Vulaj, pas vizitës së përfaqësuesve të kësaj organizate në rajon ka deklaruar se është i zhgënjyer me faktin që kryeministri i Kosovës, Albin Kurti, ka shpërfillur ftesën e tyre për takim.

Mesazh për Evropën dhe Amerikën

Historiani Stefan Radojkoviç pranon se refuzimi i Kurtit për të biseduar me delegacionin e Këshillit për Marrëdhëniet Shqiptaro-Amerikane është një “lëvizje shumë e pazakontë”, e cila mund të interpretohet edhe si një mesazh për Bashkimin Evropian se ai është i tyre dhe jo një “lojtar amerikan” në Ballkanin Perëndimor.

“Një veprim shumë i pazakontë, diçka që nuk i përket praktikës së shqiptarëve, veçanërisht në Kosovë, e cila, sipas disa hulumtimeve të mia, ka lobuar në mënyrë aktive në Uashington dhe në administratën amerikane të paktën që nga vitet tetëdhjita”, thekson Radojkoviq për Kosovo online.

Dy shpjegime janë të mundshme, thotë ai.

Së pari, ai sheh në qasjen ideologjike të Lëvizjes Vetëvendosje se shqiptarët në Kosovë “duhet të vendosin vetë për fatin e tyre, si politikisht ashtu edhe në skenën ndërkombëtare”.

“Nga ana tjetër, Kurti perceptohet si dikush që ka më shumë mbështetje nga Berlini, të paktën në pesë apo gjashtë vitet e fundit, dhe jo aq shumë nga SHBA-ja, veçanërisht që kur administrata e re e udhëhequr nga Donald Trump erdhi në Uashington. Në këtë kuptim, Kurti mund të jetë duke u dërguar një mesazh partnerëve të tij evropianë se ai është ‘lojtari i tyre’ në Ballkanin Perëndimor dhe se ai mund të besojë se në skenën më të madhe dhe më të mirë evropiane, ai mund të ketë ndihmë të madhe, më të mirë në skenën evropiane jo nga SHBA”, thotë Radojkoviq.

Ai sheh gjithashtu si një arsye të mundshme “antipatitë personale”.

“Sigurisht një ngjarje shumë e pazakontë në praktikën politike të lobimit ndaj popullsisë shqiptare në SHBA”, saktëson ky historian.

Ai kujton se lobi shqiptar në SHBA vazhdon “traditën” e Partisë Demokratike që prej viteve 1990 dhe se kjo është evidente gjatë mandatit të Joseph Biden.

"Gjatë administratës së Bidenit, lobi ekzistues shqiptar në SHBA ishte sigurisht më i fortë, sepse ata bazoheshin në "traditën e Partisë Demokratike" të viteve 1990, e cila ishte me të vërtetë e favorshme për lobin shqiptar. Megjithatë, ka pasur edhe disa ndryshime në Partinë Demokratike. Disa nga përfaqësuesit e vjetër si (Eliot) Engel kanë dalë në pension, të tërhequr nga jeta politike. Të ardhurit e rinj ndoshta nuk janë aq me ndikim, veçanërisht pasi Partia Demokratike dhe Demokratët në SHBA nuk janë më në pushtet. Ata përjetuan gjithashtu një aksident të rëndësishëm në nëntor 2024”, shpjegon Radojkoviq.

Nuk ka dyshim se lobi shqiptar në SHBA do të vazhdojë të funksionojë, por politika e re e jashtme amerikane nuk po funksionon në favor të tyre.

"Lobi shqiptar ekziston, ai do të vazhdojë të funksionojë, ne nuk duhet të dyshojmë. Ajo që aktualisht nuk funksionon për ta është se disa njerëz në administratën e Donald Trump nuk janë aq proshqiptar apo pro-serb, por ata sigurisht që kanë më shumë veshë për ne, dhe ajo që veçanërisht nuk funksionon për lobin shqiptar është se çështja e Kosovës nuk është e lartë në axhendën e dministratës Trump. Ne shohim se pikat kyçe janë Lindja e Mesme, Ukraina dhe Kina. Në këtë kuptim, ata aktualisht nuk kanë aq ndikim sa dikur”, përfundon Radojkoviq.