Kujt i përshtatet më mire status quo në dialog, Beogradit apo Prishtinës?

Nëse gjykohet sipas takimeve gjithnjë e më të shpeshta të ndërmjetësit të ri evropian, Peter Sorensen, me negociatorët kryesorë të Beogradit dhe Prishtinës, duket se dialogu i Brukselit ka „marrë frymë“. Megjithatë, në praktikë, muajt e fundit ka pasur përparim vetëm në drejtim negativ, veçanërisht kur bëhet fjalë për pozitën e komunitetit serb në veri. Sipas bashkëbiseduesve të Kosovo online, status quo-ja në dialog që nga fillimi i ka konvenuar më shumë Prishtinës. Ata paralajmërojnë se probleme shtesë janë mungesa e interesimit të SHBA-së për t’u përfshirë në këtë proces, si dhe kriza institucionale që zgjat në Kosovë që nga zgjedhjet e shkurtit.

Shkruan: Gjorgje Baroviq

„Çfarë dialogu mes Kosovës dhe Serbisë? A ka pasur fare dialog gjatë gjashtë muajve të fundit, apo madje gjatë një viti të fundit? Apo në vitet e fundit? Procesi që udhëhiqet nga BE-ja duket se ka arritur kufijtë e vullnetit politik si në Beograd, ashtu edhe në Prishtinë, ku asnjëra palë nuk duket e interesuar të vazhdojë, por vetëm të simulojë pjesëmarrjen“, ka deklaruar së fundmi eksperti amerikan për Ballkanin, Daniel Server.

Edhe ish-kryeministri suedez, Karl Bildt, vlerëson se nuk duhet pasur pritshmëri të mëdha nga dialogu mes Kosovës dhe Serbisë.

„Mendoj se pritjet për përparim të madh duhet të jenë të kufizuara“, shkroi ai në rrjetin social „X“, pasi Sorensen arriti të zhvillojë për herë të parë që nga 1 shkurti, kur zëvendësoi Miroslav Lajçakun, një takim trepalësh.

„U dakorduam që diskutimi të vazhdojë së shpejti“, tha Sorensen pas takimit dhe zbuloi se pritet një tjetër takim „në nivel të lartë“ në Bruksel.

Për komunitetin serb në Kosovë, problemi kyç është se nga ajo lartësi, sidomos jo nga Brukseli, nuk shihen fare problemet e përditshme me të cilat përballen.

„Dorëzuam sërish listën e lëvizjeve të fundit përshkallëzuese. Fola për arrestimet arbitrare, për ndjekjen e përfaqësuesve politikë të popullit serb të mishëruar në Listën Serbe“, shpjegoi drejtori i Zyrës për Kosovë dhe Metohi, Petar Petkoviq, pas takimit me Sorensenin.

Vetëm një javë më parë, Petkoviq i dorëzoi Sorensenit një listë me 50 veprime të njëanshme që Prishtina ka ndërmarrë muajt e fundit.

Petkoviq tha se i kërkoi Sorensenit deeskalim urgjent të situatës në Kosovë, por edhe formimin e Asociacionit të Komunave me Shumicë Serbe (AKS).

Ndërkohë, negociatori kryesor i Kosovës në dialog, Besnik Bislimi, pas takimit tha se „ende është herët për rezultate konkrete“, por se Sorenseni „ka më pak a më shumë një vizion të qartë për hapat e ardhshëm“.

„Javën e ardhshme do të dërgojë dy nga bashkëpunëtorët e tij më të afërt në Kosovë dhe në Serbi për të marrë më shumë informacione, dhe pastaj në fillim të korrikut do të vendoset për hapin e radhës“, tha Bislimi.

Kthimi në OKB

Për aktivistin e Lëvizjes së Paqes të Austrisë, David Stockinger, rrjedha aktuale e negociatave të Brukselit dhe "vizioni pak a shumë i qartë" nënkuptojnë vetëm një gjë: dialogu i Brukselit ka marrë fund.

Një rivendosje është e nevojshme, thotë Stockinger, dhe me këtë ai nënkupton që negociatat të kthehen aty ku filluan - në Kombet e Bashkuara.

"Unë jam i mendimit se dialogu ka arritur në fund, në kufijtë e tij përfundimtarë, dhe se është e qartë se një zgjidhje që do të ishte në interes të Serbisë nuk mund të gjendet gjatë rrugës. Një zgjidhje që është në kundërshtim me interesat e Serbisë nuk mund të gjendet. Kjo është arsyeja pse mendoj se dialogu duhet të kthehet nën kujdesin e OKB-së sepse baza e të gjitha negociatave në lidhje me statusin e Kosovës është ende Rezoluta 1244", e vlerësoi Stockinger.

