Dy muaj nga zbatimi i Urdhëresës së BQK: Dinari dhe jeta "në lugëz"

Kanë kaluar dy muaj nga zbatimi i Rregullores së BQK-së për ndalimin e dinarit, dhe nervozizmi te serbët në Kosovë po rritet dita ditës. Rritja e pagave, pensioneve dhe përfitimeve të tjera “në lugëz” prishi edhe më shumë jetën e tyre të përditshme. Ndonëse Prishtina mundohet ta paraqesë vendimin e BQK-së si “çështje teknike”, problemi është i natyrës politike, kështu që vendoset nga ata që janë ulur, për shembull, në Bruksel, e jo ata që qëndrojnë në radhë para degëve të Bankës së Kursimeve Postare në Kosovë.

Në shumë zona, ka mungesë ushqimi dhe ilaçesh, dhe është gjithnjë e më e vështirë për të marrë dinarë, kjo është arsyeja pse shumë njerëz udhëtojnë më shumë se 100 kilometra. “Nuk mund ta blesh jetën për muaji diku tjetër”, thotë një nga femrat e intervistuara për Kosovo online.

Llajçaku shpreson me optimizëm se mosmarrëveshjet do të tejkalohen në takimin e përfaqësuesve të Beogradit dhe Prishtinës këtë të enjte, SHBA dhe BE vazhdojnë t'u bëjnë thirrje të dyja palëve që të kërkojnë zgjidhje në negociata, dhe analistët vlerësojnë se “kërkimi i zgjidhjes” i referohet më shumë mënyrës se si të mbahet në fuqi Rregullorja e BQK-së.

Edhe nëse nuk është kështu, është e pamundur të anashkalohet ironia e situatës në të cilën duhen negociata që serbët nga Kosova të marrin atë që kanë fituar ndershmërisht.

Por, ironia më e madhe është se dinari nuk ekziston pikërisht aty ku është krijuar - në Kosovë.

Ne ia dalim dita-ditës, thotë një bashkëqytetar i moshuar për Kosovo online, duke përshkruar situatën në Mitrovicën e Veriut.

“Kur ka diçka marrim, kur nuk ka asgjë – nuk marrim”. Kur kam dinarë blej, e kur nuk kam... Nuk mund shyti me atë me brina”, thotë ai.

Radomirka Jovanoviq thotë se në dy muaj kanë ndryshuar shumë gjëra.

“Dhe këtë pension të vogël që fitova, nuk kam ku ta tërheq. Duhet të shkoj katër herë për ta tërhequr. Nuk e di si është situata me bankomatet, kur futesh në bankë pret dhe nuk të japin të gjitha përnjëherë, por duhet të shkosh katër herë për një pension, kështu është. Shumë gjëra kanë ndryshuar, asgjë nuk funksionon për ne të moshuarit. Çfarë do të bëjmë... derisa mundemi, mundemi”, thotë Jovanoviq.

Është e vështirë, por duhet të durojmë, thotë Ranko Janaçkoviq, banori i Prelluzhës.

"Zoti na ruajt, kjo është fatkeqësi. Ne jemi të moshuar, të sëmurë, e shihni, në vend që të rrisim rrogën në vendin e vet, ne po kalojmë gati 100 kilometra", tha Janaçkoviq.

Është më e vështira për njerëzit nga brendësia e Kosovës, thotë pensionisti Rodolub Vasoviq, por thotë se nuk do të largohen nga Kosova.

“Unë jam pensionist, shpirti ynë e di si ndihemi. Rashka është sërish pranë nesh këtu dhe njerëzve nga brendësia e Kosovës, Zoti i ndihmoftë. Çfarë mund t'ju them, ia dalim siç dimë, ketu mund te shihni rreshtin perballe Bankës, ose ka para ose nuk ka dhe i japin në lugëz. Do të kërkoja nga të gjithë faktorët ndërkombëtarë që të bëjnë diçka për këtë, të paktën për ne që qëndruam këtu”, tha Vasoviq.

“Ne i menaxhojmë ushqimet tona në dyqanet tona, blejmë atë që nuk kemi këtu, atje, shpesh jemi mësuar të mbetemi pa ushqime, sepse në një moment të caktuar nuk mund t'i gjesh në dyqanet tona.

dhe nuk mund të blesh gjithçka në Rashkë. Nuk mund ta blesh jetën për një muaj në një vend tjetër, është e pamundur, jemi bërë të adaptueshëm”, tregon Snezhana Deniq - Milojkoviq.

Tomisllav Tomiq nga Kllokoti beson se më e vështira është për të moshuarit që janë në gjendje të rëndë shëndetësore.

