Misioni i (pa) mundur i Nora Visoka-Weller: A çon drejt njohjes përmirësimi i marrëdhënieve mes Kosovës dhe Greqisë?

Edhe pse Greqia zyrtarisht nuk e njeh Kosovën, trendi afatgjatë i krijimit dhe forcimit të bashkëpunimit dypalësh mund të arrijë kulmin falë misionit special të Prishtinës në Athinë, i cili do të drejtohet nga Nora Visoka-Weller. Analistët nga Beogradi, Prishtina dhe Athina pajtohen se aktivitetet e saj diplomatike do të synojnë njohjen e pavarësisë së Kosovës, por mendimet e tyre janë të ndara nëse ndryshimi i qëndrimit të Greqisë do të mbetet një mision i pamundur.

Shkruan: Petar Rosiq

Një mision special nënkupton një mision të përkohshëm me pëlqimin e vendit pritës që do të merret me çështje specifike ose do të kryejë një detyrë specifike. Misioni i Prishtinës në Athinë synon të promovojë interesat e Kosovës në Greqi dhe të shërbejë si platformë për shkëmbimin e pikëpamjeve, bashkëpunimin dhe dialogun mes dy vendeve.

Detyrat kryesore të Misionit Special përfshijnë:

Promovimi i marrëdhënieve dypalëshe: Përmirësimi i bashkëpunimit politik, ekonomik dhe kulturor ndërmjet Kosovës dhe Greqisë.

Mbështetje për qytetarët e Kosovës në Greqi: Ofrimi i shërbimeve konsullore dhe mbrojtja e të drejtave të qytetarëve të Kosovës që banojnë ose bëjnë biznes në Greqi.

Koordinimi me institucionet greke: Vendosja e kontakteve dhe bashkëpunimit me autoritetet dhe organizatat greke me qëllim forcimin e marrëdhënieve dypalëshe dhe zgjidhjen e çështjeve të përbashkëta.

Promovimi i interesave të Kosovës në organizatat ndërkombëtare: Mbështetja e përpjekjeve të Kosovës për anëtarësim dhe pjesëmarrje aktive në organizatat ndërkombëtare si BE, NATO dhe institucione të tjera relevante ndërkombëtare.

Javën e kaluar mediat kosovare publikuan lajmin se Ministria e Punëve të Jashtme propozoi Nora Visoka-Weller, bashkëshorten e profesorit britanik Mark Weller, për shefe të misionit special në Greqi, i cili ka qenë pjesë e ekipit të ekspertëve të kryeministrit Albin Kurti në dialogun me Serbinë.

Marrëdhëniet mes Kosovës dhe Greqisë deri më tani kanë qenë të fokusuara kryesisht në bashkëpunimin ekonomik, por me emërimin e avokates shqiptare Visoka-Veller pritet që ky bashkëpunim të thellohet ndjeshëm, dhe shumë besojnë se misioni i saj do të jetë njohja e pavarësisë së Kosovës nga Greqia.

Visoka-Weller është juriste për mbrojtjen e trashëgimisë kulturore në Universitetin e Kembrixhit dhe fokusi i saj ishte kryesisht në trashëgiminë kulturore dhe pozitën e Kishës Ortodokse Serbe në Kosovë. Me atë rast, ajo vazhdimisht ka theksuar qëndrimin se institucionet e Kosovës duhet të menaxhojnë pronat e manastireve dhe kishave serbe.

Ajo ka hetuar edhe krimet e kryera kundër shqiptarëve në Kosovë në periudhën 1998-1999., dhe ajo kishte postin e saj të parë diplomatik në OKB si shefe e kontrollit të armëve në Ballkanin Perëndimor.

Fakti që misioni i saj në Greqi do të jetë njohja e Kosovës është e lidhur nga shumë me aktivitetet e bashkëshortit të saj. Mark Weller ishte, ndër të tjera, këshilltar për Kosovën në konferencën e Rambujesë në vitin 1999., më pas këshilltar i lartë juridik në procesin e negociatave të Vjenës për statusin final ndërmjet Kosovës dhe Serbisë në periudhën 2006-2007, ka kontribuar në hartimin e Kushtetutës së Kosovës dhe ka qenë këshilltar i Albin Kurtit deri në takimin për normalizimin e marrëdhëniet me Serbinë në Ohër.

