Ofensiva diplomatike e Osmanit: Për Kosovën apo kundër Kurtit?

Presidentja e Kosovës Vjosa Osmani vetëm në muajin e fundit ka biseduar me dhjetëra zyrtarë botërorë. Në të njëjtën kohë, kryeministri Albin Kurti i kufizoi takimet me ambasadorët e Quintës dhe BE-së në Prishtinë. Analistët e interpretojnë në dy mënyra ofensivën diplomatike të Vjosa Osmanit, duke vlerësuar se ajo është njëkohësisht një promovim i fortë për Kosovën, por edhe kundër politikës së Kurtit.

Shkruan: Arsenije Vuçkoviq

Samiti i NATO-s në Uashington ishte një lloj kurorë e aktiviteteve diplomatike të presidentit Osmani. Në vetëm pak ditë ajo u takua me dhjetëra zyrtarë, disa nga SHBA dhe disa nga BE.

“Për dallim nga presidentja Osmani, e cila është e angazhuar aktivisht në diplomacinë ndërkombëtare, qeveria e kryeministrit Kurti duket gjithnjë e më e izoluar në skenën globale. Kjo pabarazi në aktivitete dhe përkushtim tregon për një shkëputje shqetësuese brenda lidershipit të Kosovës”, paralajmëroi ish-presidenti dhe ministri i Punëve të Jashtme, Bexhet Pacolli.

Reagime të ngjashme pasuan edhe pas pjesëmarrjes së Osmanit në Samitin e Komunitetit Politik Evropian në Britaninë e Madhe.

“Jemi dëshmitarë të izolimit gradual mes kryeministrit Kurti dhe qytetarëve të Kosovës. Qytetarët e Kosovës vazhdojnë të vuajnë sanksionet. Mosftimi i kryeministrit të Kosovës është jo vetëm shenjë, por edhe mesazh për Kurtin se është dënuar. Mund ta quajmë de facto sanksione”, beson ish-ambasadori në Itali Albert Prenkaj.

Se marrëdhëniet mes partnerëve të koalicionit të Presidentes dhe Kryeministrit nuk po lulëzojnë trëndafila, u tregua në maj kur ministrja e Jashtme, Donika Gërvalla, para mbledhjes së Komitetit të Ministrave të Këshillit të Evropës më 16 maj, dërgoi një letër në të cilën ajo informonte se qeveria po punonte për draft Statutin e BKS-së dhe se ajo, në këmbim të anëtarësimit, do t'ia dërgonte Gjykatës Kushtetuese.

Presidentja Osmani ka reaguar ashpër dhe ka thënë jo vetëm se nuk është informuar për këtë letër, por është përgjegjësi e saj dhe jo e ekzekutivit.

“Unë kurrë nuk dërgoj letra private, sepse ua dërgoj miqve. Po i dërgoj në kuadër të kompetencave të mia të parashikuara me ligj. Dhe brenda tyre dërgova një ofertë për t’ia lehtësuar disa partnerëve tanë që e simpatizuan një ide të tillë”, iu përgjigj Gërvalla.

Kryetari i Amzës Shqipëtare në Serbi, Demo Berisha, ka thënë për Kosovo online se konflikti mes kryeministrit të Kosovës Albin Kurti dhe presidentes Vjosa Osmani po vazhdon prej kohësh dhe se ka kulmuar me një letër drejtuar Këshillit të Evropës.

Osmani nuk e fsheh këtë.

Duke folur për qëndrimin e zyrtarëve amerikanë ndaj kryeministrit të Kosovës, Albin Kurti, ajo ka konfirmuar se mes tyre ka pasur dallime sa i përket qasjes në “situata të caktuara” dhe theksoi se veprimet që janë befasi për aleatët nuk janë në interes të Kosovës.

Strategjitë dhe qëllimet

Hulumtuesi i Institutit për Studime Evropiane, Petar Rankoviq, thotë në një intervistë për Kosovo online se marrëdhëniet mes Presidentes dhe Kryeministrit të Kosovës janë dukshëm të dëmtuara, dhe se lloji i "ofensivës diplomatike" të Vjosa Osmanit duhet të interpretohet jo vetëm si avokim i saj për integrime të mëtejshme euroatlantike të Kosovës, por edhe si "përdorim me shkathtësi" i faktit që Perëndimi nuk i miraton lëvizjet e njëanshme të kryeministrit Albin Kurti.

