Dy javë nga incidenti në Zubin Potok: A çon hetimi i Prishtinës në të vërtetën?

Kanë kaluar 16 ditë nga shpërthimi në kanalin Ibër-Lepenci, por në vend të përgjigjeve po shtohen pyetjet. Ekspertët e sigurisë, bashkëbisedues të Kosovo online paralajmërojnë se në bazë të detajeve të deritanishme hetimi nuk po shkon në drejtimin e duhur.

Shkruar nga: Arsenije Vuçkoviq

Në mbrëmjen e 29 nëntorit, në fshatin Varage afër Zubin Potokut, nga një shpërthim është dëmtuar kanali Ibër-Lepenci. Kryeministri Albin Kurti fajësoi menjëherë Beogradin zyrtar për gjithçka dhe kërkoi transferimin e menjëhershëm të Forcave të Sigurisë së Kosovës në veri të Kosovës.
Ajo dëshirë nuk u plotësua. Komandanti i KFOR-it Enriko Barduani ka shpjeguar se nuk ka nevojë për këtë.

Megjithatë, rezultati ishte dislokimi i rreth 2,000 policëve, kryesisht nga pjesë të tjera të Kosovës, në katër komuna në veri dhe një seri aksionesh "spektakolare" policore në të cilat u arrestuan dhjetë serbë.
Më pak spektakolare - shumica prej tyre janë liruar.

Në të njëjtën kohë, Prishtina insistoi që nga fillimi se Serbia dhe “influenca ruse” ishin përgjegjëse për gjithçka.

Ata u ndalën vetëm pas reagimit të ashpër të ambasadorit amerikan, Jeffrey Hovenier.

“Qeveria amerikane e ka këshilluar Qeverinë e Kosovës që para se të akuzojë dikë, fillimisht të mbledhë rezultate të besueshme të hetimit dhe më pas të thotë se kush është përgjegjës. Atëherë ai do të ketë mbështetjen e të gjithëve”, tha Hovenier.

Sot, 16 ditë më vonë, nga të gjithë të arrestuarit, vetëm dy janë ende në paraburgim, pasi policia dyshohet se u ka gjetur një sasi të madhe armësh, municioni dhe pajisje ushtarake, duke përfshirë emblemat ushtarake të njësive të ndryshme të Ushtrisë Serbe, Rusisë, por edhe të UÇK-së së shpërbërë.

“Po të mos ishte e trishtueshme dhe e rrezikshme, do të ishte qesharake”, komentoi ministri i Jashtëm serb Marko Gjuriq.

Akoma më konfuze janë palogjikshmëritë që në fillim të hetimeve.

Presidenti i Serbisë, Aleksandar Vuçiq, ka pyetur se pse policia e Kosovës e ka kontaminuar vendin e ngjarjes, kështu që hetimi mjeko-ligjor nuk ka qenë i mundur.

“Pse e kanë zënë vendin para ardhjes së Kfor-it dhe EULEX-it? Kë fshihnin, kë mbronin? Nëse është Beogradi, i kërkojmë të na thonë se si e ka bërë Beogradi, në çfarë mënyre”, pyeti Vuçiq.
Deputetja e PDK-së Ganimete Musliu jep një përgjigje dhe nuk është e vetmja që pretendon se qeveria e Prishtinës po bën propagandë nga hetimi.

“Është e vërtetë që sulme të tilla ndodhin në të gjithë botën. Mirëpo, bota nuk bën propagandë nga raste të tilla, por në thelb studion se nga vjen kërcënimi”, tha Musliu.

Nënkryetari i LDK-së, Lutfi Haziri, shkoi një hap më tej dhe akuzoi autoritetet e Kosovës dhe Kurtin se Kosova e humbi besueshmërinë në bashkësinë ndërkombëtare kur nuk arritën t'i bindin ata për përgjegjësinë e Serbisë.

Matshmëria e dëmit

Sabotazh, një akt klasik terrorizmi apo propagande që mund të sjellë pasoja të pamatshme?
Për të arritur në një përfundim, duhet të mendohet se për kë janë të mira këto ngjarje dhe kë dëmtojnë, thotë studiuesi i studimeve të sigurisë, Nikolla Vujinoviq.

“Mendimi im është se Kurti dhe Vetëvendosja e tij përfitojnë maksimumin nga kjo situate, partia që tani, sipas të gjitha supozimeve, po lufton për një shumicë të caktuar që do të ishte e sigurt për të në parlamentin e ardhshëm të Kosovës”, beson Vujinoviq.

Mbështetje për një pretendim të tillë ai e sheh në veprimet e fundit të njëanshme të autoriteteve në Prishtinë në veri të Kosovës dhe faktin se një incident i tillë do të dëmtonte më së shumti komunitetin serb.

“Kjo e dëmton më së shumti komunitetin serb, si politikisht, ashtu edhe për njerëzit që jetojnë në ato fshatra dhe në atë mënyrë është krejtësisht e pakuptimtë të mendohet se e kanë bërë disa serbë”, përfundon Vujinoviq.