Ai është i bindur se SHBA-të dhe BE-ja e zhvendosën dialogun për statusin e ardhshëm të Kosovës nga OKB-ja, të vetëdijshëm se Serbia do të kishte një pozicion shumë më të mirë atje sesa që e mori më vonë përmes ndërmjetësimit të Brukselit.

Ai thekson se mungesa e efektivitetit të BE-së u sjell dobi vetëm autoriteteve në Prishtinë.

"Ky status quo e ndihmon mbi të gjitha Prishtinën. Kjo mund të shihet nga masat e njëanshme që po zbatohen aktualisht kundër serbëve, siç është ndalimi i institucioneve serbe, gjë që përkeqëson jetën e tyre të përditshme. Mendoj se BE-ja, siç paraqitet sot, nuk ka interes të gjejë një zgjidhje, sepse është pjesë e problemit", theksoi Stockinger.

I pyetur pse mungon një reagim më specifik nga BE-ja dhe SHBA-ja ndaj lëvizjeve të njëanshme të Prishtinës, por gjithçka reduktohet në njoftime të ashpra nga Brukseli ose ambasadat, Stockinger thotë se është "logjike" sepse "Kosova është projekti i tyre".

"Projekti i një Kosove të pavarur është projekti i tyre. Ata kanë shkuar shumë larg dhe tani nuk mund të kthehen. Ata e kanë bërë Kosovën një bazë të madhe ushtarake që e përdorin për pozicionim gjeopolitik në Ballkan. Tani është e vështirë për ta të kthehen në bazat e së drejtës ndërkombëtare", beson ky aktivist.

Ai thekson rëndësinë e respektimit të së drejtës ndërkombëtare për të gjitha shtetet.

"E drejta ndërkombëtare duhet të zbatohet për të gjitha shtetet, çdo shtet ka të drejtë të respektojë integritetin e tij territorial, paprekshmërinë e kufijve të tij. Kjo duhet të zbatohet për të gjitha shtetet, madje edhe në konfliktet e sotme, përfshirë Serbinë. Standardet e dyfishta që fuqitë perëndimore kanë bërë për dekada nuk mund të zbatohen. Ne duhet të kthehemi në të drejtën ndërkombëtare, në parime të qarta që do të zbatoheshin për të gjithë, si për amerikanët ashtu edhe për të gjitha fuqitë e tjera", përfundon Stockinger.

Dhia edhe paratë

Një nga problemet serioze në dialog është kush është në të vërtetë përfaqësuesi legjitim i Prishtinës në një situatë kur Kuvendi i Kosovës ende nuk është konstituuar, dhe “kur do të ndodhë, nuk dihet”.

Nga Lidhja Demokratike e Kosovës, pas takimeve të mbajtura në Bruksel, është thënë se zëvendëskryeministri në mandat teknik, Besnik Bislimi, nuk ka legjitimitet për të përfaqësuar Kosovën në këtë proces.

„Përpjekja e z. Bislimi për t’i imponuar obligime Kosovës pa mandat legjitim dhe demokratik është e papranueshme, antikushtetuese dhe e paligjshme“, thuhet në deklaratën e kësaj partie.

Edhe analisti politik nga Prishtina, Shkëlzen Maliqi, paralajmëron në një bisedë për Kosovo online se është i diskutueshëm legjitimiteti i përfaqësuesve të Prishtinës në dialog.

Me ironi vëren se kjo është rezultat i “mentalitetit” të Lëvizjes Vetëvendosje që “do edhe dhinë edhe paratë”.

"Nuk e dimë nëse janë legjitimë apo jo. Sipas ligjeve të Kosovës, ata nuk janë legjitimë sepse e gjithë qeveria ka dhënë dorëheqjen dhe shumica e tyre janë gjithashtu deputetë. Ata duhet të kishin zgjedhur menjëherë, ose të qëndronin si qeveri e përkohshme, ose të ishin deputetë. Ata mund t'i kishin refuzuar mandatet parlamentare, por nuk e bënë. Ata donin edhe dhinë edhe paratë. I tillë është mentaliteti i tyre, se vetëm ata duhet të jenë në pushtet", thotë Maliqi.

Ai është i bindur se kriza në dialog ndodhi sepse BE-ja është e bindur se ka arritur një zgjidhje dhe tani po kërkon modalitete për të zbatuar marrëveshjen.

"BE-ja këmbëngul që është arritur një marrëveshje dhe se ajo ka vlefshmëri ndërkombëtare dhe se të dyja palët duhet të përmbushin detyrimet e tyre. Dhe meqenëse ata tashmë e kanë parë se si janë sjellë në katër ose pesë vitet e fundit duke negociuar, atëherë ata ndoshta po kërkojnë disa mekanizma të rinj. Por, për momentin, për shkak të situatës së përgjithshme gjeopolitike, ata nuk po këmbëngulin aq shumë", konsideron Maliqi.

Ai thekson se BE-ja po kërkon modalitete të reja për dialog sepse situata aktuale në terren "nuk është zgjidhje".

