Fatal për komunitetin serb në Kosovë dhe institucionet e mbetura: Ndikimi i Ligjit për të Huajt dhe zgjidhja

Shqetësimi i serbëve që nuk posedojnë dokumente të Kosovës, teksa po afrohet 15 marsi dhe hyrja e paralajmëruar në fuqi e Ligjit për të Huajt, është gjithnjë e më i madh, ndërsa integrimi i arsimit dhe shëndetësisë, të cilin autoritetet në Kosovë e lidhin me këtë ligj, është qëllimi kryesor i zbatimit të tij, vlerësojnë bashkëbiseduesit e Kosovo Online. Ndërsa Kosova, përmes zbatimit të Ligjit për të Huajt, sipas tyre, anashkalon me mjeshtëri të gjitha obligimet nga marrëveshjet e arritura në dialog dhe arrin qëllimet e veta, serbët po bëhen të huaj në shtëpitë e tyre. Faktori ndërkombëtar deri më tani nuk ka treguar mirëkuptim për spektrin e gjerë të problemeve me të cilat nga 15 marsi do të përballet komuniteti serb dhe, sipas bashkëbiseduesve tanë, hyrja në fuqi e Ligjit për të Huajt do të shkaktojë “reaksion zinxhir”, duke çuar drejt një Kosove etnikisht të pastër, ndërsa zgjidhja e vetme është shtyrja e tij deri në arritjen e një marrëveshjeje në kuadër të dialogut.

Shkruan: Millena Milladinoviq

Pasi zbatimi i tij u shty dy herë, sipas njoftimeve nga Prishtina, Ligji për të Huajt do të hyjë në fuqi më 15 mars, pavarësisht paralajmërimeve të përfaqësuesve politikë të serbëve nga Kosova, të Beogradit zyrtar dhe të gjithë komunitetit serb se ai do të jetë fatal për ta, por edhe për institucionet e mbetura – shëndetësinë dhe arsimin.

Ndërsa thirren në ligjet evropiane për të huajt, autoritetet e Kosovës sigurojnë se ligji nuk do të përdoret si presion ndaj serbëve, gjë që është e vështirë të besohet, duke pasur parasysh masat ndëshkuese që do të ndërmerren në rast të mosrespektimit të dispozitave.

Me mbështetjen e Bashkimit Evropian, i cili dje për Kosovo online deklaroi se mbështet përpjekjet e Qeverisë së Kosovës për të siguruar që të gjitha personat që qëndrojnë në Kosovë të regjistrohen në mënyrë të rregullt në përputhje me ligjet e Kosovës dhe t’u pajisen me dokumente të Kosovës, serbët në Kosovë po futen në një problem të madh.

Ndërkohë që Misioni i OSBE-së në Kosovë “po i ndjek me kujdes zhvillimet” lidhur me miratimin e Ligjit për të Huajt, Ministria e Punëve të Brendshme e Kosovës është përpjekur t’i tregojë komunitetit serb “si të jenë të huaj në shtëpitë e tyre”, duke hapur një linjë telefonike falas informative, ku me një telefonatë do të ofrohen të gjitha informacionet e nevojshme.

Në pyetjen se cilat janë dilemat më të shpeshta të qytetarëve lidhur me ligjin, deri në publikimin e këtij teksti, ministria nuk i ka kthyer përgjigje redaksisë së Kosovo online.

Të pamundësuara të drejtat elementare

Ndërsa disa e mbështesin, të tjerë e vëzhgojnë, e të tretët informojnë – me zbatimin e Ligjit për të Huajt serbëve po u pamundësohen të drejtat elementare, ndërsa integrimi i sistemit shëndetësor dhe arsimor, në mënyrën e konceptuar nga Prishtina, çon drejt mbylljes së tyre, vlerëson docenti i Fakultetit Juridik të Universitetit të Prishtinës me seli në Mitrovicën e Veriut, Dushko Çeliq.

