A mund të arrijë Kosova anëtarësimin në Këshillin e Evropës: Garë me kohën dhe kushtet

Edhe pse që nga prilli i vitit të kaluar ka një rekomandim pozitiv nga Asambleja Parlamentare e Këshillit të Evropës për pranimin në këtë organizatë, për shkak të shmangies së vazhdueshme për ta dërguar në Gjykatën Kushtetuese për vlerësim draft-statutin evropian për Asociacionin e Komunave me Shumicë Serbe, Kosova edhe këtë pranverë mund të mbetet duarbosh në organizatën më të vjetër panevropiane. Komiteti i Ministrave të KE-së do të mblidhet më 13 dhe 14 maj në Luksemburg, dhe nëse deri atëherë formohet qeveria e re në Prishtinë, ajo teorikisht do të kishte kohë për ta përmbushur këtë formalitet. Megjithatë, pyetja thelbësore mbetet: cila do të ishte garancia që Asociacioni do të formohej me të vërtetë?

Shkruan: Dushica Radeka Gjorgjeviq

Më 16 prill të vitit të kaluar, Asambleja Parlamentare e Këshillit të Evropës miratoi opinionin e raportueses Dora Bakojani duke rekomanduar pranimin e Kosovës në anëtarësim në atë organizatë. Për raportin e deputetit grek votuan 131 deputetë, 29 prej tyre ishin kundër, ndërsa 11 abstenuan.

Megjithatë, kërkesa e Kosovës për anëtarësim nuk ishte në agjendën e seancës së Komitetit të Ministrave të Këshillit të Evropës majin e kaluar, organi që duhet të thotë fjalën e fundit për këtë çështje. Ai skenar mund të përsëritet këtë vit pasi qeveria e Aljbin Kurtit gjatë 12 muajve të mëparshëm nuk bëri hapin fillestar drejt formimit të AKS-së, për të dërguar draftin evropian të statutit të Komunitetit në Gjykatën Kushtetuese për vlerësim.

Bakojani e ka rekomanduar pranimin e Kosovës në KE, por në raportin e saj gjithashtu ka theksuar se autoritetet kosovare duhet urgjentisht të zbatojnë tre gjëra – vendimin e Gjykatës Kushtetuese lidhur me pronën e Manastirit të Deçanit, gjë që ndërkohë është përmbushur, të respektojnë ligjin gjatë eksproprimit të pronave të komuniteteve pakicë dhe të themelojnë Asociacionin e Komunave Serbe (AKS).

APKE në fund i ka rekomanduar Komitetit të Ministrave që gjatë shqyrtimit të kërkesës së Kosovës për anëtarësim në KE, themelimi i AKS-së të përcaktohet si një detyrim pas anëtarësimit. Por njëkohësisht, nga disa kryeqytete evropiane i është sugjeruar Prishtinës që, për të siguruar mbështetje për anëtarësimin në KE, dërgimi i draft-statutit të AKS-së në Gjykatën Kushtetuese do të ishte një “hap i mirëpritur”.

Nga ambasada gjermane në Prishtinë është theksuar ditët e fundit se Kosova nuk do të mund të bëhet anëtare e kësaj organizate as këtë vit nëse nuk e dërgon në gjykatë draft-statutin e AKS-së të propozuar nga Bashkimi Evropian.

“Ne kemi qenë të qëndrueshëm dhe transparentë, së bashku me partnerët tanë, në përcaktimin e hapit kyç që nevojitet për të siguruar shumicën: dërgimin e draftit të AKS-së në Gjykatën Kushtetuese të Kosovës. Agjendën për Komitetin e Ministrave e përgatit sekretariati i tij. Nëse hapat e nevojshëm përmbushen para mbledhjes, jemi të bindur se agjenda duhet – dhe do të duhet – të ndryshojë për të përfshirë votimin për anëtarësimin e Kosovës,” ka deklaruar Kristian Boçer nga Departamenti për Komunikim në ambasadën gjermane në fillim të këtij muaji.

