Paga e trembëdhjetë për sektorin publik – masë ekonomike apo instrument politik diskriminues i Kurtit?

Paga e trembëdhjetë, e paguar në ditën e fundit të marsit së bashku me pagën e rregullt, u ka ndihmuar punonjësve në sektorin publik në Kosovë që njëherë për njëherë të zgjidhin problemet financiare, por nuk ka bazë ekonomike, sidomos në kushtet e rritjes së çmimeve të produkteve bazë dhe inflacionit, vlerësojnë bashkëbiseduesit e Kosovo online. Një vendim të tillë të qeverisë e shohin si instrument politik me të cilin kryeministri Albin Kurti synon të fitojë votat e “një grupi të sigurt votuesish”, ndërsa përjashtimin e sektorit privat nga kjo masë e vlerësojnë si veprim diskriminues.

Shkruan: Millena Milladinoviq

Se paga e 13-të do t’u paguhej zyrtarëve të punësuar në institucionet publike e bëri të ditur kryeministri i Kosovës, Albin Kurti, në ditën e fundit të vitit të kaluar gjatë një vizite në Postën e Kosovës, vetëm dy ditë pas mbajtjes së zgjedhjeve, ndërsa qeveria e tij në mandat teknik e miratoi këtë masë gjatë kohës kur në Kosovë po zhvillohej fushata parazgjedhore.

Siç tha atëherë Kurti, ajo do të paguhej sapo të formoheshin institucionet.

Pas tre muajsh, në mars, qeveria miratoi vendimin dhe pagoi pagën e 13-të për rreth 85.000 të punësuar në sektorin publik. Kushti që një i punësuar të marrë pagën e plotë të 13-të ishte të kishte përvojë pune më shumë se 12 muaj, ndërsa, sipas ministrit të financave Hekuran Murati, për ata që ende nuk kanë mbushur një vit përvojë pune, paga llogaritet sipas muajve që kanë kaluar në institucionet publike. Paga e trembëdhjetë përfshiu edhe lehonat në pushim mjekësor.

Megjithatë, rreth 200.000 punëtorë në sektorin privat mbetën pa përfituar nga e njëjta.
Edhe pse vendimi u përshëndet nga opozita në Kosovë, u dëgjuan edhe kritika për përjashtimin e sektorit privat, por edhe për qëllimin e Kurtit që, siç u theksua, në këtë mënyrë të fitojë votat e nëpunësve në zgjedhje.

Për këtë vendim reaguan ashpër edhe ekonomistët dhe përfaqësuesit e sektorit privat, të cilët theksuan se janë diskriminuar ata që kontribuojnë më së shumti në mbushjen e buxhetit të Kosovës.
Përfaqësuesit e sindikatave në sektorin privat kërkuan ndryshimin e vendimit.

Kryetari i Sindikatës së Punëtorëve të Sektorit Privat, Jusuf Azemi, theksoi se sektori privat është ai që prodhon, ndërsa një vendim i tillë mund të ndodhë vetëm në Kosovë.

“Para së gjithash, na gëzon fakti që Qeveria e Kosovës po ndan pagën e 13-të për punëtorët e sektorit publik, por nga ana tjetër, me këtë vendim është bërë diskriminim ndaj punëtorëve. Ne jemi mbi 200 mijë që kontribuojmë në buxhetin e Kosovës dhe jemi ne që prodhojmë dhe mbulojmë pjesën më të madhe të buxhetit me paratë tona. Ndërsa nga ana tjetër, nëse mjetet ndahen dukshëm më shumë për sektorin publik, kjo është një lloj diskriminimi që mund ta bëjë vetëm një qeveri, do të thosha, në Kosovë, sepse kjo nuk ndodh diku tjetër – sidomos kur punëtorët e sektorit privat aktualisht kanë paga shumë më të ulëta dhe një situatë më të vështirë sociale”, tha ai.

Edhe kryetari i Aleancës së Bizneseve të Kosovës, Agim Shahini, konsideron se vendimi i Qeverisë së Kosovës krijon një ndarje të rrezikshme në shoqëri, duke favorizuar një kategori, edhe pse të gjithë qytetarët dhe bizneset kontribuojnë në mbushjen e buxhetit të Kosovës, ndërsa Sindikata e Pavarur e Minatorëve të Trepçës-jug njoftoi se minatorët nuk kanë marrë pagën e 13-të si të punësuarit e tjerë në sektorin publik, duke theksuar se bëhet fjalë për një “padrejtësi sistematike”.

Me këto qëndrime pajtohen edhe përfaqësuesit e partive opozitare. Shefi i grupit parlamentar të Aleancës për Ardhmërinë e Kosovës, Besnik Tahiri, deklaroi se paga e 13-të për sektorin publik nuk ka për qëllim zbutjen e varfërisë, por përfaqëson një premtim parazgjedhor dhe një përpjekje të qeverisë aktuale për të ndikuar te votuesit në prag të zgjedhjeve të mundshme.

Tahiri tha se vendimi për pagën e 13-të është një lloj ngushëllimi dhe i bëri thirrje pushtetit në Prishtinë që urgjentisht të ndërmarrë masa për mbështetjen e punëtorëve në sektorin privat.
Sipas Tahirit, vendimi për të shpërblyer vetëm sektorin publik është një kalkulim politik.