Ai konsideron se ende ka kohë që komunitetit ndërkombëtar t’i vihet në dukje rezultati fatal i zbatimit të këtij, sipas fjalëve të tij, ligji antikushtetues.

Çeliq për Kosovo online theksoi se dispozitat janë shkruar qëllimisht në këtë mënyrë dhe do të zbatohen po ashtu në mënyrë të synuar, për të goditur institucionet vitale të popullit serb.

“Qëndrimi im është se zbatimi i këtyre dispozitave do të ketë ndikim fatal për serbët në Kosovë dhe Metohi, për institucionet e tyre. Sipas vlerësimeve, nëntë deri në dhjetë mijë serbë vetëm në veri të Kosovës nuk kanë letërnjoftime të ashtuquajtura të Prishtinës, qoftë për shkak të pengesave administrative, qoftë për shkak të kundërshtimit të ndërgjegjes. Atyre do t’u pamundësohet gëzimi i të drejtave elementare – e drejta e lëvizjes së lirë, e drejta për shtëpi; ata nuk do të mund të qëndrojnë më shumë se tre ditë në shtëpinë e tyre të lindjes. Të mos flasim çfarë do të ndodhë me studentët nga Serbia qendrore, nga veriu i Malit të Zi, që tradicionalisht studiojnë në Universitetin e Prishtinës; çfarë do të ndodhë me pothuajse dy të tretat e mësimdhënësve dhe profesorëve universitarë që ose nuk janë nga Kosova dhe Metohia, ose për arsye burokratike apo për shkak të kundërshtimit të ndërgjegjes nuk mund të kenë letërnjoftim të Prishtinës – pra do të pamundësohet funksionimi i Universitetit”, thekson Çeliq për Kosovo online.

Sipas tij, ky është hapi i parë drejt integrimit dhe, siç shton ai, integrimi i institucioneve serbe, ashtu siç e kishte imagjinuar Prishtina, është një rrugë e sigurt drejt zhdukjes së tyre.

"Kjo do të thotë një reaksion zinxhir, së pari fëmijët që shkojnë në Serbinë qendrore për shkollim, pastaj në zona të tjera, fëmijët që shkojnë në zona të tjera, fëmijët që shkojnë më vonë do të thotë ribashkimi i familjeve, domethënë largimi i prindërve dhe nuk është e vështirë të konkludohet se kjo do të kishte pasoja fatale, jo vetëm për institucionet, por edhe për të gjithë popullin serb të mbetur në Kosovë dhe Metohi", thekson bashkëbiseduesi ynë.

Siç shton ai, është ora e fundit që komuniteti akademik të ngrejë zërin kundër zbatimit të rregulloreve, por edhe të njoftojë komunitetin ndërkombëtar dhe Beogradin se kjo rregullore dhe zbatimi i saj mund të kenë pasoja fatale për komunitetin serb.

"Të huajt reagojnë kur kanë një problem në terren. Prandaj, nëse nuk ka problem, atëherë nuk ka reagim. Ata e dinë se do të ketë probleme, kjo është e qartë, por mendoj se duhet t'u thuhet se problemi do të jetë i një shkalle të tillë sa Kosova dhe Metohia nuk do të jenë më një shoqëri multietnike. Nëse ata vërtet e duan këtë, atëherë duhet t'u thuhet qartë dhe me zë të lartë - në shpirtin e tyre, një Kosovë etnikisht e pastër, e pastruar nga serbët", thotë Çeliq.

Çeliq thekson se Ligji për të Huajt është jokushtetues dhe se kjo duhet t'u vihet në dukje të huajve, si dhe institucioneve në Kosovë.

"Më duket se ka ende hapësirë ​​për t'u treguar të huajve, dhe ndoshta edhe institucioneve brenda Kosovës, rregullorja jokushtetuese. Nuk respekton të drejtat e fituara të serbëve, as lirinë e lëvizjes, shpall 220,000 refugjatë si të huaj, gjë që është e padëgjuar në të drejtën ndërkombëtare krahasuese. Pra, më duket se, pavarësisht se sa e vetëdijshme dhe e favorshme është marrëdhënia me Prishtinën, ka ende hapësirë ​​për të ushtruar presion mbi bashkësinë ndërkombëtare në drejtim të nxjerrjes në pah të pasojave fatale nëse këto rregullore ndryshohen", tha Çeliq.

