Ekonomia para statusit: Sa është amerikan dhe real qëndrimi i Grenellit?

Nëse pyeten zyrtarët në Prishtinë, në qendër të normalizimit të marrëdhënieve me Beogradin duhet të jetë njohja e ndërsjellë. Beogradi një përfundim të tillë e trajton si ëndërr të Prishtinës dhe si një kërkesë të pakuptimtë, ndërsa nëse pyetet Richard Grenell, i dërguari i presidentit të SHBA-së Donald Trump për misione speciale, ideja e njohjes së ndërsjellë është “qesharake”. Ai si nxitës për zgjidhjen e problemit e sheh zhvillimin ekonomik.

Shkruan: Dushica Radeka Gjorgjeviq

“Kjo është mendimi im personal, ideja për njohje të ndërsjellë është qesharake. Pse kemi këtë dialog politik ku ‘ti duhet të më duash mua dhe unë duhet të të dua ty’. Mendoj se duhet të synojmë zhvillimin ekonomik dhe vendet e punës për të rinjtë në Kosovë. Por politikanët po përqendrohen te kjo njohje e ndërsjellë, dhe jo te vendet e punës”, ka thënë Grenell, i cili gjatë mandatit të parë të Trumpit ka qenë i dërguari i tij për dialogun ndërmjet Beogradit dhe Prishtinës.

Sipas tij, zgjidhjet politike dhe përparimi krijohen përmes zhvillimit ekonomik, kur njerëzit kanë punë, shpresë dhe të ardhme.

Midis politikës zyrtare të Uashingtonit ndaj çështjes së njohjes së ndërsjellë të Serbisë dhe Kosovës dhe qëndrimit personal të Grenellit, sipas bashkëbiseduesve të Kosovo online, nuk duhet vënë shenjë barazie, por gjithashtu theksojnë se nuk duhet harruar se Grenell është shumë afër presidentit Trump. Ka edhe pikëpamje se fjalët e tij mund të jenë një lloj testi tregues.

Mungesa e besimit

Bashkëpunëtori i lartë në Institutin për Politikë të Jashtme “John Hopkins”, Edward Joseph, e sheh çështjen ndryshe nga i dërguari special i Trumpit. Ai nuk mohon se zhvillimi ekonomik është i rëndësishëm për presidentin Trump, por në një deklaratë për Kosovo online thekson se njëkohësisht duhet kuptuar që zhvillimi ekonomik dhe tregtia nuk janë zëvendësim për zgjidhjen e çështjeve politike, ashtu siç çështjet politike janë pengesa kryesore për zhvillimin ekonomik.

“Dy shembuj të shkëlqyer”, siç thotë ai, janë Ukraina dhe Rusia, dhe Kina dhe Tajvani. Para pushtimit në shkurt 2022, Rusia, thekson ai, ishte një nga partnerët kryesorë tregtarë të Ukrainës, ndërsa Kina është ende partneri kryesor tregtar i Tajvanit, dhe edhe në këtë rast, vëren ai, nuk ka besim.

“Pra, shohim që mund të keni një nivel të lartë tregtie dhe një nivel shumë të ulët besimi. Në Ballkan, kjo mungesë besimi dhe këto tensione janë problem për zhvillimin ekonomik dhe për investimet e huaja. Pra, nuk ka një zgjidhje të thjeshtë që të thuhet: ‘Mund të kemi vetëm zhvillim ekonomik dhe tregti dhe atëherë nuk kemi pse të shqetësohemi për këto çështje të vështira politike’”, konsideron Joseph.
Dëshmi për këtë, shton ai, është edhe dështimi i iniciativës Ballkani i Hapur, me të cilën, sipas tij, nuk është arritur pothuajse asgjë.

Duke komentuar qëndrimin e Grenellit se ideja e njohjes reciproke midis Serbisë dhe Kosovës është qesharake, bashkëbiseduesi ynë paraqet një këndvështrim tjetër.

"Njohja reciproke midis Serbisë dhe Kosovës nuk mund të jetë qesharake. Nuk është vetëm mendimi im. Nuk mund të jetë qesharake pasi vetë Presidenti Trump i shkroi Presidentit të Serbisë dhe Kryeministrit të Kosovës në mandatin e tij të parë dhe tha se normalizimi duhet të bazohet në njohjen reciproke. Prandaj, është shkruar nga vetë Presidenti Trump dhe nuk mund të themi se njohja reciproke është qesharake”, tha Joseph.