“Në muajt e fundit realisht shohim se ka njëfarë mosbesimi, madje edhe shmangie të takimeve zyrtare me Albin Kurtin. Në anën tjetër, presidentja Osmani me mjeshtëri e përdor për të kritikuar politikën zyrtare që po zhvillohet në Prishtinë. Por duhet të jemi të sinqertë dhe të theksojmë se politika e tyre, kur bëhet fjalë për formimin e Bashkësisës ë Komunave Serbe, kur është fjala për të drejtat e serbëve në Kosovë dhe Metohi, mbrojtjen e trashëgimisë kulturore të Kishës Ortodokse Serbe, përdorimi i dinarit, është krejtësisht identik. Prandaj, dallimet janë vetëm të natyrës teknike, në çfarë mënyre duhet të zbatohen disa gjëra dhe në thelb kur flasim për qëllimet dhe zgjidhjet përfundimtare, ato janë plotësisht të barabarta”, tha Rankoviq për Kosovo online.

Sipas tij, vërehet se raportet mes presidentës dhe kryeministrit janë dukshëm të dëmtuara, por edhe kjo është evidente edhe kur bëhet fjalë për marrëdhëniet brenda qeverisë.

“Aty po flasim për marrëdhëniet mes ministrave në qeveri, duke pasur parasysh se tani po shohim deklarata të ndryshme ku në fakt po flasim për faktin se Kosova nuk është më një partner i besueshëm i BE-së dhe SHBA-së. Në këto deklarata konkurrojnë zyrtarë, veçanërisht ata nga partitë politike opozitare, por edhe përfaqësues të sektorit joqeveritar thonë se Kosova nuk është më partner i besueshëm dhe i qëndrueshëm i SHBA-së”, thotë Rankoviq.

Ai rikujton se këtë e dëshmojnë edhe deklaratat gjithnjë e më të shpeshta të ambasadorëve të Francës, Britanisë së Madhe dhe SHBA-së në Prishtinë se kjo lloj politike e jashtme dhe e brendshme nuk është e mirë për qytetarët e Kosovës.

“Këto presione po shtohen, por nuk jam i sigurt se do të japin fryte dhe se në një moment do të ndryshojë kursi zyrtar i qeverisë së Kosovës për të gjitha këto çështje”, thekson Rankoviq.

Ai posaçërisht thekson paralajmërimin e fundit të ambasadorit amerikan Xhefri Hovenier se politika e Albin Kurtit është fjalë për fjalë në kundërshtim me interesat e shteteve amerikane dhe të Bashkimit Evropian.

“Në fakt problemi kryesor është mosnënshkrimi dhe moszbatimi i BKS nga njëra anë dhe nga ana tjetër vakumi institucional që u krijua pas ndalimit të përdorimit të dinarit dhe pamundësisë që njerzit të marrin pagat, pensionet dhe mosfunksionimi normal ka sjellë përshkallëzimin e situatës dhe faktin që partnerët perëndimorë tash e shohin ndryshe Kurtin”, ka theksuar Rankoviq.

Ai shton se pyetja kryesore është nëse qeveria e re e Kosovës mund të ofrojë zgjidhje më të mira, sepse sipas të gjitha anketave popullariteti i Kurtit nuk ka qenë asnjëherë më i lartë, prandaj pyetja është se çfarë do të ndryshonte në zgjedhjet eventuale.

“Parashikohet jo vetëm që ai të ruajë numrin e mandateve në parlament, por edhe numri i deputetëve të jetë më i madh. Pra, pyetja është se si të zgjidhet e gjithë kjo situatë. E sigurt është se presidentja Osmani dëshiron të imponojë agjendën e saj në një farë mënyre, por duke pasur parasysh se institucionet dhe sistemi politik janë të tillë që në fakt është qeveria që udhëheq politikën, ajo nuk mund të bëjë shumë në zbatim të zgjidhjeve të arritura në marrëveshjet e Brukselit dhe Ohrit. Qeveria në fakt është ajo që merret me të, dhe fakti është se nuk ka vullnet në qeveri, pra te kryeministri i saj, që të merret me atë që në fakt është obligim i të ashtuquajturës Kosovë nga dialogu i Brukselit dhe dialogu që vazhdoi në Ohër”, përfundon Rankoviq.