Universiteti është gjithashtu në shënjestër

Rektori i Universitetit të Prishtines me seli të përkohshme në Kosovska Mitrovicë, Nebojsha Arsiq, theksoi se punonjësit dhe studentët në atë universitet janë të shqetësuar për zbatimin e paralajmëruar të Ligjit për të Huajt, sepse një numër i madh i tyre nuk kanë dokumente të Kosovës, dhe se zbatimi i atij ligji do të ishte një problem i madh për të gjithë komunitetin serb.

Rektori Arsiq tha për Kosovo online se Universiteti në Mitrovicën e Veriut është një nga shtyllat e shoqërisë serbe në Kosovë, dhe se vendosja e një regjimi që do të pengonte punën e Universitetit është një problem i madh.

"Zbatimi i paralajmëruar i ligjit, dhe më pas shtyrja e tij për disa muaj tregon se sa serioz është çështja, veçanërisht kur bëhet fjalë për Universitetin. Universiteti është një nga shtyllat e shoqërisë sonë në Kosovë dhe Metohi dhe, së bashku me sistemin shëndetësor, është një mbështetje për popullin tonë. Çdo imponim i një regjimi që do të pengonte punën e Universitetit tonë është një problem i madh, jo vetëm për Universitetin si njësi mësimore-kërkimore, por për të gjithë shoqërinë tonë. Sigurisht, kjo shkaktoi shqetësim të madh tek studentët dhe mësuesit për arsye të justifikuara, sepse dispozitat e ligjit parashikojnë masa kufizuese në lidhje me qëndrimin e personave që ata i konsiderojnë të huaj, dhe në një situatë të tillë do të kishte një numër të madh punonjësish dhe studentësh në Universitetin tonë", tha Arsiq.

Rektori shpjegoi se nga 1,100 persona të punësuar në Universitet, 500 nuk kanë dokumente të Kosovës, si dhe më shumë se 2,000 studentë.

"Sipas atij ligji, ata automatikisht do të gjendeshin në regjimin e të huajve dhe qëndrimi i tyre në Kosovë dhe Metohi do të ishte i kufizuar, ata nuk do të ishin në gjendje të ndiqnin mësimet, njerëzit nuk do të ishin në gjendje të vinin në punë. Kjo do të thoshte në një farë mënyre mbylljen e Universitetit tonë dhe për këtë arsye shkaktoi shqetësim të madh", shtoi Arsiq.

Ai theksoi se në periudhën e mëparshme, Universiteti bëri gjithçka për të nxjerrë në pah pasojat e mëdha që do të kishte një vendim i tillë, jo vetëm për Universitetin, por edhe për të gjithë komunitetin serb.

"Ne kemi qenë në kontakt me përfaqësuesit ndërkombëtarë gjatë gjithë kohës, sepse jemi të bindur se varet prej tyre, se pa pëlqimin e tyre, Prishtina nuk do të jetë në gjendje ta zbatojë atë. Duhet të them se gjetëm një mirëkuptim, kështu që ndoshta vendimi për të shtyrë zbatimin e atyre ligjeve është rezultat i disa diskutimeve me ta dhe duke theksuar situatën faktike. Ne nuk po shpikim asgjë, nuk po themi gënjeshtra, por po flasim vetëm për të dhëna konkrete. Ne besojmë se çdo veprim dhe çdo aktivitet duhet të jetë pjesë e një marrëveshjeje të përbashkët me autoritetet tona", tha bashkëbiseduesi ynë.

Sipas tij, shtyrja e zbatimit të Ligjit për të Huajt do të thoshte që Universiteti do të vazhdonte të funksiononte normalisht, siç ka funksionuar deri më tani.