Duke folur nëse pikëpamjet e shprehura nga Richard Grenell pasqyrojnë politikën aktuale të administratës Trump, Joseph thotë se deklarata e Departamentit të Shtetit në lidhje me takimin e fundit midis Ministrit të Jashtëm serb Marko Gjuriq dhe Sekretarit të Shtetit Marco Rubio në Uashington është një tregues shumë i mirë i kësaj.

“Së pari thekson uljen e tensioneve, përfshirë midis Kosovës dhe Serbisë, dhe në Bosnjë dhe Hercegovinë, dhe më vonë në atë deklaratë Sekretari Rubio përmend vendosjen e themeleve për zhvillim ekonomik dhe prosperitet. Por theksi i parë është në çështjen e uljes së tensioneve. Me fjalë të tjera, një theks politik, jo një theks ekonomik. Është i dyti sipas radhës në vërejtjet e Rubios”, thekson Joseph.

Qëndrimi personal i Grenellit se ideja e njohjes së ndërsjellë është qesharake, sipas Stefan Surliqit, docentit në Fakultetin e Shkencave Politike në Beograd, nuk mund të barazohet me politikën zyrtare të jashtme amerikane, por ai beson se njerëzit që do të merren me dialogun midis Beogradit dhe Prishtinës do ta konsultojnë edhe Grenellin, si ish-emisar për dialogun.

Njohja e ndërsjellë si një floskulë

“Meqenëse ai ka përvojë të pasur diplomatike në bisedimet si me Beogradin ashtu edhe me Prishtinën, ai (Grenell) është i vetëdijshëm për faktin se në Beograd nuk ka asnjë opsion politik që do ta mbështeste zyrtarisht idenë e njohjes së Kosovës, ndërsa nga ana tjetër e di se për Prishtinën nuk është në tavolinë të njohë Serbinë si shtet të pavarur, kështu që ndonjë marrëveshje për njohje është një temë krejtësisht e panevojshme dhe një floskulë pa kuptim”, tha Surliq për Kosovo online.
Teza e Grenellit, siç vlerësonai, vazhdon politikën e udhëhequr nga Donald Trump - "hajdeni, bashkëpunoni ekonomikisht dhe me kalimin e viteve, ndoshta edhe dekadave, do të ketë një normalizim të marrëdhënieve dhe çështjet e statusit midis serbëve dhe shqiptarëve do të jenë të tepërta".
"Supozoj se kjo strategji do të jetë e pranishme në administratën e Donald Trump, por përsëri, të gjitha ato mesazhe që kemi dëgjuar deri më tani nuk premtuan ndonjë prerje apo ndryshim radikal në politikën e jashtme amerikane. Është gjithashtu në interesin e tyre që pavarësia e Kosovës të mbështetet fort në nivel ndërkombëtar dhe të mos ketë tone disonante në kuptimin e mbështetjes së palës serbe, domethënë, qëndrimit të Beogradit më shumë, ose ndryshimit të politikës aktuale të lobimit aktiv për pavarësinë e Kosovës", përfundon Surliq.

Megjithatë, Petar Doniq, bashkëpunëtor i Rrugës së Tretë të Re, beson se ka tregues që në kontekstin e situatës aktuale të ngrirë me Kosovën, mund të ketë një ndryshim të rëndësishëm në kursin dhe politikën amerikane kur bëhet fjalë për rajonin.

Politika e Trump, siç shpjegon për Kosovo online, ka një element revizionist dhe reformist në një kuptim më të gjerë.

"Ata tani po përpiqen të vënë disa gjëra të reja në plan të parë dhe të krijojnë një realitet të ri. Nga ana tjetër, Trump e ka përmendur vazhdimisht konfliktin e ngrirë midis Serbisë dhe Kosovës, si diçka në të cilën ai ndërmjetësoi. Treguesi është se ata do të përfshihen më aktivisht këtu, ndërsa mandati vazhdon.

Trump fitoi zgjedhjet nën maskën e narrativës se ai është një paqebërës, kështu që ai do të jetë i interesuar në çdo situatë në të cilën ai mund të ndërmjetësojë për të bërë një marrëveshje më të përhershme", thotë Doniq.