"Kemi lindur këtu, duam të rrimë në vatër. Nuk ka dinarë, unë jam ende mirë, por ka njerëz që nuk mund të shkojnë në Serbinë qendrore, si do të arrijnë të marrin para", pyet Tomiq.

E njëjta situatë në Shtërpcë. Situata me dinarët me kalimin e kohës po vështirësohet gjithnjë e më shumë dhe fakti që në dyqane nuk ka mallra serbe dhe nuk ka ilaçe nga prodhuesit serbë. Svetozar Janiqijeviq tregon se është në një situatë të vështirë, sidomos për shkak se ka një grua për të cilën kujdeset dhe për të cilën nuk mund të marrë ilaçe siç ka bërë deri më tani në barnatoret e vendit.

“Është shumë e vështirë, kam gruan që nuk kujdeset dot për veten dhe merr kujdesin në shtëpi, dhe ne të dy kemi përfitime sociale, është shumë e vështirë, nuk kemi para të shkojmë në vendkalimin administrativ, shpresojmë për më të mirën dhe se diçka do te zgjidhet”, tha Janiqijeviq.

Çmimin më të lartë për zbatimin e dekretit të BQK-së e kanë paguar qytetarët më vulnerabël, thotë për Kosovo online politologu Ognjen Gogiq, duke përmbledhur dy muajt e fundit që nga hyrja në fuqi e dekretit për heqjen e dinarit. Ai rikujton se problemi kryesor është se fizikisht ka qenë e pamundur importimi i dinarëve në territorin e Kosovës, gjë që e ka pamundësuar tërheqjen e dinarëve për qytetarët që kanë të ardhura nga Serbia.

“Ky është në fakt ndryshimi më i madh që ka ndodhur dhe që ua ka vështirësuar jetën njerëzve. Sigurisht që ndërkohë qytetarët po kërkonin disa metoda alternative të përballimit për të kapërcyer këtë situatë, ndaj filluan të organizohen për shembull, për të shkuar në Serbinë qendrore, për të shkuar atje për të tërhequr para. Ndërkohë, objektet e parafabrikuara Postës së Kursimeve u vendosën pranë vendkalimeve administrative dhe Posta e Kursimeve arriti t'i paguajë një pjesë të qytetarëve në euro", kujton Gogiq.

Siç thekson ai, në këtë mënyrë janë amortizuar deri diku pasojat negative që vendimi i BQK-së kishte tek qytetarët serbë dhe komunitetet tjera që marrin para nga Serbia.

“Ende nuk i ka prodhuar pasojat e plota, por çmimin më të lartë e kanë paguar qytetarët më vulnerabël, në radhë të parë personat me aftësi të kufizuar apo p.sh. të moshuarit që marrin pensione përmes Postës dhe ende nuk është gjetur një zgjidhje. Në ndërkohë, Prishtina, natyrisht, ka mbajtur një qëndrim të papajtueshëm, të pakompromis, por ka bërë disa lëshime, së pari, fakti që në fund të fundit ka pranuar të diskutojë për këtë temë, edhe pse fillimisht është refuzuar kjo mundësi, sepse është konsideruar se të jetë çështje e brendshme e Kosovës që Kosova mund ta bëjë në mënyrë të njëanshme”, thekson bashkëbiseduesi ynë.

Sipas fjalëve të tij, BQK kinse ka miratuar disa masa përshtatëse “për të cilat askush nuk e di nëse kanë hyrë fare në fuqi, nëse janë duke u zbatuar fare dhe sigurisht që në asnjë mënyrë nuk e kanë lehtësuar këtë situatë”.

“Kjo periudhë kalimtare prej tre muajsh është futur, kur Kosova ka marrë përsipër të përmbahet nga masat represive për zbatimin e kësaj rregulloreje. Pra, në fillim të muajit kemi pasur ato veprime të Policisë së Kosovës, e cila ka konfiskuar dinarë të dedikuar për pagesa e pensioneve dhe e ndihmës sociale në Uglar të Fushë Kosovës dhe në Gorazhdec të Metohisë. Kjo nuk u përsërit më pas. Kështu që pati një reagim shumë të ashpër, mbi të gjitha nga SHBA, dhe pas kësaj PK nuk u përdor më për të siguruar zbatimin të atij vendimi dhe përgjithësisht institucionet e Kosovës janë përmbajtur që, p.sh., të dënojnë subjektet ekonomike – objektet e hotelerisë apo dyqanet që, para së gjithash në veri të Kosovës, por edhe në viset tjera serbe, vazhdojnë të pranojnë dinarë si mjet pagese me para në dorë“, shpjegoi Gogiq.