Bashkëbiseduesit e Kosovo online nga Beogradi, Prishtina dhe Athina nuk kanë dyshime se cila do të jetë detyra e misionit të Kosovës, por mendimet e tyre ndryshojnë për qëndrimin e Greqisë.

Studiuesi i Institutit për Studime Evropiane, Petar Rankoviq, kujton se bashkëpunimi ekonomik ishte tema kryesore e fillimit të marrëdhënieve të tyre në vitin 2019, kur Oda Ekonomike e Prishtinës hapi një zyrë në Athinë, por që nga viti 2021, pas vizitës së ministrit të Punëve të Jashtme greke në Prishtinë, ai bashkëpunim u zgjerua në çështje politike dhe mbrojtje.

“Pra, në fakt nga viti 2021 flitet për përgjegjësi të reja dhe aktivitete të reja të asaj zyre dhe po shohim këto ditë që ajo zyrë duhet të marrë një dimension politik nga bashkëpunimi ekonomik. Ajo që simbolikisht është shumë e rëndësishme është që në fakt duhet t'i shërbejë disa marrëdhënieve thuajse dypalëshe, pra të simulojë një përfaqësi diplomatiko-konsullore, siç kanë vendet që njohin njëri-tjetrin në vendet e tjera”, thotë Rankoviq për Kosovo online.

Ai thekson se marrëdhëniet mes Greqisë dhe Kosovës janë komplekse duke marrë parasysh qëndrimin grek për mosnjohjen e pavarësisë së Kosovës dhe në të njëjtën kohë duke e mbështetur Kosovën në përpjekjet e saj për anëtarësim në organizatat ndërkombëtare si BE dhe NATO.

“Besoj se kjo çështje është shumë sfiduese dhe se në të ardhmen ka gjasa të mëdha që në një moment të caktuar të vijë një moment kur Athina do ta njohë zyrtarisht Kosovën, duke pasur parasysh se gjithçka që ka ndodhur në vitet e fundit flet në favor se marrëdhëniet dypalëshe janë duke u forcuar, kështu që mund të themi se ka një trend në rritje të bashkëpunimit mes dy palëve, që në një moment sigurisht që mund të rezultojë me njohje zyrtare”, thekson ai.

Në kontekstin e një kuadri më të gjerë gjeopolitik, Rankoviq thekson se politika e jashtme e Greqisë ndaj Kosovës duhet parë në dritën e marrëdhënieve të saj me Turqinë, e cila ka “aspirata serioze strategjike dhe gjeografike në ishujt e Detit Egje”.

“Në fakt, interpretimet e analistëve, në radhë të parë nga Greqia dhe Evropa, janë se thjesht me këtë akt Greqia i bën disa lëshime Brukselit zyrtar dhe Uashingtonit zyrtar lidhur me statusin e Kosovës dhe ruajtjen e bashkëpunimit bilateral, ndërsa nga ana tjetër merr mbështetje të parezervë në duke mbrojtur interesat e saj në lidhje me Turqinë”, thotë Rankoviq dhe vlerëson se, nëse ndodh që një nga pesë vendet anëtare të BE-së të rishikojë qëndrimin e saj për çështjen e pavarësisë së Kosovës, "Greqia është sigurisht e para prej tyre që mund të pritet ta bëjë këtë".

Edhe profesori i së drejtës kushtetuese në Universitetin e Prishtinës, Mazllum Baraliu, pajtohet se Perëndimi ka ndërhyrë në marrëdhëniet mes Greqisë dhe Kosovës. Ai vlerëson për Kosovo online se marrëdhëniet mes Greqisë dhe Kosovës janë duke u përmirësuar, para së gjithash ekonomikisht, por edhe politikisht dhe se për këtë janë përgjegjës vendet e Kuintit.

“Ekonomia greke është mjaft prezente në Kosovë, investitorët janë aty, dhe me shumë gjasa vendet e Kuintit kanë ndikuar që Greqia të përmirësojë marrëdhëniet në një farë mënyre. Tani më në fund ka ardhur deri aty sa po hapet një zyrë që ka rëndësi sa ekonomike edhe politike, përmes së cilës do të zhvillohen më tej marrëdhëniet mes Greqisë dhe Kosovës”, thotë bashkëbiseduesi ynë.