Ai thekson se ka pasur një ndryshim të madh në dinamikën e politikës amerikane ndaj rajonit, përmes një kthimi në mandatin e parë të Trump ku politika ekonomike është në plan të parë, por edhe se disa narrativa standarde amerikane nga 30 vitet e mëparshme mund të ndryshohen.

"Relativisht kohët e fundit, Ministri i Punëve të Jashtme i Serbisë, Marko Gjuriq, dhe Ambasadori në SHBA, Dragan Shutanovac, u takuan me Marco Rubio dhe një numër të madh zyrtarësh të lartë amerikanë. Kjo mund të sugjerojë se në kontekstin e situatës aktuale të ngrirë me Kosovën, mund të ketë një ndryshim të rëndësishëm në rrjedhën e Amerikës dhe politikës amerikane kur bëhet fjalë për rajonin", është i mendimit Doniq.

"Testimi i mendimit"

Kur bëhet fjalë për deklaratën e Grenellit në lidhje me njohjen reciproke, Doniq thotë se pas fjalëve të Grenell "ka vlerë", edhe kur ai thotë se diçka është mendimi i tij personal.

"Grenell është shumë i afërt me Trumpin. Ai është një nga 'super-besnikët' e tij, dikush që ka qenë gjithmonë me të dhe të cilit i është dhënë një pozicion shumë i veçantë, kështu që kur ai thotë diçka, ka vlerë pas saj", thekson ai.

Megjithatë, ai vëren se ndonjëherë një deklaratë e caktuar mund të thuhet se është personale, por në fakt ajo "testohet" për të peshuar mendimet e të gjitha palëve për këtë çështje.

Doniq vëren se në intervistën në të cilën Grenell foli për marrëdhëniet midis Beogradit dhe Prishtines, ai ishte kritik ndaj qeverisë aktuale të Kosovës.

“Ai vlerësoi se qeveria e Kosovës aktualisht nuk është e gatshme të ‘bëjë biznes’ dhe se ky nuk është vetëm një vlerësim amerikan, por një vlerësim perëndimor në përgjithësi, dhe se ata duan të krijojnë një aktivitet të madh ekonomik në rajon që më pas do të anulonte plotësisht çështjet politike, sepse siç tha ai, ‘ndërsa merremi me politikë, nuk merremi me biznes, jeta kalon dhe të dyja palët janë në një pozicion më të keq’”, tregon Doniq.

Sipas vlerësimit të tij, kjo do të thotë një kthim në politikën e mandatit të parë të Trump, se përmirësimi ekonomik është shtylla kurrizore e politikës së jashtme në rajon. Të gjitha përzgjedhjet aktuale si për ambasadorët ashtu edhe për të dërguarit specialë sugjerojnë se ata do të vazhdojnë në atë drejtim.
Profesori i së drejtës evropiane nga Prishtina, Avni Mazreku, mendon se në këtë moment nuk ekziston një qëndrim i qartë i institucioneve zyrtare të Amerikës në lidhje me procesin e dialogut ndërmjet Kosovës dhe Serbisë dhe ndaj, siç thotë ai, çështjes specifike të njohjes së ndërsjellë.

Mazreku thotë se qëndrimi i Grenellit në lidhje me njohjen e ndërsjellë është çështje e mendimit të tij personal, por që mund të jetë edhe qëndrim amerikan, si një “mendim hipotetik”.

Qëndrimi i administratës së Trumpit për problemet evropiane, por edhe për problemet në Lindjen e Afërt dhe të Largët, është i ndryshëm, thotë ai, nga ai i administratës së mëparshme.

“Ai nënkupton atë që ka paralajmëruar edhe në fushatën zgjedhore, e që është çështja e tarifave nga aspekti ekonomik në funksion të përdorimit të mekanizmave të çështjeve ekonomike për zgjidhjen e problemeve politike. Në administratën e mëparshme amerikane kemi parë një qasje tjetër ndaj këtij problemi. Ekzistonin tendenca për zgjidhjen direkte të problemeve aktuale. Te Trumpi fillimisht është i rëndësishëm qasja ekonomike, e më pas zgjidhja e problemeve politike,” deklaroi Mazreku për Kosovo online.