Një taktikë tjetër e përdorur nga Prishtina është se i gjithë problemi paraqitet si çështje teknike, por në fakt, siç thotë ai, kërkojnë zgjidhje teknike brenda kornizës së imponuar.

“Pra, qëndrimi i Prishtinës është se vendimi i BQK-së është i parevokueshëm dhe ka hyrë në fuqi dhe pastaj gjoja janë të gatshëm të kërkojnë zgjidhje teknike në kuadër të atij vendimi, në kuadër të realitetit të ri që ka krijuar. Është kryesisht një çështje politike që "Prishtina ka dashur të ushtrojë presion mbi Serbinë dhe serbët në Kosovë në dialog", mendon Gogiq.

Ai rikujton se Prishtina e ka përdorur këtë taktikë “për të krijuar kriza” edhe më parë, gjithmonë me shpresën se në këtë mënyrë do të ketë në anën e saj komunitetin ndërkombëtar, se dalja nga kriza më pas do të kërkohet në ndonjë marrëveshje ndërmjet Beogradit dhe Prishtinë, e cila do të përfshinte të paktën njohjen de facto.

Zëvendësdrejtori i “Comunity Building” Mitrovica, Nemanja Nestoroviq thotë se në dy muajt e fundit serbët në Kosovë patën mundësinë të ndjejnë realitetin e jetës në Kosovë dhe vendimet e nxituara të autoriteteve në Prishtinë.

“ Siç e dimë, bankomatet janë vendosur përgjatë vendkalimeve administrative me Kosovën dhe kjo ua ka lehtësuar deri diku jetën qytetarëve, por nuk është një zgjidhje afatgjatë që mund të ndihmojë në korrigjimin e çështjes. Kemi edhe kokëfortësinë e autoriteteve në Prishtinë, siç thashë, ato pezullime dhe vendime për dinarin, kështu që ende nuk dihet se çfarë do të sjellë periudha e ardhshme”, thotë Nestoroviq.

Bashkëbiseduesi ynë thekson se çështja e dinarit mund të zgjidhet me themelimin e BKS-së, por shton se autoritetet në Prishtinë hezitojnë të ndërmarrin një hap të tillë.

“Dëgjuam se delegacionet e Beogradit dhe Prishtinës kanë pasur një takim me Llajçakun para dhjetë ditësh. Të dyja palët, si edhe më parë, dolën me deklarata kontradiktore, duke akuzuar njëri-tjetrin si jokonstruktiv. Ajo që kemi tani në tavolinë janë propozimet amerikane për zgjidhjen e dinarit në Kosovë. Megjithatë, ajo që mund ta zgjidhë problemin në një mënyrë më afatgjatë dhe më konkrete është themelimi i BKS-së, të cilën autoritetet në Prishtinë me kokëfortësi nuk dëshirojnë apo nuk dëshirojnë ta zbatojnë”, thotë ai.

Nestoroviq thekson se më herët ka qenë më pozitiv dhe ka menduar se kjo çështje politike do të zgjidhet, por thotë se është evidente se kjo e vështirëson jetën e serbëve.

“Kemi një numër të madh personash që janë prekur nga ky vendim, njerëzit janë përshtatur me situatën pak pas goditjes fillestare, por nuk ka zgjidhje afatgjate dhe konkrete në horizont dhe kjo është ajo që sjell frikë shtesë. Njerëzit ende besojnë se ky veprim i Prishtinës është një tjetër në vargun e vendimeve për dëbimin e serbëve nga Kosova dhe kjo është ajo që dëgjojmë nga njerëzit, sepse edhe ne jemi qytetarë që jetojmë dhe punojmë në Kosovë, se kjo është një lëvizje tjetër për të ndërlikuar më tej jetën e njerëzve dhe për t'u larguar përfundimisht, nga e cila njerëzit kanë frikë. Tani kemi edhe një situatë me faturat jashtëzakonisht të larta të energjisë elektrike. Kjo solli trazira shtesë në listën tashmë të shtuar të çështjeve të pazgjidhshme që prekin komunitetin në Kosovë”, thotë Nestoroviq.

Aleksandar Shluka nga OJQ-ja “Iniciativa e re shoqërore” tha për Kosovo online se të parët që goditen janë banorët më të rrezikuar të cilët nuk kanë kartela bankare ose nuk mund të udhëtojnë për të tërhequr të ardhurat nga buxheti i Republikës së Serbisë.