Profesori nga Prishtina vlerëson se ky mision diplomatik mund të kontribuojë që Greqia të njohë pavarësinë e Kosovës.

“Prej dy-tre vitesh po përflitet se Greqia në mesin e pesë vendeve që nuk e kanë njohur pavarësinë e Kosovës, ndoshta do të jetë e para që do ta bëjë këtë në një moment të caktuar. Në këtë kontekst duket se këto marrëdhënie po zhvillohen tani”, shton ai.

Nora Visoka Weller e vlerëson atë si eksperte dhe kujton se bashkëshorti i saj Mark Weller ka qenë këshilltar i kryeministrit Albin Kurti në takimin për normalizimin e marrëdhënieve me Serbinë në Ohër.

“Kosova po përpiqet të afrohet me të gjitha vendet e Bashkimit Evropian që nuk e kanë njohur dhe sigurisht që ky mision mund të kontribuojë në këtë. “Greqia është e pranishme në vendet e Ballkanit ku ka një ekonomi solide, ka një sistem bankar në Shqipëri, Maqedoni, Serbi, Bullgari dhe vende të tjera, ndaj ka interes të zhvillojë marrëdhëniet edhe me Kosovën”, thotë Baraliu.

Ai e sheh marrëdhënien e Greqisë me Qipron si një nga pengesat për njohjen, e cila, ashtu si Spanja, e kundërshton ashpër atë. Megjithatë, ai thekson se Prishtina dhe Athina kanë marrëdhënie të mira dhe kujton se Greqia ka qenë ndër të parat që ka njohur pasaportat e Kosovës.

Vasillis Nedos, komentator i politikës së jashtme nga Athina, beson se misioni special i Kosovës në Greqi do të kontribuojë për marrëdhënie më të mira, por ndryshe nga kolegët e tij nga Beogradi dhe Prishtina, ai nuk beson se në këtë moment mund të ketë ndonjë lëvizje domethënëse si njohja zyrtare.

Nedos tregon për Kosovo online se vizitat e zyrtarëve të lartë të Kosovës në Athinë, përfshirë kryeministrin dhe ministrin e Jashtëm, janë bërë dukuri e rregullt gjatë vitit të kaluar, por se ka një qëndrim zyrtar të qartë dhe të qëndrueshëm të Greqisë në lidhje me Kosovën.

“Kryeministri i Kosovës ka qenë këtu disa herë gjatë vitit të kaluar. Kemi pasur edhe vizita nga Ministrja e Jashtëm, ndaj do të thoja se nuk është e pazakontë të ketë shkëmbime të tilla. Ekziston një qëndrim i qartë dhe i qëndrueshëm zyrtar i Greqisë se ne duam normalizimin e lidhjeve mes komuniteteve, si dhe lidhjet kulturore me Kosovën. Kjo është arsyeja pse ne mbështesim misionin e KFOR-it, ushtria greke është e pranishme në Kosovë, ndërsa zyra e Kosovës është hapur në Athinë para disa vitesh në nivel bilateral. Mirëpo, nuk besoj se nga kjo do të ketë ndonjë lëvizje domethënëse, si njohja zyrtare, të paktën jo në këtë moment”, beson bashkëbiseduesi ynë.

Ai thekson se Greqia është pjesë e Ballkanit dhe se ka “probleme me fqinjët e saj”, veçanërisht me Maqedoninë e Veriut, por edhe me Shqipërinë. Prandaj, thotë ai, është gjithmonë e dobishme të jesh në kontakt me fqinjët.

Sa i përket vetë misionit special, Nedos beson se Prishtina pret një shkëmbim më të rregullt të pikëpamjeve dhe takime në Athinë për t'i bindur se njohja e Kosovës nuk do të krijonte probleme në lidhje me çështje të tjera të politikës së jashtme greke.

“Megjithatë, nuk mendoj se ky është një hap drejt njohjes, njohja zyrtare e Kosovës do të kërkonte një rrjedhë tjetër të ngjarjeve. Natyrisht, ne e dimë që kjo kërkesë nga Prishtina është gjithmonë në tavolinë, por nuk mendoj se atmosfera këtu në Athinë është e pjekur për një hap të tillë përpara në marrëdhëniet mes Greqisë dhe Kosovës”, thekson ai.