Hetimi i deritanishëm, thotë ai, nuk ka dhënë asnjë rezultat.

“Në këtë moment nuk kemi asnjë rezultat të hetimit, madje nuk e dimë nëse hetimi është duke u zhvilluar fare. Presidenti Vuçiq tha se kërkon përgjigje në pyetjen se pse forcat e sigurisë së Kosovës e kanë kontaminuar vendin e krimit. Nga ana tjetër, patëm rastin të shohim se Vjosa Osmani ka pasur një takim me përfaqësues të sigurisë së të ashtuquajturës Kosovë, nga i cili nuk kemi asnjë informacion. Shohim që analistë të ndryshëm, ambasadorë, Albin Kurti thonë se duhet bërë një hetim. Pra, nuk kemi asnjë rezultat, nuk kemi asnjë konfirmim për ato sulmet e para politike që kemi pasur që e ka bërë Serbia, dhe, absolutisht, madje do të guxoja të them se është e mundur që të mos kemi asnjë hetim apo ndonjë rezultat”, ka theksuar Vujinoviq për Kosovo online.

I pyetur se si duhet të interpretohen deklaratat e diplomatëve perëndimorë në Kosovë dhe në radhë të parë deklarata e ambasadorit amerikan Jeffrey Hovenier se duhet pritur rezultati i hetimeve, ai përgjigjet se janë mesazh për autoritetet në Prishtinë se nuk e kanë mbështetjen e tyre të qartë.

“Aleatët perëndimorë janë të gatshëm të mbështesin Kurtin për aq kohë sa është një mbështetje kuptimplotë, por me veprimet e tyre tregojnë se kjo mbështetje nuk ekziston më”, thekson Vujinoviq.

Tani për tani, thekson ai, dihen vetëm disa detaje themelore nga të cilat mund të konstatohet se shpërthimi i kanalit Ibër-LepencI nuk ishte një përpjekje për të shkatërruar infrastrukturën kritike në Kosovë, por një "mesazh" apo një tregues se çfarë mund të ndodh nëse dikush e bën vërtet.
“Mund të shohim nga disa deklarata të përfaqësuesve politikë të të ashtuquajturve të institucioneve të Kosovës që pak a shumë i kanë vërtetuar të dhënat bazë: sa eksplozivë nevojiteshin, cilat mund të ishin pasojat e synuara të atij akti. Prandaj, ai kanal është një nga pjesët e rëndësishme për fuqizimin, ftohjen e termocentralit dhe furnizimin me ujë të komunitetit të gjerë në atë pjesë të Kosovës dhe Metohisë. Në thelb, mund të supozojmë se vëllimi është i njohur dhe se në bazë të kësaj shtrirjeje mund të përcaktojmë se ndoshta nuk ishte një përpjekje për të shkatërruar realisht infrastrukturën kritike, siç u përpoq të paraqiste në fillim Kurti, por një mesazh ose ndonjë tregues se çfarë mund të ndodhë nëse disa gjëra nuk bëhen“, thekson Vujinoviq.

Drejtimi i hetimit

Prokurori shumëvjeçar ushtarak dhe tani avokati Dragan Pashiq në një intervistë për Kosovo online thekson se pa përfshirjen e institucioneve ndërkombëtare nuk duhet të presim rezultatet e hetimeve që do të zbulojnë motivet dhe autorët e asaj që ndodhi në kanalin e ujit në afërsi të Zubin Potokut.
“Nuk pres rezultatet e hetimit nëse nuk ndërhyjnë institucionet ndërkombëtare, në radhë të parë UNMIC-i, EULEX-i dhe disa komisione të pavarura që do të formoheshin nga vendet e Quint-it. Besoj se Prishtina do të mbajë qëndrimin e saj se është terrorizëm i drejtuar nga Beogradi dhe realisht nuk ka asnjë provë. Duhet të zbulohen autorët e asaj vepre kriminale, por nuk pres që institucionet e përkohshme të Kosovës të jenë të gatshme ta bëjnë këtë”, ka thënë Pashiq për Kosovo online.
Bazuar në praktikën e dekadave, thekson se hetimet gjatë dy javëve të para pas shpërthimit në kanalin Ibër-Lepenci nuk po shkojnë në drejtimin e duhur.

“Unë besoj se nuk ka asnjë hetim në drejtimin e duhur, se është e ashtuquajtur hakmarrje, sepse njerëzit janë arrestuar për diçka tjetër dhe jo për këtë ngjarje konkrete. Por të lidhësh këta persona të arrestuar me këtë është e pabazë. Besoj se këta persona të arrestuar janë të ndaluar padrejtësisht, janë privuar padrejtësisht nga liria e tyre”, thotë Pashiq.

Ai sqaron se këtë pretendim e mbështet në faktin se nuk ka devijuar nga njoftimet origjinale si të Prishtinës ashtu edhe të Beogradit.