"Ajo urdhëresë godet të gjithë, por më shumë kategoritë më të varfëra, njerëz që marrin asistencë sociale, pensionistët që janë të sëmurë, njerëz që nuk kanë mundësi të tërheqin pagesat përmes bankomatit, pra ata që nuk kanë kartë, ashtu sikurse rreth 4.700 pensionistë që marrin pensionet në dorë. Ata madje as nuk e përdorin dot bankomatin në afërsi të vendkalimeve. Më e vështirë është për ta”, ka thënë Shluka.

Ai shton se aktualisht nuk ka dinarë në veri të Kosovës.

“Dikur ka qenë në disa komuna veriore dhe tani nuk është as aty, ose janë shumë pak, me sa dëgjoj. Njerëzit tani janë të detyruar të shkojnë në Serbinë Qendrore dhe të shpenzojnë kohë dhe para për karburant atje, sepse disa njerëz duhet të udhëtojnë 100 kilometra në një drejtim për të arritur në destinacionin e tyre. Të prekura janë edhe institucionet e Republikës së Serbisë që ende funksionojnë në Kosovë, shkollat, spitalet, të cilat nuk mund të punojnë si më parë”, theksoi bashkëbiseduesi ynë.

I pyetur se çfarë pret nga bisedimet e 4 prillit në Bruksel dhe nëse mendon se dialogu mund të vazhdojë, thekson se beson se do të arrihet ndonjë zgjidhje.

“Megjithatë, tashmë kemi hyrë në disa procese të shpërbërjes së institucioneve dhe ndryshimeve në kuadër të institucioneve të BE-së. Ende nuk janë mbajtur zgjedhjet, por ka pasur njoftim se me shumë gjasa i dërguari special Mirosllav Llajçak do të bëhet ambasador në Zvicër. Ai tashmë shihet si dikush të cilit i skadon mandati, ai nuk është dikush që mund të kontribuojë në disa ndryshime kyçe sepse është në fund të mandatit të tij dhe mendoj se palët do të përfitojnë nga kjo periudhë. Kosova do të zgjasë zgjidhjen e këtij vendimi të dinarit dhe do t’a vonojë sa më shumë formimin e BKS-së. Pas kësaj hyjmë në zgjedhjet për Parlamentin Europian, kemi zgjedhjet amerikane në nëntor, me shumë gjasa do të kemi dhe zgjedhje kosovare, gjithashtu dhe me shumë mundësi edhe zgjedhje lokale në veri të Kosovës dhe të gjitha këto, janë procese që do të largojnë vëmendjen nga dialogu. Të gjithë presin që të nisin këto procese për të pasur arsyetim për të zgjatur gjithçka dhe për të mos nisur atë proces rreth normalizimit të marrëdhënieve”, theksoi Shluka.

Sipas mendimit të tij, vendimi i Prishtinës për dinarin është një veprim mendjemprehtë i Albin Kurtit, të cilin ai e ka bërë edhe më pare, kur bëhet fjalë për targat.

“Ai në fakt dëshiron të integrojë institucionet sërbe dhe komunitetin sërb, ndërsa nuk do të implementojë Bashkësinë e Komunave Sërbe. Siç e shohim, ai po ia del dhe aty shihet konflikti mes asaj që thonë zyrtarët e SHBA-së dhe BE-së dhe asaj që po ndodh në kuadër të dialogut”, theksoi bashkëbiseduesi ynë.

Ai tregon se SHBA dhe BE po kërkojnë zgjidhje që vendimi i BQK-së të mbetet në fuqi, por që të ketë një formë dhe mundësi që serbët dhe komunitetet tjera t'i marrin paratë që u takojnë nga Republika e Serbisë.

“Aty e shohim atë një problem, ata praktikisht ranë dakord që kjo të mos zgjidhet brenda kornizës së formimit të BKS-së. Pse ranë dakord, nuk jam i sigurt. Një nga konkluzionet që del është se zyrtarët e SHBA-së dhe BE-së e bënë sepse po vijnë ndryshime, jo aq në Parlamentin Evropian, por ndoshta do të ketë një ndryshim më të madh në Amerikë, ndoshta do të ketë një administratë të re që nuk do të ketë aq shumë vëmendje për Kosovën, dhe këtu mund të lexojmë këtë hyrje të mundshme në Këshillin e Evropës. Ata duan ta forcojnë sa më shumë sovranitetin e Kosovës derisa të ndodhin ndryshime të mëdha në sferën ndërkombëtare, kështu që ne mund ta interpretojmë këtë vendim për dinarin në lidhje me këtë”, ka përfunduar Shluka.