Dallimet ideologjike

Profesori i së Drejtës Kushtetuese në Universitetin e Prishtinës, Mazllum Baraliu vlerëson se qëndrimet e ndryshme për çështjet politike nuk do të thotë se ka konflikt në raportin presidentja-kryeministri, Vjosa Osmani dhe Albin Kurti.

“Ata së bashku vendosën të bëjnë qeveri dhe koalicion sepse ky ishte interesi i vendit, pra interesi i partive të tyre politike në atë moment. Kjo nuk do të thotë se ata bien dakord për gjithçka. Dhe as këtë nuk e kanë bërë”, shpjegon Baraliu për Kosovo online.

Ai shton se thelbi është dallimi në qasjen ndaj problemeve.

"Kryeministri ka qëndrime të përshtatshme që duket se janë më të forta ndaj komunitetit ndërkombëtar. Disa gjëra ai nuk mund t'i gëlltisë. Presidentja është më tolerante, ka më shumë përvojë në politikë sepse vjen nga partia politike LDK, e cila di të jetë më tolerante, është më e prirur për bashkëpunim dhe marrëdhënie ndërkombëtare. Partia e kryeministrit nuk është e atij lloji. Por, për herë të parë, kjo qeveri e përfundon në mënyrë shumë të qëndrueshme të gjithë mandatin katërvjeçar, pavarësisht pengesave: nga pandemia te kriza energjetike, problemet e tjera ekonomike për shkak të luftës në Ukrainë. Ka pasur shumë nga ato probleme dhe pengesa, por ajo ka punuar në mënyrë të qëndrueshme dhe mendoj se po e përfundon mandatin e saj në mënyrë të qëndrueshme. Dhe do të shohim se si do të jetë pas zgjedhjeve të reja”, thotë Baraliu për Kosovo online.

Këto mosmarrëveshje u bënë publike kur në mes të majit ministrja e Jashtme Donika Gërvalla Shvarc i dërgoi një letër Këshillit të Evropës në emër të qeverisë dhe në bashkëpunim me kryeministrin.

“Për këtë ka reaguar publikisht Osmani. Ka pasur raste të tjera dhe ne që e ndjekim si nga ana shkencore ashtu edhe nga ana profesionale, shohim që tonet e saj ishin të ndryshme. Natyrisht, ajo nuk është deklaruar kundër sepse kjo do të thoshte shkatrrimi i koalicionit, por përmes nuancave të duhura, për çështje të caktuara më shumë se një herë kishte mendim të ndryshëm”, tregon Baraliu.

Megjithatë, ai nuk i konsideron tone të tilla disonante si shkelje serioze të marrëdhënieve.

“Pavarësisht mosmarrëveshjeve të ndërsjella, ata arritën t'i kapërcejnë, t'i tejkalojnë dallimet për të ardhur të bashkuar. Prandaj e qojnë deri në fund mandatin. Kështu që unë nuk shoh ndonjë situatë serioze. Ka dallime. Por dallime ka edhe në familje, e lëre më në qeveri. Sidomos ne që jemi nën presionin e ndërkombëtarëve dhe kemi një lloj sanksionesh që kanë një efekt shumë negativ ekonomik, politik, çfarë të doni”, sqaron Baraliu.

Ai kujton se dallimet burojnë nga fakti se Osmani vjen nga e djathta dhe Kurti nga spektri i majtë politik dhe se është logjike që ata të mos ndajnë të njëjtat pikëpamje ideologjike, por edhe detyrat e tyre të ndryshme.

“Ata kanë detyrat dhe detyrime të ndara. Kryeministri ka kompetenca dhe përgjegjësi ekzekutive, ndërsa Presidentja, sipas dispozitave të nenit 84 të Kushtetutës së Kosovës, ka saktësisht 30 kompetenca të ndryshme, përfshirë ato që kanë të bëjnë me politikat ndërkombëtare dhe të jashtme. Detyrat dhe përgjegjësitë të ndara dhe vendosmërit”, përfundon Baraliu.

