Jeleku antiplumb është jashtë mode: Si raportojnë mediat e huaja për Kosovën?

Redaktorja e gazetës britanike Telegraf, Danielle Sheridan, ka inkurajuar evokimin e kujtimeve të pakëndshme nga fundi i viteve nëntëdhjetë, kur në Kosovë jo vetëm po lulëzonin konfliktet, por edhe në media po bëhej një luftë e vërtetë. "Ne erdhëm në Kosovë për të përcaktuar nëse konflikti tjetër i madh në Evropë mund të ndodhë këtu," thotë Sheridan, e veshur me jelek antiplumb dhe veshje kamuflazhi, ndërsa mbante syze dielli në kokë - në vend të helmetës së pritur. Qoftë sensacionalizëm i keq apo thjesht një faux pas modës, nuk pati asnjë ovacion.

Në tekst thuhet se Kosova e ka ngritur sigurinë në një nivel më të lartë sepse “po rritet frika se presidenti i Serbisë po planifikon një pushtim me ndihmën e aleatit të tij Vladimir Putin”. Ai pushtim sapo ka filluar, duke gjykuar nga zgjedhja e garderobës.

Ka reaguar edhe ish-ministri i Punëve të Jashtme të Kosovës, Petrit Selimi, i cili tha se jeleku antiplumb dhe veshjet e kamuflazhit janë të tepërta, dhe se Kosova është statistikisht më e sigurt se Londra.

Ata që ndjekin mediat e huaja dhe raportojnë nga vende të tjera thonë për Kosovo online se numri i gazetarëve që kuptojnë ngjarjet në Ballkan është shumë i vogël dhe se për Kosovën shkruhet rrallë. Mungesa e njohurive shpesh mbulohet duke futur në tregim "ndikimin malinj rus i cili, duke përdorur Serbinë, kërcënon të destabilizojë Ballkanin".

Mënyra më e mirë për të mësuar se si vetë mediat kontribuojnë në destabilizimin, duke transmetuar mesazhe nxitëse, është nga historia dhe jo aq e largët. Për fat të mirë, raportimi i Telegrafit është përjashtim dhe nuk është pjesë e histerisë së masmedias.

Mediat britanike rrallë raportojnë për Kosovën dhe Ballkanin në përgjithësi, përveç rasteve kur ndodh diçka dramatike, thotë për Kosovo online gazetari i BBC-së, Dejan Radojeviq dhe kujton se vitet 1990 dhe luftërat kanë kaluar, dhe se gjërat e tjera në skenën ndërkombëtare tani janë shumë më dramatike sesa ajo që po ndodh në Ballkan.

“Ka përjashtime, dhe kjo është kur diçka dramatike ndodh në Kosovë ose në pjesën tjetër të Ballkanit, si dhuna kur kryetarët shqiptarë pushtuan ndërtesat në katër komuna me shumicë serbe në veri të Kosovës vitin e kaluar, kur ato skena dramatike dhe konflikti ka ndodhur”, thotë bashkëbiseduesi ynë. 

Ai shton se herë pas here, që nga fillimi i luftës në Ukrainë, shfaqet ndonjë tekst që paralajmëron se Rusia po përpiqet të destabilizojë Ballkanin përmes Serbisë.

“Para së gjithash, kjo vjen nga Qeveria e Kosovës, nga kryeministri Albin Kurti dhe presidentja Osmani. Ata shprehin frikën dhe paralajmërimet e tyre se Serbia mund të dërgojë ushtrinë në Kosovë, në radhë të parë nën ndikimin e Rusisë, sepse interesi i Rusisë është që të destabilizoj një pjesë tjetër të Evropës pranë Ukrainës”, shpjegon Radojeviq.

Krahas kësaj, ai kujton se në 15-20 vitet e fundit ka pasur ndërrim gjeneratash në redaksitë.

“Njerëzit që kanë raportuar nga Ballkani gjatë luftërave të viteve 1990 dhe në vitet e para të këtij shekulli, ose kanë dalë në pension, disa nuk jetojnë më. Nuk ka më ekspertizë në redaksi, nëse mund të them kështu, ka nuk ka më shumë njerëz që dinë për Ballkanin dhe që e kuptojnë Ballkanin, e nga ana tjetër redaksitë janë edhe nën presion ekonomik”, vlerëson Radojeviq.

Edhe në Gjermani nuk ka shumë gazetarë që ndjekin Ballkanin, kështu që Kosova raportohet në mënyrë sporadike thotë gazetari Nenad Radiçeviq për Kosovo online, por thekson se disa media gjermane kanë marrë pjesë në përgatitjen e publikut për përpjekjen e Prishtinës për anëtarësim në Këshillin e Evropës.

“Mund të thuhet se përgatitja për anëtarësim para së gjithash kaloi përmes mënyrës se si të sigurohet që publiku evropian, gjegjësisht ai gjerman - ndoshta më shumë anëtarët e KE-së - të kenë përshtypjen se autoritetet e Prishtinës po bëjnë përparim të jashtëzakonshëm në termat e parimeve, të drejtave dhe lirive të njeriut dhe sundimi i ligjit”, thotë Radiçeviq.

