A mund ta shfuqizojë administrata e re amerikane Gjykatën Speciale në Hagë?

Armiqësia e shprehur hapur ndaj Gjykatës Speciale në Hagë nga Richard Grenell, bashkëpunëtor i ngushtë i presidentit të sapozgjedhur të SHBA-së, Donald Trump, nxiti spekulimet në Prishtinë se Trump mund ta shfuqizojë këtë gjykatë në mandatin e tij të dytë. Ekspertët juridikë, bashkëbiseduesit e Kosovo online përgjithësisht nuk besojnë në një skenar të tillë, megjithëse ata deklarojnë se Amerika mund të tërhiqet gjithmonë nga lista e donatorëve të gjykatës, gjë që, sipas tyre, nuk do të thotë domosdoshmërisht shfuqizimi i saj.

Shkruar nga: Dushica Radeka Gjorgjeviq

Nëse rastësisht gjykata do të shfuqizohej, pyetja më e madhe që do të ngrihej është se çfarë do të ndodhte me çështjet që janë në pritje. Opsioni i vetëm që perceptohet është vazhdimi i gjykimit në kuadër të gjyqësorit të Kosovës, por kjo është ajo që është dashur të anashkalohet në radhë të parë dhe prandaj selia e gjykatës është në Hagë, ndërsa punonjësit e Prokurorisë së Specializuar - prokurorë, hetues, analistë..., janë nga vendet anëtare të BE-së ose nga vendet donatore: Kanada, Norvegji, Zvicër, Turqi dhe SHBA, edhe pse gjykata është formuar në bazë të ligjit të miratuar nga Kuvendi i Kosovës në vitin 2015.

Kryetarja e Dhomave të Specializuara të Kosovës, Ekaterina Trendafilova, lidhur me spekulimet e lartpërmendura ka deklaruar se përkundër qëndrimeve të Richard Grenell ndaj gjykatës, ai institucion nuk do të shfuqizohet. Gjykata, tha ajo, do të ndërpresë punën vetëm kur të përfundojnë rastet, duke theksuar se shtetet e BE-së dhe donatorët e tjerë nuk kanë ndërhyrë asnjëherë në punën e gjykatës.

Shtetet e Bashkuara, kujtoi ajo, morën pjesë në formimin e saj dhe nuk shohin rrezik që të shfuqizohet me kthimin e Trumpit.

Avokati Tom Gashi, nga ana tjetër, është shprehur se presidenti i zgjedhur i SHBA-së, Donald Trump, mund të shfuqizojë Dhomat e Specializuara të Kosovës në Hagë.

Nga rastet që janë në pritje në këtë institucion në Hagë, vëmendjen më të madhe të publikut sigurisht e tërheq rasti “Hashim Thaçi dhe të tjerët”, ku bëjnë pjesë edhe ish-zyrtarët e tjerë të lartë të UÇK-së, Kadri Veseli, Rexhep Selimi dhe Jakup Krasniqi dhe që aktualisht është në fazën e paraqitjes së provave të prokurorisë.

Sipas Bekim Blakajt, drejtor ekzekutiv i Fondit për të Drejtën Humanitare në Kosovë, është krejtësisht e pamundur që dikush, qoftë edhe presidenti amerikan, ta mbyllë Gjykatën Speciale në Hagë. Ai tregon se procedurat parashikojnë qartë se kur mund të mbyllet kjo gjykatë.

“Ekziston një ligj për Dhomat e Specializuara që parasheh vetëm një mënyrë për mbylljen e gjykatës, dhe kjo është kur Këshilli i Evropës i njofton institucionet e Kosovës se gjykata ka përfunduar me proceset. Kjo do të thotë se nuk mund të ndodhë që dikush ta mbyllë gjykatën. Dhomat e Specializuara në ndonjë mënyrë tjetër Bashkimi Evropian dhe vendet donatore kanë investuar shumë dhe sigurisht që nuk do të lejonin që gjykata të mbyllej ashtu”, ka thënë Blakaj për Kosovo online.

Në mënyrë hipotetike, ai thotë se nëse rastësisht do të mbyllej gjykata, do të ishte një problem i madh, sepse procedurat gjyqësore nuk mund të pushojnë pa epilog gjyqësor.

Duke komentuar deklaratën e Richard Grenellit nga viti i kaluar, se kur Donald Trump të bëhet sërish president, ai do të punojë që Hashim Thaçi të jetë i lirë, Blakaj thotë se është e pamundur që presidenti i një vendi të lirojë një person të akuzuar për krime lufte para Dhomave të  Specializuara.

"Kjo thjesht nuk mund të ndodhë. Grenell ndoshta e ka thënë këtë për shkak të disa qëllimeve të tij politike, por në të vërtetë nuk mund të ndodhë," beson Blakaj.