"Pavarësisht të gjitha këtyre ngjarjeve, në muajt e fundit kemi punuar në kushte të vështira, por normalisht. Të gjitha aktivitetet mësimore, aktivitetet kërkimore shkencore, projektet, të gjitha aktivitetet që lidhen me studentët po zhvillohen normalisht. Sigurisht që ka shqetësime, kemi edhe shumë njerëz që janë tërhequr nga universiteti, ky është problemi ynë më i madh. Problemi është se si do të ndikojë në politikën e regjistrimit për vitin e ardhshëm shkollor. Këto janë gjëra që na shqetësojnë shumë dhe na detyrojnë, le të themi, të jemi proaktivë në këtë drejtim, të jemi proaktivë në kontakt me të gjithë aktorët që vendosin për këtë çështje", tha Rektori Arsiq.

Ai mohoi akuzat për integrimin e Universitetit në sistemin e Kosovës, si dhe zhvendosjen e tij në Serbinë qendrore.

"Gjithashtu duhet të theksoj se problemi është se po përhapen dezinformata të ndryshme kur bëhet fjalë për statusin e universitetit tonë, për një lloj integrimi, emigrimi të Universitetit, vendosje në qytete të tjera në Serbi. Më duhet ta mohoj këtë në këtë rast, dhe se, nuk e di sa herë, ai thotë se këto janë vetëm thashetheme dhe spekulime, se ato përhapen nga njerëz që nuk mendojnë mirë për universitetin dhe popullin tonë. Nuk kemi asnjë informacion zyrtar ose konfirmim se po punohet për këtë", theksoi Arsiq.

Pa vonesa të mëtejshme

Bashkëpunëtori i OJQ-së Iniciativa e Re Sociale, Aleksandar Shluka, nuk pret që të ketë vonesa të reja në zbatimin e ligjit për të huajt dhe automjetet, sepse, siç thekson ai, kjo do të përfaqësonte një lloj disfate për qeverinë e Kosovës. Megjithatë, ai është i mendimit se çështja duhet të zgjidhet përmes dialogut, sepse prek shumë kategori njerëzish.

"Nuk jam i sigurt se sa e gatshme është qeveria e Kosovës të devijojë përsëri nga kjo, në kuptimin që ata thonë se do të shtyhet për një kohë të pacaktuar derisa të zgjidhen të gjitha shqetësimet që kanë të bëjnë me komunitetin serb, sepse kjo do të ishte thjesht një disfatë për ta. Ata tashmë e kanë shtyrë dy herë dhe kjo do të ishte një disfatë për ta, në kontekstin që kundërshtarët e tyre politikë mund të thoshin se tani po dorëzohen, se ajo që thoshin është se nuk tolerojnë diktatet e të huajve - se tani kjo po ndodh në praktikë dhe se po i nënshtrohen komunitetit serb, gjë që nuk ishte parimi i tyre i punës dhe veprimit", tha Shluka për Kosovo online.

Siç deklaroi ai, çështjet e mbuluara nga këto ligje janë probleme strukturore që nuk mund të zgjidhen lehtë, kështu që ai nuk sheh zgjidhje tjetër, përveç shtyrjes së zbatimit të tyre për një periudhë të pacaktuar.

"Kjo është arsyeja pse shumë thonë se kjo është një situatë ndoshta më e rëndësishme ose më dramatike sesa situata kur u shfuqizua dinari. Kjo prek shumë njerëz dhe në mënyra të ndryshme, disa prej tyre preken në kontekstin e zbatimit të të dy ligjeve, disa në kontekstin e një ligji. Ka shumë raste individuale, dhe këto nuk janë probleme që mund të zgjidhen me një vendim, le të themi se do të tolerojmë një gjë, dhe kjo do të zgjidhë të gjitha problemet. Ky nuk është rasti, sepse ato janë ligje specifike, ato prekin njerëz të ndryshëm në aspekte të ndryshme dhe kjo çon në mijëra e mijëra njerëz që kanë probleme të ndryshme që do të duhet të adresohen veçmas", shtoi bashkëbiseduesi ynë.