Ai kujton se më parë kishte tre kushte për anëtarësimin e Kosovës në KE dhe se në fund fokusi ishte përmbushja e vetëm një - kthimi i tokës në manastirin e Deçanit.

“Si pjesë e asaj historie, media gjermane, në bashkëpunim me disa institute joqeveritare me ndikim që kanë kontakte shumë të mira me Ministrinë e Punëve të Jashtme vendase, bënë një lloj historie positive, ku fillimisht publikohet një artikull që përshkruan rëndësinë e Deçanit dhe padrejtësinë në lidhje me pronën, për të përfunduar pas disa ditësh dhe javësh duke përshkruar thjesht se si Albin Kurti 'duke kërcyer dhëmbët' ende urdhëroi kadastrën që të regjistrojë pronën e diskutueshme si manastir pronësie, dhe për ta paraqitur si një histori të madhe pozitive dhe zhvillim pozitiv të ngjarjeve”, thekson bashkëbiseduesi ynë.

Është më shumë një përpjekje për të justifikuar politikën gjermane që filloi të gjithë historinë për anëtarësimin e Kosovës në KE dhe si pjesë e kësaj historie, ekziston edhe një rezolutë për gjenocidin në Srebrenicë që duhet të kalojë në Asamblenë e Përgjithshme të OKB-së, dhe iniciatore e së cilës është edhe Gjermania.

“Në këtë kuptim, nuk mund të them se gazetarët gjermanë tani po krijojnë opinion publik, përkundrazi, është më shumë një përshkrim i pamjes së botës që Gjermania do të dëshironte ta shihte dhe ndoshta edhe ka më shumë ndikim në të, pasi mediat në Serbi dhe në rajon në përgjithësi shpesh i transmetojnë ato raporte. Ndoshta ka më shumë ndikim në atë se si perceptohet në Serbi sesa në vetë Gjermaninë. Dhe realisht janë vetëm pak gazetarë të përfshirë, sepse nuk ka gazetarë që ndjekin Ballkanin, pra që mund të thuhet se dinë diçka”, thotë bashkëbiseduesi ynë.

Ndikimi i mundshëm rus në Ballkan është diçka që është një temë e zakonshme, veçanërisht në kontekstin e Kosovës.

"Është një provë lakmusi për mendimin tim, kur ju e dini se gazetari nuk e di vërtet këtë temë, sepse historia është se është një ndikim rus që do të nxisë dhe do të çojë në disa konflikte në rajon, është ajo që quhet 'temë seksi' në gazetari, të cilën redaktorët e duan aktualisht në mediat perëndimore, edhe kur situata në terren nuk të jep një përshtypje të tillë”, vlerëson Radiçeviq.

Mbulimi i Serbisë nga mediat perëndimore nuk mund të krahasohet me situatën e viteve nëntëdhjetë, vlerëson për Kosovo online gazetarja Lilana Smajlloviq, por vëren se "formula e vjetër" mbetet dhe se qëndrimi i përgjithshëm nuk ka ndryshuar, pavarësisht se Serbia dhe çështja e Kosovës nuk janë më në krye të agjendës së Perëndimit.

Ajo formulë e vjetër nënkupton dy gjëra, thekson Smajlloviq.

“Ballkanizëm, pra jemi ballkanasit, kombe që shkojnë shpejt në regres, në urrejtje shekullore etj. Një konstante tjetër është 'Serbët bënë gjenocid, ata janë maniakë gjenocidalë, ata nuk janë si ne'. Ne jemi 'zezakët e Evropës' dhe ka njëfarë racizmi kulturor në këtë. Ky qëndrim i përgjithshëm nuk ka ndryshuar. Por fakti ka ndryshuar që ne nuk jemi më problem në krye të vendeve më të rëndësishme të botës, që nuk jemi më në krye të agjendës së Perëndimit dhe më pas, nëse fillojmë të na shkruajnë, është sepse interesi i prekshëm i dikujt na duket se nxit ndonjë redaksi të na interesojë”, thotë bashkëbiseduesja jonë.

“Unë do të thosha se Alisha Kerns është arsyeja që herë pas here disa media britanike janë pak më të ashpra ndaj nesh ose kundër nesh, dhe kjo është për shkak se ajo ndoshta i gjallëron ata gazetarë nga ai komitet i politikës së jashtme, dhe ndonjëherë ai është në gjendje të drejtojë dikë në një drejtim të caktuar, pasi, në fakt, askush nuk është më i interesuar për rajonin tonë”, shpjegon ajo.

Këtë vështrim nga lart dhe thjeshtim e vë re tek disa persona, profesorë, ekspertë të organizatave joqeveritare.

“Ka Jasmin Mujanoviq, ai është shumë aktiv në Twitter, ato janë formulat më të thjeshtuara, të gjitha bardh e zi. Ai është, për shembull, burimi kryesor i teksteve, edhe kur nuk citohet. Shihet se ai është burimi dhe baza e tezave në ato tekste, si në Telegraf, se Serbia po blen një numër të madh të dronëve iranianë, pra Serbia është e rrezikshme, mund të sulmojë Kosovën, tashmë po destabilizon BeH-në, dhe kur e shikon, nuk ka gazetari hulumtuese pas saj, madje as duke mos i kontrolluar të dhënat”, paralajmëron Smajlloviq.