Duke folur për proceset që po ndodhin në Gjykatën Speciale në Hagë, bashkëbiseduesi ynë thotë se prokuroria disa herë ka paralajmëruar se po e zvogëlon numrin e dëshmitarëve që planifikojnë të thërrasin për të dëshmuar dhe se ekziston mundësia që proceset të shpejtohet pak.

“Besoj se procedura nuk do të përfundojn në shkallë të parë, ndoshta edhe një vit a më shumë”, vlerëson Blakaj.

Ai vëren se në fillim seancat ishin të mbyllura për publikun shumë më shpesh se tani, që, thotë ai, do të thotë se prokuroria ka vendosur të jetë pak më transparente në kuptimin që publiku të dëgjojë deklaratat e më shumë dëshmitarëve, por ende rreth 50 për qind e seancave kryesore janë të mbyllura për publikun.

Avokati Goran Petronijeviq thotë për portalin tonë se mund të bëjnë çfarë të duan në projektet e krijuara nga SHBA, kështu që ata mund të shfuqizojnë Gjykatën Speciale në Hagë – duke i ndalur financimet, në një mënyrë apo tjetër, por pyetja është se çfarë të bëhet më pas.

“Aty u paraqiten shumë prova dhe u zbuluan shumë gjëra që nuk diheshin më parë. Nëse diçka e tillë do të ndodhte, do të duhej të kishte një periudhë kalimtare për zhvendosjen e asaj gjykate, por unë kam pak besim në këtë, duke marrë parasysh shkallën në të cilën ka ardhur gjithçka”, thotë Petronijeviq.

Ai thekson se të gjitha rastet që janë të hapura duhet të përfundojnë diku.

“Nëse nisemi nga fakti se ajo gjykatë është në fakt gjykatë e autoriteteve të Kosovës, pra e gjyqësorit të Kosovës, e cila është nën juridiksionin e Ministrisë së Drejtësisë së Kosovës së vetëshpallur, se është gjykatë që gjykon sipas ligjeve të Kosovës dhe sipas Kushtetutës së Kosovës, atëherë, supozoj, ajo gjykatë do të lëvizte për të punuar në Kosovë e Metohi, në Prishtinë apo kudo që ata vendosin. Ky është një nga variantet. Nuk ka gjasa që të gjitha ato procese të mbyllen sepse tashmë janë paraqitur materiale serioze faktike dhe një sasi e madhe e provave që flasin për krimet e UÇK-së”, thotë Petronijeviq.

Për rezultatet e kësaj gjykate, siç shprehet ai, është ende pesimist edhe sot e kësaj dite.

“E kam thënë edhe më herët se kur të shoh aktgjykimin e parë të formës së prerë që dënon dikë nga lidershipi shqiptar apo udhëheqja e UÇK-së për krime të motivuara etnike ndaj joshqiptarëve, në radhë të parë serbëve, atëherë mund të themi se gjykata po punon si duhet. Kjo ende nuk ka ndodhur”, thotë Petronijeviq.

Sipas vlerësimit të tij, gjykata në Hagë nuk është krijuar për të promovuar drejtësinë dhe për të dënuar krimet e luftës dhe autorët e veprave të rënda dhe kriminale gjatë konfliktit, por është një mjet për të parandaluar një kompromis të caktuar me Beogradin që disa janë përpjekur të bëjnë në drejtimin e krijimit të Komunës së Bashkësisë Serbe dhe mundësisht të një statusi tjetër në veri të Kosovës.

“Në momentin kur elita globaliste amerikane e kuptoi se Thaçi është i gatshëm të bëjë kompromis me Beogradin dhe se nuk i respekton interesat e tyre ashtu siç e presin, në atë moment ai u arrestua dhe u dërgua në Hagë. Ajo gjykatë u bë kështu. Mos më keqkuptoni, nuk jam duke avokuar që Thaçi të lirohet, por Thaçi nuk është aty për shkak të krimit, por sepse ai nuk e ka dëgjuar administratën aktuale. Ky është dallim dhe është keqpërdorim i gjykatës”, thekson Petronijeviq.

Është e qartë, thekson ai, se grupi i mëparshëm në SHBA, gjegjësisht grupi sovranist Trump, ka përkrahur grupin në Kosovë me Thaçin.

“Nga ana tjetër, sado opsioni neoliberal-globalist, i mishëruar në administratën demokratike, përpiqet të tregojë se Albin Kurti nuk i dëgjon ata, ai është produkt i tyre. Kurti nuk është gjë tjetër veçse një megafon i politikës të tillë amerikane”, thotë Petronijeviq.

Siç konstaton ai, në procese, theksi është vënë te vrasja reciproke shqiptaro-shqiptare për shkak të supremacisë politike.