Stefan Vladisavlev, koordinator i programit të Fondacionit BFPE për një shoqëri të përgjegjshme, vlerëson se nuk janë përmbushur mjaftueshëm kriteret që do ta bënin bashkësinë ndërkombëtare dhe ata që përcaktojnë agjendën e seancës së ardhshme të Komitetit të Ministrave të Këshillit të Evropës të sigurohen se çështja e Asociacionit të Komunave Serbe në Kosovë po trajtohet në mënyrë serioze.

“Prandaj, unë jap shanse jashtëzakonisht të vogla që këtë vit të ketë votim për anëtarësimin e Kosovës në Këshillin e Evropës”, ​​thotë Vladisavlev për Kosovo online.

Ai thekson se duket se nuk është bërë ndonjë përparim që do të tregonte se ekziston një vullnet politik i strukturave aktuale në pushtet, tani në mandat teknik, por edhe i strukturave potencialisht qeverisëse në periudhën e ardhshme në Kosovë, për t'iu qasur seriozisht zgjidhjes të çështjes AKS, e cila nuk është vetëm pjesë e negociatave për anëtarësim në Këshillin e Evropës, por edhe pjesë e procesit të dialogut ndërmjet Beogradit dhe Prishtinës nën patronazhin e Bashkimit Evropian.

"Nuk ka sinjale apo bindje mjaft të fortë për t'iu qasur në mënyrë objektive Asociacionit të Komunave Serbe dhe një draft që do të ishte i pranueshëm si për komunitetin serb në Kosovë ashtu edhe për aktorët ndërkombëtarë që janë garantues të zbatimit të marrëveshjes së normalizimit, dhe rrjedhimisht themelimit të AKS. Prandaj këtë vit nuk po flasim për Kosovën në Këshillin e Evropës ashtu siç e kemi folur vitin e kaluar, në kuptimin që ishte pak a shumë diçka e sigurt, vetëm se do të ishte në rend dite, por këtë herë po diskutojmë nëse do të jetë fare në agjendë”, thekson Vladisavlev.

Në këtë moment, siç shton ai, nuk ka sinjale mjaft të qarta se kur dhe kush do ta formojë Qeverinë e ardhshme të Kosovës, prandaj, thotë ai, është mosmirënjohëse të parashikohet se cilat do të jenë temat prioritare me të cilat do të merret dhe nëse Qeveria, nëse formohet deri më 13 maj, do ta dërgojë menjëherë në Gjykatën Kushtetuese draftin evropian të statutit të AKS.

Belgzim Kamberi, bashkëpunëtor i Institutit "Musine Kokalari", thotë për Kosovo online se gjatë fushatës parazgjedhore, partitë më të mëdha shqiptare në Kosovë nuk kanë vendosur për çështjen e dërgimit të projektstatutit të Asociacionit të Komunave Serbe në Gjykatën Kushtetuese për vlerësim dhe se në bazë të asaj që u dëgjua prej tyre, nuk duhet pritur shumë në këtë drejtim, nëse qeveria e re e Kosovës do të formohej deri te seanca e Komitetit të Ministrave të Këshillit të Evropës, e planifikuar për 13 dhe 14 maj.

“Nëse kemi një qeveri të re në Prishtinë, duhet të shohim se si do të merren vesh mes tyre për çështjen e Asociacionit të Komunave Serbe dhe për këtë draft statut”, shton Kamberi.

Ai po ashtu tregon se faktori më i rëndësishëm kur flitet për këtë temë është nëse dialogu do të vazhdojë të udhëhiqet nga Bashkimi Evropian dhe nëse do të shkojë drejt zbatimit të marrëveshjeve të Brukselit dhe Ohrit apo këtë proces do ta marrë përsipër administrata amerikane.

“Nëse qëndrojmë në të njëjtën rrugë, atëherë do të jetë e vështirë për Kosovën të jetë anëtare e ndonjë institucioni evropian apo shumëpalësh derisa drafti i statutit të AKS të dërgohet në Gjykatën Kushtetuese, sepse kjo është ajo që Brukseli dhe Strasburgu kërkojnë si parakusht që Kosova të jetë anëtare e Këshillit të Evropës. Pra, është e vështirë të parashikohet nëse Kosova mund të bëhet anëtare e Këshillit të Evropës. që mund të ndryshojë pas formimit të qeverisë së re në Prishtinë dhe nëse Brukseli dhe Uashingtoni të jetë në gjendje të koordinojë më mirë se si do të vazhdojë dialogu. Këtë do ta shohim pas takimit që mund të ketë zonja Kallas me administratën amerikane”, thotë Kamberi.

