Masat ndëshkuese ndaj Kosovës nën mbikëqyrjen e Brukselit: BE dërgon sinjale pozitive, por pa mbështetje blako për Prishtinën

Heqja e plotë e masave ndëshkuese të Bashkimit Evropian në fund të janarit u njoftua nga Presidentja e Kosovës Vjosa Osmani pas Samitit BE-Ballkani Perëndimor në dhjetor të vitit të kaluar. Sot, dita e fundit e janarit, shumica e sanksioneve janë ende në fuqi. Sipas bashkëbiseduesve të Kosovo online, kjo është një shenjë se BE-ja nuk do t'i japë mbështetje të plotë dhe të pakushtëzuar Prishtinës derisa të jetë e bindur se do të veprojë në përputhje me interesat e Unionit. Sipas tyre, heqja e sanksioneve do të presë zgjidhjen e situatës politike, dhe mënyra se si qeveria e Kosovës do të sillet ndaj komunitetit serb në periudhën e ardhshme do të ketë gjithashtu ndikim.

Shkruan: Milena Miladinoviq

Më 17 dhjetor, Osmani njoftoi "lajm të shkëlqyer për Kosovën" - heqjen e plotë të sanksioneve.

"Në fund të samitit Bashkimi Evropian-Ballkani Perëndimor, pas diskutimeve intensive me partnerët tanë, u mor vendimi për të hequr të gjitha masat ndaj Kosovës, me një pjesë të madhe që do të hiqet sot, dhe pjesën e mbetur në fund të janarit", tha Osmani në një mesazh video në Facebook.

Reagimet në Kosovë ndaj këtij lajmi ishin të ndara: nga festimi i strukturave qeverisëse, kritikimi i opozitës për dëmin e shkaktuar, deri te falënderimi i Brukselit për sektorin civil.

Një muaj e gjysmë më vonë, heqja e plotë e masave ndëshkuese ende nuk ndodhi, dhe bashkëbiseduesit e Kosovo online e përshkruajnë këtë si kujdes të BE-së ndaj autoriteteve në Kosovë. Siç theksojnë ata, Unioni dëshiron stabilitet politik në Kosovë, kështu që ka shumë të ngjarë që heqja e sanksioneve të presë formimin e institucioneve të reja, kryesisht Qeverisë dhe Kuvendit, ku duhet të ratifikohen marrëveshjet ndërkombëtare, si dhe zgjedhjen e presidentit.

Si një parametër tjetër, ata përmendin sjelljen e Kryeministrit Albin Kurti ndaj komunitetit serb gjatë mandatit të tij teknik, dhe fakti që qëndrimi i Kurtit ndaj komunitetit serb dhe përfaqësuesve të tij politikë nuk ndryshoi ndjeshëm në atë periudhë tregohet edhe nga vendimi i sotëm i Komisionit Qendror të Zgjedhjeve, i cili nuk miratoi publikimin e rezultateve të zgjedhjeve për Listën Serbe, sepse dy anëtarë nga radhët e Vetëvendosjes, Sami Kurteshi dhe Alban Krasniqi, votuan kundër tij.

Pas kësaj erdhi reagimi i Ministrit të Punëve të Jashtme të Serbisë, Marko Gjuriq, i cili theksoi se fakti që një veprim i tillë po ndodh pikërisht në momentin kur Bashkimi Evropian fillon procesin e heqjes së masave kundër qeverisë së Albin Kurtit është veçanërisht shqetësues.

"Ky duket të jetë një hap që qartësisht nuk kontribuoi në ndërprerjen e presionit mbi serbët dhe komunitetet e tjera kombëtare jo-shumicë në Kosmet, dhe as njoftimi për heqjen e tyre nuk kontribuoi në qetësimin e situatës apo respektimin e standardeve demokratike", shkroi Gjuriq në rrjetin social "X".

Mbështetje blanko?

Historiani Stefan Radojkoviq deklaroi se Bashkimi Evropian nuk dëshiron t'i japë administratës së Prishtinës mbështetje bosh derisa të jetë e bindur se do të sillet pak a shumë në përputhje me dëshirat dhe interesat e Unionit.

Radojkoviq theksoi për Kosovo online se BE-ja po pret rezultatin e situatës në Kosovë dhe nëse, në rast të dështimit të zgjedhjes së një presidenti, do të pasojë një krizë e re, si dhe cila do të jetë qasja ndaj komunitetit serb.

“Mund të thuhet se ata janë të kujdesshëm në qasjen e tyre ndaj administratës së Prishtinës, se nuk besojnë plotësisht se administrata e Prishtinës do të jetë bashkëpunuese me institucionet e Bashkimit Evropian, për këtë arsye ata ndoshta po presin të shohin nëse do të ketë një rizgjedhje të Vjosa Osmanit apo ndoshta një kandidati tjetër për presidente të institucioneve të Prishtinës, dhe nëse qeveria e Albin Kurtit do të tregojë vërtet besueshmëri dhe stabilitet, në mënyrë që të ketë një bashkëbisedues në nivel institucional. Sepse nëse rizgjedhja e Vjosa Osmanit nuk ndodh dhe nëse ka një krizë të re politike dhe institucionale, atëherë keni edhe një rrezik në rritje të presionit, për shembull, mbi komunitetin serb, veçanërisht në veri të Kosovës, i cili doli të ishte subjekt i një fushate politike dhe presioni institucional për hir të pikëve në fushatën politike”, thotë Radojkoviq.