“Fakti që njëri prej tyre vrau njëri-tjetrin për të ardhur në pushtet, është çështje e drejtësisë së tyre. Drejtësia jonë që duhet të na interesojë janë krimet e rënda me motive etnike, vrasjet, dëbimet dhe gjithçka që u ndodh joshqiptarëve, në radhë të parë serbëve që kanë jetuar atje në numrin më të madh”, thekson Petronijeviq.

Avokati Zoran Zhivanoviq nuk beson se do të ketë mbyllje të Dhomave të Specializuara në Hagë pasi Donald Trump të jetë sërish në krye të Amerikës dhe siç thekson ai, edhe nëse SHBA-të tërhiqen nga financimi i kësaj gjykate, ajo nuk do të lëkundet ndjeshëm punën e saj. Duhet pasur parasysh, ka thënë ai për Kosovo online, se Dhomat e Specializuara janë themeluar nga Bashkimi Evropian dhe se BE-ja është financuesi kryesor i punës së këtyre Dhomave.

“Gjyqtarët dhe prokurorët e emëruar janë kryesisht nga vendet e BE-së. Gjithashtu duhet pasur parasysh se përveç SHBA-së, disa vende që nuk janë anëtare të BE-së marrin pjesë në financimin e asaj gjykate, për shembull Kanadaja, Zvicra, Turqia dhe Norvegjia”, thotë Zhivanoviq.

Megjithatë, nëse do të shfuqizohej gjykata, bashkëbiseduesi ynë thotë se lëndët para saj do të dilnin në drejtësinë e Kosovës.

“Nëse do të ndodhte diçka e tillë, lëndët do t'i dorëzoheshin prokurorisë së Kosovës, gjykatësve të Kosovës, gjykatave themelore dhe të apelit të Kosovës, Gjykatës Supreme të Kosovës, policia e Kosovës do të kryenin hetime, të cilat ende janë duke u bërë“, thotë Zhivanoviq.

I pyetur nëse kjo do të ngjallte dyshime se gjykimet do të përfundojnë në mënyrë objektive, ky avokat thotë se dyshimet e tilla do të ishin jashtëzakonisht të mëdha dhe shton se pikërisht për shkak të ekzistimit të dyshimeve u krijuan Dhomat e Posaçme dhe u transferuan në Hagë.

"Kjo është bërë për shkak të fakteve të vërtetuara se gjyqësori i Kosovës, i cili ka punuar në rastet e krimeve të luftës, ka qenë jashtëzakonisht i favorshëm ndaj autorëve nga Kosova. Pikërisht për këtë janë marrë dy vendime shumë të rëndësishme. I pari ishte zhvendosja e selisë së gjykata nga Kosova në Hagë, dhe e dyta ishte që gjyqtarët si prokurorët ashtu edhe të gjithë ata që punojnë në ato gjykata duhet të jenë ekskluzivisht të huaj, në mënyrë që të përjashtohet çdo mundësi e veprimeve të papërshtatshme ndaj bartësve të funksioneve gjyqësore nëse puna e tyre do të vazhdojë në Kosovë”, thekson Zhivanoviq.

Duke pasur parasysh deklaratën e Grenellit të vitit të kaluar se “nëse Trump bëhet sërish president, ai do të punojë për të siguruar që Hashim Thaçi të jetë i lirë”, Zhivanoviq thotë se mund të bëhet fjalë për interes politik.

“Duke punuar në vendin ku ka qenë Hashim Thaçi, ka qenë shumë më bashkëpunues në bashkëpunim me Amerikën dhe bashkësinë ndërkombëtare për dallim nga Albin Kurti. Mund të ishte një interes i caktuar i Amerikës, ndoshta edhe i disa të tjerëve, që të vinte në pushtet në Kosovë. Hashim Thaçi dhe opsioni i tij politik, i cili do të ishte shumë më pranues dhe më i pranueshëm për Perëndimin dhe për politikën e mëtejshme të Perëndimit ndaj Kosovës dhe ndaj Ballkanit në përgjithësi”, vlerëson Zhivanoviq.

Përndryshe, Prokuroria e Specializuar është themeluar më 1 shtator 2016, bazuar në Ligjin për Dhomat e Specializuara dhe Prokurorinë e Specializuar, i cili është miratuar nga Kuvendi i Kosovës më 3 gusht 2015., edhe dhomat edhe prokuroria janë të pavarura në raport me institucionet e Kosovës.

Mandati i Dhomave të Specializuara dhe Prokurorisë i referohet procedurave për krime kundër njerëzimit, krime lufte dhe vepra të tjera kriminale që janë iniciuar apo kryer në Kosovë në periudhën nga 1 janari 1998 deri më 31 dhjetor 2000. dhe lidhur me aktet e renditura në Raportin e Asamblesë Parlamentare të Këshillit të Evropës “Trajtimi çnjerëzor i njerëzve dhe tregtia ilegale e organeve njerëzore në Kosovë” nga janari 2011.

Prokurorja speciale aktuale është Kimberly West, e cila dikur ishte prokurore federale amerikane.