“Nuk ka devijuar nga njoftimi fillestar nga autoritetet e Prishtinës, por edhe nga vendi ynë. Nuk ka asnjë provë se ata persona që janë arrestuar, nuk ka dyshim të arsyeshëm, se kanë kryer veprën penale për të cilën akuzohen, dhe as nuk e dimë se për çfarë akuzohen, a është terrorizëm, sabotim apo ndonjë vepër tjetër kriminale. Ajo që është e padiskutueshme është se janë gjetur një sasi e caktuar armësh, municioni, eksplozivi, emblema ushtarake, pajisje ushtarake. Por, sasia e gjetur dhe e paligjshme e armëve dhe municionit nuk mund të lidhet me ngjarjen që ka ndodhur në kanalin Ibër-Lepenci”, ka thënë shprehimisht Pashiq.

Duke komentuar deklaratat e kujdesshme të zyrtarëve perëndimorë që u distancuan nga pretendimet e Prishtinës se Beogradi zyrtar ishte fajtor për incidentin, Pashiq thotë se kjo është edhe dëshmi e deklaratave fillestare të nxituara.

“Rezervat e tyre tregojnë se reagimet e Prishtinës dhe të institucioneve të përkohshme të Kosovës kanë qenë të nxituara sepse nuk ka asnjë dëshmi se është kryer terrorizëm, nuk ka as dyshime të arsyeshme”. Ka mundësi që të jetë sabotim, por nuk dimë kush janë autorët. Është e pamohueshme që duhet hetuar, prandaj edhe qëndrimi i vendeve të Quint-it dhe i Bashkimit Evropian është shumë i rezervuar”, thotë Pashiq.

Ai tregon se ekziston mundësia që personat të cilët u arrestuan për këtë ngjarje, të cilëve iu gjet një sasi e caktuar armësh, municioni dhe pajisje të tjera ushtarake dhe shenja, të hetohen realisht pikërisht për këtë arsye.

“Nuk duhet harruar se edhe para kësaj ngjarje ka pasur disa aktivizime të mjeteve shpërthyese. Pra, ekziston mundësia që, pavarësisht faktit që ata janë arrestuar për këtë krim, dhe unë kam thënë se është sabotim, jo terrorizëm, që ata të akuzohen për një krim tjetër, siç janë mbajtja pa leje, mbajtja e armëve dhe vendosja e lëndëve plasëse në treg. Pra, ishte një reagim i parakohshëm dhe i nxituar i autoriteteve të Prishtinës, por me siguri do të ketë akuza në këtë drejtim”, thekson Pashiq.
Dëshmi e politikës

Srgjan Barac, bashkëpunëtor i Qendrës për Stabilitet Social, shkon një hap më tej. Ai pohon se ky rast aktualisht, në vend që të jetë në domenin e gjyqësorit, është në domenin e insinuatave dhe abuzimeve politike.

“Ne shohim që nuk ka asnjë provë, se këto janë insinuata dhe se janë më tepër në sferën e lojërave politike apo abuzimit politik të ngjarjeve reale. Ndoshta një ditë do ta zbulojmë. Është në funksion të shkaktimit të trazirave dhe frikës me qëllimin e qartë të krijimit të kaosit, si lëndë djegëse për Albin Kurtin në mungesë të ideve dhe rezultateve realiste politike”, tha Barac për Kosovo online.

Ai konsideron se është e rëndësishme që bashkësia ndërkombëtare të mos ra në grackë dhe pa prova konkrete pranoi pretendimet e autoriteteve në Prishtinë se pas çdo gjëje qëndron Beogradi zyrtar.

“Aktori më i rëndësishëm në bashkësinë ndërkombëtare janë SHBA-të, sepse ato kanë vërtet mandatin të vendosin se çfarë do të ndodhë në këtë fushë. Kemi parë që ambasadori Hovenier tha se nuk ka prova të mjaftueshme dhe se tani për tani nuk mund të përcaktohet se kush e shkaktoi sulmin. Është një mesazh më se i qartë përtej Atlantikut për Albin Kurtin që të ndalojë një politikë të tillë të shkaktimit të kaosit dhe tensionit”, thotë Barac.

I pyetur për fuqinë e provave të mbledhura deri tani në këtë rast, Barac thotë se ato nuk janë të qarta dhe se sistemi gjyqësor në Prishtinë nuk sillet si një degë e veçantë e pushtetit, por si një zgjatim i politikanëve.

"Provat e mbledhura nuk janë të qarta dhe as të besueshme për të mbajtur personat e arrestuar. Por ajo që ne deri më tani jemi mësuar është se nuk ekziston sundimi i ligjit në hapësirën e Kosovës dhe Metohisë dhe se provat nuk janë aspak të nevojshme. Madje, sistemi gjyqësor nuk ka as rolin e simuluar të një dege reale të pushtetit, sepse vendimet nuk respektohen. Nëse Gjykata Kushtetuese merr një vendim, kjo nuk ka fare rëndësi për institucionet e Prishtinës. Po ashtu, duket se prokuroria dhe policia janë vetëm zgjatime të politikanëve që zbatojnë idetë e tyre politike, ndërsa provat dhe procedura penale për ta nuk kanë ndonjë vlerë të madhe," pohon Barac.