"Situata në terren është e tillë që të gjithëve u duket se është një çështje e zgjidhur, se Serbia e lejoi, vetëm serbët u lanë në mëshirën apo pamëshirë. Por, mendoj se nuk mund të mbetet kështu. Nuk është zgjidhje, por masat e dakorduara duhet të zbatohen", thekson Maliqi.

Ai shton se e panjohura më e madhe është ajo që përfshin "plani evropian", i cili përfshin formimin e Asociacionit të Komunave Serbe.

Megjithatë, specifikon ai, kompetencat e saj nuk dihen ende.

"Ndoshta është rënë dakord në parim, por mendimi i Gjykatës Kushtetuese duhet të kalojë. Ata thanë për propozimin e parë dhjetë vjet më parë se ishte në rregull, por kishin disa kundërshtime në lidhje me formulimin, mënyrën se si do të zbatohej. Ndoshta do të ketë vende ku të dyja palët do ta interpretojnë ndryshe. Por, kjo duhet të bëhet, në mënyrë që të mund të kalojmë përpara, drejt disa marrëdhënieve më të mira", beson ky analist.

Ai beson se është në interesin e të gjithëve që problemi të zgjidhet sa më shpejt të jetë e mundur, sepse qëllimi i të gjithëve është të bashkohen me BE-në.

"As nuk është perfekt, por të paktën është një kornizë ku disa nga këto probleme që shqetësojnë ata që do të krijonin shtete etnike, kombëtare mund të zgjidhen", thekson Maliqi.

"Energjia" e dyshimtë

Për shkak të trazirave dhe luftërave globale, çështja e Kosovës nuk është më në fokusin e as administratës evropiane dhe as amerikane.

Kjo është arsyeja pse është e vështirë të pritet "energji e re" në negociatat midis Beogradit dhe Prishtinës.

Kjo është ajo që thotë Petar Doniq, bashkëpunëtor i Rrugës së Tretë të Re.

"Situata në Kosovë është e qetë, mjaft e qëndrueshme dhe nëse i shohim parametrat kryesorë, aktualisht nuk është në fokus as të Brukselit dhe as të Amerikës, veçanërisht jo të Amerikës, e cila po 'shkëputet nga çështjet evropiane' dhe po kërkon që Evropa të marrë përgjegjësi. Nëse do të ketë një zhbllokim të bisedimeve dhe nëse do të ketë energji të re që Evropa do të sjellë është aktualisht shumë e dyshimtë", thotë Doniq për Kosovo online.

Ai shpjegon se dialogu midis Beogradit dhe Prishtinës aktualisht është "i ngatërruar" në negociata të cilat, sipas tij, janë "vdekur" në pritje të administratës së re evropiane dhe më pas të re amerikane.

"Deri tani, kemi pritur të shohim qëndrimin e Amerikës, kush do të jenë ambasadorë, kush do të jenë të dërguar specialë. Përveç të gjitha këtyre, pikat e zjarrta janë në disa vende të tjera si për Amerikën ashtu edhe për Evropën, dhe Evropa aktualisht është e preokupuar me çështjen ukrainase. Shohim që Amerika po tërhiqet ngadalë, domethënë pret që partnerët evropianë të marrin përgjegjësi për çështjet evropiane, ndërsa ajo riorganizohet në çështjet Indo-Paqësore", beson Doniq.

Kjo situatë, specifikon ai, i përshtatet shumë më tepër Prishtina sesa Beogradit.

"Prishtina përfiton nga status quo-ja, dhe Beogradi dëshiron ta zgjidhë këtë çështje në një mënyrë ose në një tjetër. Por, në përgjithësi, kjo çështje nuk i sjell dobi askujt në planin afatgjatë, për asnjërën palë, sepse një konflikt i ngrirë nuk është i mirë. Kemi parë në situata të ndryshme se mund të nxehet lehtësisht. Vetëm në pesë ose gjashtë vitet e fundit, si pozicioni evropian ashtu edhe ai amerikan, dhe çështja e Kosovës në mjedisin e ri gjeopolitik ku kemi luftëra dhe konflikte të mëdha tregtare midis fuqive globale, çështja e Kosovës është ende mjaft paqësore", shpjegon Doniq.

Ai specifikon se "status quo" i përshtatet Prishtines që të vazhdojë me lëvizje të njëanshme.

"Me praninë e vogël të bashkësisë ndërkombëtare, status quo-ja u përshtatet institucioneve të Prishtines që situata aktuale të promovohet, kështu që sa më gjatë të zgjasë, aq më gjatë ka një precedent që ajo të ekzistojë për më gjatë, kështu që absolutisht u përshtatet atyre. Beogradit më pak i përshtatet, por në përgjithësi, asnjërës palë nuk i përshtatet një situate quo ku nuk ka zgjidhje përfundimtare", thekson Doniq.