“Paga e trembëdhjetë për 80.000 njerëz në sektorin publik nga kjo qeveri nuk ka për qëllim zbutjen e varfërisë dhe pabarazisë. Kjo është vetëm një veprim që buron nga një premtim parazgjedhor. Duke qenë se mund të shkojmë në zgjedhje, kjo shihet si një përpjekje për të ndikuar në votat e të punësuarve në sektorin publik”, deklaroi Tahiri.

Ai e kritikoi ashpër qasjen selektive në shpërndarjen e mjeteve buxhetore, duke theksuar se punëtorët në ndërtimtari dhe në degë të tjera private janë plotësisht të anashkaluar.
Tahiri konsideron se është e padrejtë të favorizohet administrata, ndërsa sektori privat përballet me krizë.

Bashkëbiseduesit e Kosovo online vlerësojnë se vendimi për pagën e 13-të është një instrument politik i Kurtit që nuk ka bazë ekonomike, por edhe se është e nevojshme që problemeve ekonomike t’u qaset në një mënyrë tjetër, e jo përmes ndihmave njëherëshe në momentin kur kjo është politikisht e përshtatshme.

Ndikimi në trupin zgjedhor

Politologu Ivan Tomiq vlerësoi se vendimi i Qeverisë së Kosovës nuk ka bazë ekonomike në produktin e brendshëm bruto dhe as në politikën fiskale, por përfaqëson një instrument të drejtpërdrejtë politik të kryeministrit të Kosovës, Albin Kurti, për të fituar votues.

Tomiq për Kosovo online theksoi se koha e marrjes së këtij vendimi tregon qartë synimin e pushtetit për të ndikuar në trupin zgjedhor.

“Vendimi që punonjësve në sektorin publik t’u jepet këtë vit paga e 13-të sigurisht që nuk ka bazë të caktuar ekonomike, sidomos duke marrë parasysh produktin e brendshëm bruto, por edhe politikën fiskale publike të Kosovës, por ky veprim i Albin Kurtit mund të interpretohet vetëm si një instrument politik me të cilin ai ka tentuar të fitojë votues, sepse nëse shikoni kohën, ky vendim është marrë menjëherë para zgjedhjeve, që do të thotë se ai në këtë mënyrë ka dashur të ndikojë pikërisht në trupin zgjedhor”, tha Tomiq.

Sipas tij, kjo masë është diskriminuese, sepse i referohet vetëm sektorit publik, duke thelluar hendekun mes të punësuarve në institucione dhe atyre në sektorin privat.

“Vendimi mund të shihet si diskriminues, sidomos duke marrë parasysh se paga e 13-të u jepet vetëm nëpunësve publikë dhe jo edhe atyre në sektorin privat. Në këtë mënyrë Kurti ka dashur të ndikojë drejtpërdrejt tek votuesit në sektorin publik, për të cilët dihet se janë më të organizuarit dhe më lehtë të ndikueshmit”, tha Tomiq.

Ai rikujtoi se kjo nuk është një rast i izoluar, por pjesë e një modeli më të gjerë veprimi para zgjedhjeve në Kosovë.

“Shumë gjëra të tjera që kanë ndodhur menjëherë para zgjedhjeve – nga shpallja e thirrjeve publike për ndarjen e materialeve ndërtimore, te projekte të ndryshme, deri te konkurset për punësim – të gjitha janë të kohëzuara në një moment të caktuar politik në mënyrë që Kurti të fitojë vota”, thekson Tomiq.
Edhe pse pushteti këtë vendim e paraqet si masë për përmirësimin e standardit të jetesës, Tomiq thekson se bëhet fjalë për një ndihmë njëherëshe që nuk i zgjidh problemet thelbësore të qytetarëve.

“Është afatshkurtër. Ndoshta do t’u ndihmojë njerëzve të shlyejnë disa borxhe apo të përmbushin obligime, por në planin afatgjatë problemi me inflacionin mbetet. Çmimet vazhdojnë të rriten, ndërsa pagat në sektorin privat dhe publik mbeten të njëjta. Këto janë çështje që kërkojnë vëmendje shtesë dhe zgjidhje sistematike, e jo në këtë mënyrë ad-hoc, kur është politikisht e përshtatshme”, përfundoi Tomiq.

Një vendim joproduktiv

Profesori i ekonomisë Shkumbin Misini theksoi se paga e 13-të për punonjësit në sektorin publik nuk e ul koston e jetesës gjatë gjithë vitit dhe nuk është produktive.

Siç deklaroi Missini për Kosova online, vendimi i Qeverisë së Kosovës për të përjashtuar sektorin privat nga masa është diskriminues, ndërsa paga e 13-të nuk i zgjidh problemet financiare të punonjësve gjatë gjithë vitit, por në afat të shkurtër.

“Rroga e trembëdhjetë është diskriminuese ndaj sektorit privat dhe nuk sjell produktivitet. Nga numri i përgjithshëm i të punësuarve në Kosovë, gati 80 për qind janë të punësuar në sektorin privat. Do të ishte më mirë që qeveria të bëjë sigurimin shëndetësor për të punësuarit në të dy sektorët. Rroga e trembëdhjetë është e nevojshme, por nuk i ul kostot e jetesës gjatë gjithë vitit, por vetëm gjatë një muaji”, tha Misini.

Sipas tij, vendimi për rrogën e 13-të do të ishte më i mirë nëse do të ishte proporcional.