Për shkak të të gjitha këtyre, theksoi ai, nuk është reale të pritet që autoritetet e Kosovës do ta shtyjnë zbatimin e ligjit, ose të paktën jo për një periudhë të gjatë.

"Mendoj se do të fillojnë me zbatimin dhe se pasojat e atij zbatimi do të shihen te një grup i caktuar qytetarësh, ata që disi nuk arrijnë të përshtaten me të. Kemi një situatë ku ka një dialog midis Beogradit dhe Prishtines, ku gjërat që janë marrë ende nuk adresohen. Dhe qeveria e Kosovës dëshiron të pretendojë se ka të drejtën absolute për zbatimin e plotë të ligjeve të saj, për t'u sjellë si çdo vend tjetër në lidhje me Ligjin për të Huajt. Është e ngjashme me disa praktika evropiane, por situata në Kosovë, fakti që kemi një dialog, që kemi shumë çështje të pazgjidhura, madje edhe në vetë kontekstin e atij regjistri civil, librave të lindjes, njerëzve që nuk mundën të merrnin dokumente për arsye të ndryshme - kur kemi të gjitha këto çështje të pazgjidhura, nuk është e përshtatshme të zbatohet një ligj i tillë", tha Shluka.

Sipas tij, qeveria e Kosovës është e vetëdijshme për problemet me të cilat do të përballet komuniteti serb pas zbatimit të këtyre ligjeve.

"Unë besoj se qeveria e Kosovës është e vetëdijshme se zbatimi i këtyre ligjeve do t'i vërë shumë njerëz në telashe. Mendoj se ata ishin të vetëdijshëm, kur vendosën për zbatimin e plotë, se kjo do të kishte një ndikim negativ në komunitetin serb, madje edhe në kontekstin e historive rreth integrimit të arsimit dhe kujdesit shëndetësor. Këto janë procese të ndryshme që duhet të zgjidhen në dialog dhe formimin e Asociacionit të Komunave me shumicë serbe. Ata po përpiqen ta bëjnë të gjithë këtë në mënyrë të njëanshme", përfundoi Shluka.

Arsimi dhe shëndetësia nën kontrollin e Prishtinës

Historiani Aleksandar Guxhiq ka deklaruar se Kosova, përmes zbatimit të Ligjit për të Huajt, synon të anashkalojë të gjitha obligimet nga marrëveshjet e arritura në dialog dhe ta vendosë nën kontrollin e saj sistemin arsimor dhe shëndetësor që funksionojnë në kuadër të Serbisë.

Guxhiq për Kosovo online ka thënë se, sipas Planit të Ahtisaarit, shëndetësia dhe arsimi kanë shkallën më të lartë të mundshme të autonomisë, gjë që Prishtina dëshiron ta ndryshojë.

“Prishtina dëshiron që përmes zbatimit të këtij ligji të anashkalojë të gjitha marrëveshjet e mundshme që Kosova i ka nënshkruar deri më tani, madje edhe Kushtetutën e vet dhe legjislacionin e saj. Kushtetuta e Kosovës, e cila bazohet në Planin e Ahtisaarit, parashikon shkallën më të lartë të mundshme të autonomisë për serbët në fushën e shëndetësisë dhe arsimit. Me këtë ligj, Prishtina synon të anashkalojë marrëveshjet ndërkombëtare dhe obligimet që rrjedhin prej tyre dhe, përmes zbatimit të njëanshëm të këtij ligji, të vendosë nën kontrollin e saj dy format e fundit të autonomisë që kanë serbët në Kosovë – shëndetësinë dhe arsimin”, ka theksuar Guxhiq.

Sipas tij, Ligji për të Huajt do ta vështirësojë jetën e serbëve në Kosovë.

“Nën parullën e licencave dhe lejeve të ndryshme të punës, ka gjasa që një pjesë e konsiderueshme e punonjësve të arsimit dhe profesorëve universitarë të pengohen të ushtrojnë profesionin e tyre”, ka thënë Guxhiq.