Kur bëhet fjalë për mediat amerikane, as ato nuk janë të interesuara për atë që po ndodh këtu, përveç disa përballjeve me kundërshtarët politikë, siç është interesimi i madh për hotelin e dhëndrit të Trumpit.

“Pra ata nuk janë të interesuar për Beogradin, por ata janë shumë të interesuar nëse Trump bëhet president nëse Grenell do të jetë sekretari i tij i punëve të jashtme. Të gjithë kanë vënë re se ai është jashtëzakonisht i favorshëm për palën serbe në mosmarrëveshje dhe ata po kërkojnë ta përdorin atë kënd për ta dëmtuar atë, por nuk mendoj se është as një refleks anti-serb, aq sa 'të shohim nëse kemi diçka kundër Grenellit'”, vlerëson Smajlloviq.

Ajo shton se përjashtim në mediat gjermane është Mihael Martens, i cili siç thotë ajo e njeh shumë mirë rajonin dhe gjuhën.

“Nuk i pëlqen ky presidenti, tani do t’ia tregojë, do ta marrë FAZ-në për të cilën punon dhe do ta kthejë FAZ-in në raketë kundër Serbisë. Dhe duke qenë se askush në redaksi nuk është i interesuar për të dhe duke qenë se ai me siguri di për të më shumë se çdo gazetar apo grup gazetarësh gjermanë, ai mund të ketë sukses atje”, shpjegon ajo.

Mbulimi i fundit i Telegrafit britanik për Kosovën është në fakt një nga siguresat në fuçinë e barutit ballkanik, thekson për Kosovo online kryetari i Asociacionit të Gazetarëve të Serbisë, Zhivojin Rakoçeviq dhe shton se mesazhet e disa mediave perëndimore janë një lloj heqje dorë nga dialogu dhe lënia e situatës në dorë të forcës dhe politikës së jashtme.

"Përvoja jonë tregon se është thelbësisht e rëndësishme se si ne jemi parë, përfaqësuar, pikturuar dhe formësuar nga mediat perëndimore përpara politikanëve dhe publikut të tyre. Ato imazhe që u larguan këtu përcaktuan në thelb fatin tonë, sistemet në të cilat jetojmë dhe, në një masë të madhe, drejtuan të ardhmen e kësaj zone. Fatet e miliona njerëzve vareshin nga fotot që ata dërguan, nga raportet që shkruanin nga këtu, dhe për fat të keq, rezultoi të ishte kryesisht negative dhe në shumë raste tragjike për ne. Kanë mjaftuar lajmet e falsifikuara dhe të rreme që bombat tashmë të ngjitura me bombarduesit do të bien mbi ne dhe se jeta jonë do të duket krejtësisht ndryshe”, thotë Rakoçeviq.

Siç shprehet ai, sot të gjithë individët janë bërë media, dhe mundësia e konsumimit të imazheve dhe përmbajtjeve mediatike ka arritur një nivel të pabesueshëm, ndaj është shumë e rëndësishme se si përfaqësohet kjo hapësirë ​​dhe liri e individëve dhe grupeve në media.

“Sepse të gjitha këto fatkeqësi nisën si një luftë për të drejtat e njeriut, si një pamundësi marrëveshjeje dhe si një mundësi e hapur për të ekzistuar ndonjë forcë. Në thelb, gjërat janë të tilla që shumica e mediave perëndimore ndjekin atë që kërkon Ministria e Jashtme e tyre dhe shumë shpesh do të dëgjoni nga kolegët tanë korrespondent, 'Këtë e kanë porositur Parisi, Londra, Uashingtoni, Moska', beson bashkëbiseduesi ynë.

Një person me jelek antiplumb në kodrat në veri të Kosovës është lajmëtar ogurzi i fatkeqësisë, mos besoni në të vërtetën e saj, thotë Rakoçeviq.

Askush nuk mund ta ndalojë, as nuk duhet ta ndalojë të flasë, por ai fjalim i saj është në fakt një nga fitilat në fuçinë e barutit ballkanik”, thotë presidenti i AGS.

Ai shton se roli i gazetarëve në gjithë këtë është që të mos devijojnë nga mbrojtja e së vërtetës dhe të këmbëngulin në atë të vërtetë.

“Ose, ndoshta më e rëndësishmja, që ne jetojmë në zemër të asaj të vërtete, që gjithmonë dhe gjithmonë të shikojmë anën tjetër dhe që gjithmonë dhe gjithmonë e lëmë shenjtërinë e dialogut në jetën tonë, në hapësirën tonë publike, në profesionin tonë. Sepse në momentin që dialogu zhduket, ky profesion dhe mesazhet e mediave perëndimore ishin në fakt një lloj heqje dorë nga dialogu dhe lënia e situatës në dorë të bombave, forcës dhe politikës së jashtme”, përfundon Rakoçeviq.