Në pyetjen se a do të mjaftojë që anëtarësimi i Kosovës në KE ta dërgojë draftin e statutit të AKS në gjykatë për vlerësim apo të bëhet diçka konkrete në lidhje me formimin e AKS-së, bashkëbiseduesi ynë thotë se do të duhet progres në dialogun që nënkupton zbatimin e Marrëveshjes së Ohrit, ku përfshihet edhe çështja e statutit të AKS.

"Përveç kësaj, duhet të ketë progres në veri të Kosovës për sa i përket zgjedhjeve të reja lokale në katër komuna që ndoshta do të organizohen në vjeshtë, kur do të pasojnë zgjedhjet lokale për të gjithë territorin e Kosovës. Ato zgjedhje do të jenë sfida e parë për qeverinë e re në Prishtinë dhe për marrëdhëniet e Kosovës-serbëve në dialog, në të cilën duhet të marrë pjesë edhe popullata shumicë serbe për të pasur vetëqeverisje të reja legjitime lokale në këto katër komuna”, thotë Kamberi.

Deputetja e delegacionit të Kuvendit të Serbisë në Asamblenë Parlamentare të Këshillit të Evropës, Dunja Simonoviq Bratiq, thotë për Kosovo online se deputetët serbë në bisedime me përfaqësuesit e vendeve të Quintit në APKE kanë marrë garanci se derisa të formohet Asociacioni i Komunave Serbe, në mënyrën e përcaktuar, çështja e anëtarësimit të Kosovës nuk mund të jetë në agjendën e Këshillit Evropian.

“Shpresojmë se do ta respektojnë atë që na kanë thënë deri në fund dhe se si vitin e kaluar kërkesa e Kosovës do të refuzohet”, thotë Simonoviq Bratiq.

Ajo thotë se aktiviteti i madh i politikanëve nga Prishtina në këtë çështje është i dukshëm dhe se ata e kanë intensifikuar presionin sepse e perceptojnë këtë periudhë të komisionit si momentin e fundit para ministrave.

Duke pasur parasysh se disa vende, si Gjermania, mendojnë se për një vendim pozitiv për pranimin e Kosovës në KE, do të mjaftonte që Qeveria e Kosovës ta dërgonte në Gjykatën Kushtetuese draftin evropian të statutit të AKS, Simonoviq Bratiq thotë se edhe nëse kjo do të ndodhte deri në seancën e 13 majit, nuk do të thotë se AKS do të jetësohet në praktikë.

“Një vit më parë thuhej se ishte thuajse e sigurt që Kosova do të hynte në KE, por nuk hyri. Ka kaluar një vit dhe shpresojmë që këtë herë të ketë një epilog të tillë. Nëse vendet e Quintit me të cilat kemi pasur bisedime ruajnë qëndrimin që na paraqitën, atëherë të tjerët, si herën e kaluar, do të reagojnë në të njëjtën mënyrë. Kjo është diçka që na jep shpresë se ndoshta edhe këtë herë do t'ia dalim që të mos i lejojmë ata të bëhen anëtarë të Këshillit të Evropës, por sigurisht, si gjithmonë, duhet të jemi të gatshëm për çdo skenar që nuk na pëlqen”, thotë Simonoviq Bratiq.

Megjithatë, ajo thekson se pas Komitetit të Ministrave të Këshillit të Evropës, në fund të majit, në Kretë do të mbahet seanca e Komitetit Politik të APKE-së, e organizuar nga Dora Bakoani. Nëse çështja e anëtarësimit të plotë të Kosovës nuk është në rendin e ditës së mbledhjes së Komitetit të Ministrave, Simonoviq Bratiq paralajmëron se seanca e Komitetit Politik të APKE do të jetë një shans i ri për Kosovën që të arrijë statusin e mysafirit special në APKE.