Sipas tij, BE-ja po tregon shenja vullneti të mirë në lidhje me heqjen e sanksioneve, por nuk dëshiron t'i japë mbështetje bosh Prishtinës.

"Më duket se ata janë ende të kujdesshëm, se po tregojnë sinjale se janë të gatshëm të heqin të gjitha sanksionet, të cilat nuk kanë rezultuar të jenë një mjet për të ushtruar presion mbi Prishtinën, por se nuk janë të gatshëm t'i japin mbështetje bosh administratës së Prishtinës derisa të shohin se ajo do të sillet pak a shumë në përputhje me dëshirat dhe interesat e Bashkimit Evropian", tha bashkëbiseduesi ynë.

Kur u pyet nëse një nga parametrat për heqjen e sanksioneve mund të jetë integrimi i paralajmëruar i arsimit dhe kujdesit shëndetësor, apo nëse këto janë lëvizje të njëanshme, Radojkoviq thekson se BE-ja dëshiron ta kthejë Kurtin në kornizën e marrëveshjeve të Brukselit.

"Do të ishte logjike që ata të duan ta rikthejnë Kurtin në kuadrin e Marrëveshjeve të Brukselit të nënshkruara në vitet 2013 dhe 2015 dhe më vonë të gjitha atyre marrëveshjeve pasuese mbi të ashtuquajturin plan franko-gjerman dhe Marrëveshjen e Ohrit. Me fjalë të tjera, nuk është se nuk parashikohet një lloj integrimi i sistemit serb të arsimit dhe shëndetësisë, por ta detyrojnë atë të ushtrojë presionin që ai padyshim po ushtron mbi komunitetin serb - por brenda kuadrit të rënë dakord në vitet 2013 dhe 2015", shtoi historiani.

Siç shton ai, është logjike që Unioni nuk dëshiron që dialogu të mbetet gerrma të vdekura në letër.

"Në këtë kuptim, Thaçi dëshmoi të ishte një bashkëbisedues shumë bashkëpunues si me komunitetin serb ashtu edhe me Republikën e Serbisë. Dhe do ta shohim. Nëse do të isha në vendin e Bashkimit Evropian, do të ishte logjike për mua që ata të duan që Dialogu i Brukselit të jetë funksional dhe jo një shkronjë e vdekur në letër. Do të shohim se çfarë roli do të luajë i dërguari i Bashkimit Evropian, z. Sorensen, në këtë, por padyshim që do të jetë një nga sinjalet nëse Kurti po bëhet më bashkëpunues. Personalisht jam shumë skeptik për këtë. Ai është gjithashtu. Në një kohë, sipas deklaratës për pavarësinë e institucioneve të Prishtines, ai tha se ishte një deklaratë varësie, sepse u krijua në bazë të planit gjithëpërfshirës të Ahtisarit për zgjidhjen e atij problemi, ku ai në fakt sheh ndërhyrjen e tepërt të faktorëve ndërkombëtarë në, siç e sheh ai, çështjen e brendshme të Kosovës dhe Metohisë. Në këtë kuptim, gjithçka është e mundur", theksoi Radojkoviq.

Sipas mendimit të tij, Shtetet e Bashkuara të Amerikës mund të ushtrojnë një presion më të madh në një format të caktuar, por lind pyetja se sa janë të gatshëm të ndërhyjnë në çështjen e Ballkanit dhe sa ia kanë lënë këtë çështje Bashkimit Evropian.

Një sistem politik funksional

Hulumtuesi i Institutit për Studime Evropiane, Petar Milutinoviq, deklaroi se heqja e sanksioneve të BE-së kundër Kosovës nuk është e pakushtëzuar, siç kishin shpresuar aktorët politikë në Prishtinë, por se Kosova duhet të krijojë një sistem politik funksional dhe të respektojë parimin demokratik në mënyrë që të përfitojë financiarisht.

Milutinoviq kujtoi se Kosova është aktualisht në fazën e liberalizimit të vizave, i cili u lejon qytetarëve të udhëtojnë lirshëm në shtetet anëtare të Bashkimit Evropian, gjë që, shton ai, është një nga përfitimet për ekonominë, qytetarët, studentët dhe njerëzit e zakonshëm në Kosovë.

Siç thekson ai, risia është se, pas sanksionimit dhe kushtëzimit të mbështetjes së Bashkimit Evropian për Kosovën, hapet një hapësirë e re dhe mundësia për të krijuar një sistem institucional që do të garantojë një ndryshim përfundimtar paqësor të pushtetit në të gjithë territorin.