Perceptimi i inatit

Politologu Ognjen Gogiq vlerëson se kriza në marrëdhëniet mes presidentes dhe kryeministrit është rezultat i inatit të keq të Albin Kurtit në Perëndim, të cilin Vjosa Osmani e përdor me mjeshtëri përmes “ofensivës së tij diplomatike”.

Në intervistën për Kosovo online, Gogiq thekson se aktiviteti i shtuar diplomatik i presidentës Osmani është një “simptomë” se ka krizë në marrëdhënie, por gjithashtu kujton se kjo është rezultat i faktit se Kurti nuk gëzoi besimin e Perëndimit, gjatë kohës që ishte në opozitë dhe që pas ardhjes në pushtet nuk mendoi se kishte nevojë të provonte veten dhe të ndryshonte një perceptim të tillë për veten, por vetëm e përkeqësoi atë.

“Atij e shtyn inatin me Perëndimin, mbi të gjitha me amerikanët. Dhe kjo me të vërtetë çoi në faktin se edhe kur, të themi, kishte një ndryshim të administratës, kur Bajdeni mori Shtëpinë e Bardhë, ishte e pritshme që marrëdhëniet mes Kurtit dhe Bajdenit do të ishin më të mira sesa midis Kurtit dhe Trampit në një kohë. Megjithatë, kjo nuk ndodhi. Prandaj, Kurti mbeti ende dikush që amerikanët nuk e respektonin veçanërisht, tek i cili nuk kishin shumë besim, gjë që Osmani nga ana e saj mundi ta përdorte dhe ta paraqiste si një bashkëbisedues më të mirë. Pra, është një intolerancë që është e ndërsjellë, që ekziston. Kurti e bën edhe më keq me lëvizjet e tij të njëanshme dhe ndjekjet e inatit”, thotë Gogiq.

I pyetur nëse në këtë këndvështrim duhet parë edhe “turni i fundit evropiano-amerikan” e Osmanit, sidomos pjesëmarrja në Samitin e NATO-s në Uashington, ky politolog thotë se kjo vizitë është shumë më tepër tregues se sa të interesuara janë SHBA-të për Kosovën.

“Ju kujtoj se Osmani shkoi në SHBA me ftesë të Blinkenit, siç u tha. Kabineti i saj nuk i ka aranzhuar ato vizita, por ajo është ftuar të vijë atje, kështu që më shumë bëhet fjalë për një ofensivë diplomatike ndaj Kosovës, sesa e kundërta. Natyrisht, ajo e përdori për të lobuar për pozicionet e Kosovës, por para së gjithash duhet të na sugjerojë se Shtetet e Bashkuara në fakt po llogarisin në Kosovë dhe kanë disa pritshmëri, plane që kanë të bëjnë me Kosovën”, shpjegon Gogiq.

Ai thotë se ftesa për presidenten Osmani ka ardhur për shkak se ajo është më “bashkëpunuese” për SHBA-në dhe dikë që “e shohin si bashkëbisedues në Kosovë për qëllimet e tyre”.

“Ky është në fakt mesazhi që duhet të marrim nga kjo, se ata llogarisin në Kosovë dhe se duan të vazhdojnë të zhvillojnë marrëdhëniet me Kosovën. Por ata zgjodhën një bashkëbisedues që është më i hapur ndaj sugjerimeve të tyre. Natyrisht, Osmani ka shfrytëzuar rastin për të përsëritur ato qëndrime të Kosovës, për të lobuar për disa qëndrime të Kosovës, mbi të gjitha në dialog dhe marrëdhënie me Beogradin, marrëdhëniet për Bashkësinë e Komunave Serbe, me marrëveshjen e vitit të kaluar. Por sigurisht edhe ajo e ka dhe atë komponent të izolimit të Kurtit”, beson Gogiq.

Ai kujton se dëshmi e këtij pretendimi është edhe fakti se Kurti nuk është ftuar asnjëherë për të marrë pjesë në ngjarje të tilla dhe se gjatë qëndrimit në SHBA ka munguar edhe takimi me përfaqësues të rëndësishëm të administratës amerikane.

“Kjo në fakt tregon se Kurtin nuk e shohin si bashkëbisedues, por tregon edhe se Osmani nuk ka dyshim ta mbushë atë vakum”, përfundon Gogiq.