"Parakushti themelor është që të ekzistojë një sistem politik funksional dhe operativ që do të mundësojë të paktën respektimin e rendit themelor institucional. Pra, që të keni si shumicë ashtu edhe pakicë në parlament dhe në kuvendet lokale, që të vendoset një parim themelor demokratik. Pasi të vendoset kjo, atëherë do të keni edhe mbështetjen financiare të Bashkimit Evropian, domethënë Komisionit Evropian, e cila kushtëzohet pikërisht nga ky progres në fushën e krijimit të institucioneve. Prandaj, nuk është aq i pakushtëzuar sa shumë mund të kenë pritur nga elitat politike", tha Milutinoviq për Kosovo online.

Sipas tij, të gjithë në Kosovë tani janë të vetëdijshëm për këtë, dhe Milutinoviq e sheh heqjen e sanksioneve si një mundësi për të ndarë një shumë të caktuar nga Plani i Rritjes për të krijuar një mekanizëm institucional stabilizues për sistemin politik në Kosovë.

"Ky është qëllimi themelor dhe dashamirës i Brukselit, domethënë i Komisionit Evropian. Ai dëshiron që si Serbia ashtu edhe Kosova të punojnë në interesin e tyre më të mirë, në kuptimin e normalizimit të marrëdhënieve, por ta bëjnë këtë në një bazë demokratike procedurale institucionale", theksoi bashkëbiseduesi ynë.

Kosova së pari do të duhet të ratifikojë marrëveshje të caktuara, theksoi Milutinoviq, pas së cilës do të jetë në gjendje të presë një fluks burimesh financiare.

"Kjo është diçka që përsëri varet nga elitat politike në Kosovë dhe Metohi, nga fakti se ekziston një konsensus themelor midis të gjithë aktorëve politikë. Cili është qëllimi themelor strategjik - a është normalizimi i kushteve politike apo të vazhdohet me situatën aktuale ku askush nuk flet me askënd, askush nuk dëshiron të krijojë një sistem themelor institucional, por në fakt e abuzon atë", thotë ai.

Sipas Milutinoviqit, edhe pas heqjes së sanksioneve, si dhe pas ndarjes së burimeve financiare, Komisioni Evropian do të monitorojë situatën në Kosovë dhe pajtueshmërinë me marrëveshjen, d.m.th. nëse burimet financiare po shkojnë në vendin e duhur apo në zonën gri.

"Kur shumica imponohet, ajo fillon të abuzojë me pozicionin e saj, kështu që Komisioni Evropian pyet veten pse do të bënte lëshime të caktuara për Vetëvendosjen. Nëse Vetëvendosja, së cilës i është dhënë pushtet, nuk dëshiron të takohet dhe të përcaktojë se çfarë është në interesin më të mirë të partisë dhe sistemit politik atje, i cili de facto ekziston, atëherë pse duhet të marrin fonde? Sigurisht, komisioni do ta vlerësojë përsëri, nëse gjithçka është ratifikuar, nëse janë ndjekur të gjitha procedurat, për shkak të kësaj mund të prisni "Do t'i merrni ato fonde. Edhe kur t'i merrni fondet, a do të përdoren në mënyrë procedurale, apo do të keqpërdoren. Ata duan të dinë se për çfarë shpenzohen ato para, në mënyrë që të mos shkojnë në zonën gri. E gjitha është e kushtëzuar sepse ekziston një përvojë e caktuar mbi bazën e së cilës bëhet mbikëqyrja", përfundoi Milutinoviq.

BE-ja e mban fjalën

Presidenti i Aleancës së Biznesit të Kosovës, Agim Shahini, në lidhje me heqjen përfundimtare të sanksioneve të BE-së kundër Kosovës, theksoi se Unioni e mban fjalën, por edhe se Kosova duhet t'i përmbushë premtimet e saj.

Shahini tha për Kosovo online se deri më tani BE-ja ka anuluar 30 milionë euro nga fonde të ndryshme, që, sipas tij, është e vogël por e mirë.

"Ne kishim një afat deri në të cilin mund të përdornim 400 milionë euro, BE-ja i hoqi sanksionet në 30 milionë euro, të cilat janë ende nga viti 2022, që është e vogël, por e mirë. Evropa e mban fjalën e saj, por edhe Kosova duhet ta mbajë të vetën. Të vazhdojmë rrugën drejt integrimit në BE, të përmbushim detyrimet dhe premtimet tona. Në këtë situatë, Kosova humbi më shumë nga Plani i Rritjes dhe fondet e BE-së, sepse sanksionet ishin të drejtpërdrejta”, tha Shahini.

Sipas tij, BE-ja po monitoron ngjarjet në Kosovë dhe nëse Prishtina ndalon së përmbushuri detyrimet e saj, rrjedha e parave nga BE-ja do të ndalet gjithashtu.

“BE-ja ka njerëzit e vet që ndjekin ngjarjet në Kosovë, hapat në Kosovë drejt integrimit në BE. Nëse ndalemi, ka shumë të ngjarë që edhe financat të ndalen. Kjo duhet të monitorohet dhe besoj se Qeveria e Kosovës dhe Ministria e Integrimit do të jenë të kujdesshme për këtë këtë vit. Ne e dimë që BE-ja merr disa vendime ndaj Kosovës për të cilat nuk na pyesin”, përfundoi Shahini.