Përse Rama dhe Kurti janë si brirët në trastë?

Kurti, Rama
Burim: Kosovo Online/Ilustracija

“Kosova dhe Shqipëria, së bashku në kohë të vështira dhe në kohë të mira”, tha presidentja e Kosovës Vjosa Osmani sot teksa mirëpriti presidentin shqiptar Bajram Begaj në tapetin e kuq në Prishtinë. Kryeministrin e Shqipërisë, Edi Ramën, i cili të hënën qëndroi në Prishtinë, kryeministri i Kosovës, Albin Kurti, jo vetëm që nuk e priti me nderime, por nuk u takua fare me të.

Nëse anulimi i seancës së përbashkët të dy qeverive nga Rama gati një vit më parë, më 14 qershor 2023, u interpretua si “alarm”, shmangia e ndërsjellë e dy kryeministrave 12 muaj më vonë tregon se marrëdhëniet e tyre nuk janë zbutur ndërkohë.

Dy ditë më parë në Prishtinë, Rama është takuar me Osmanin dhe kryetarin e Prishtinës, por ai nuk ka marrë pjesë në përkujtimin e përvjetorit të Lidhjes së Prizrenit, ndonëse për atë ngjarje ka marrë ftesë nga kabineti i Kurtit.

Mirëpo qëndrimin në Prishtinë ai e ka shfrytëzuar për të lexuar letrën drejtuar qeverisë së Kurtit, ku thuhet se politika e jashtme e Kosovës është bërë e brendshme dhe se sjell votat e qytetarëve, por e dëmton Kosovën jashtë, dhe ai pasioni duhet mbajtur larg politikës dhe duhet ndarë interesi kombëtar nga interesi partiak.

Meqë ra fjala, muajin e kaluar në Samitin e liderëve të Ballkanit Perëndimor dhe BE-së për Planin e Rritjes në Kotorr, kamerat kapën Ramën duke injoruar Kurtin dhe duke i shtrënguar me ngurrim dorën kur hyri në dhomën ku Rama po fliste me Ndihmës Sekretarin e Shtetit të SHBA-së, Xhejms O'Brajan dhe të dërguarin special të Francës për Ballkanin Perëndimor, Rene Trokaz. Ndërsa O'Brajan dhe Trokaz u ngritën për t'i dhënë dorën Kurtit, Rama e ka bërë këtë duke qenë ulur.

Shmangia e dy kryeministrave të hënën në Prishtinë, megjithatë, sipas profesorit të së Drejtës Kushtetuese në Universitetin e Prishtinës, Mazllum Baraliu, nuk do të thotë se ka konflikt mes Ramës dhe Kurtit, përkundrazi, ai beson se mund të flitet më mirë për vizione të ndryshme politike të problemit, edhe pse të dyja i përkasin partive të majta.

“Është çështje qëndrimesh personale dhe ideologjie partiake për çështje të caktuara. Realisht nuk ka dallime radikale mes tyre, as mosmarrëveshje të natyrës serioze apo armiqësie”, thotë Baraliu për Kosovo online.

E megjithatë, ai thotë se edhe pse nuk dihen detaje, nga sa shihet publikisht apo prapaskenat, marrëdhëniet personale nuk duken të jenë më të mirat, por ai thekson se marrëdhëniet institucionale janë ato që janë të rëndësishme.

“Marrëdhëniet shtetërore janë në një nivel të mirë, marrëdhëniet mes qytetarëve janë në një nivel shumë të mirë, siç i ka hije shekullit të 21-të dhe demokracisë në këtë shekull. Megjithatë, është e qartë se është koha për liderët ballkanikë, të cilët në një farë mënyre luajnë të mëdhenjë dhe mendojnë që përfaqësojnë shtete të mëdha dhe fuqi të mëdha, dhe që nuk është një vend i vetëm në Ballkan, ata duhet të kuptojnë se kanë marrë besimin e qytetarëve për të përmirësuar marrëdhëniet, jetën e qytetarëve, marrëdhëniet ekonomike dhe jo të udhëhiqen nga inatet ballkanike, sepse kjo nuk të çon askund jo vetëm këta të dy, por edhe të tjerët, sepse ka mosmarrëveshje aty-këtu në disa elita brenda disa vendeve të Ballkanit dhe se marrëdhënia personale ndonjëherë ose për njëfarë kohe reflekton në marrëdhëniet shtetërore dhe politike mes përfaqësuesve të dy vendeve”, thotë Baraliu.

Politologu Ognjen Gogiq, megjithatë, vlerëson se mes Kurtit dhe Ramës ka konflikte shumë të thella, si personale ashtu edhe politike. Siç shprehet ai, në thelb është një luftë për supremaci, pra se kush do të jetë lideri shqiptar, sepse në trupat shqiptare ato role nuk janë të përcaktuara, dhe Rama dhe Kurti e shohin veten si lider kryesor mbarëshqiptar.

“Derisa të kristalizohen marrëdhëniet hierarkike mes të dyve, ndoshta nuk mund të presim që të ketë takime të ndërsjella dhe disa mesazhe të ndryshme”, thotë Gogiq për Kosovo online.

Mungesa e Ramës në përvjetorin e Lidhjes së Prizrenit, sipas Gogiqit, tregon, ndër të tjera, se ai nuk ka dashur të marrë pjesë në “triumfin e Kurtit”, sepse Kurti “doli në skenë” në këtë tubim dhe dërgoi mesazhe mbarëshqiptare.

“Rama ndoshta do të ishte vetëm në audiencë, gjë që në fakt do të sugjeronte se ai është i varur atje dhe ka një rol dytësor në atë lëvizje mbarëshqiptare. Rama e gjykoi se ishte e pamatur politikisht që ai të ishte atje. Ai u takua me Vjosa Osmanin në Prishtinë, gjë që tregoi se ai bën dallimin në lidershipin e Kosovës dhe se e njeh dallimin që ekziston mes tyre. Ai është takuar edhe me kryetarin e Prishtinës dhe më pas ka dërguar mesazhe kritike për qeverinë në Prishtinë. E gjithë kjo kur shikohet bashkë, tregon se sa është konflikti mes tij dhe Kurtit dhe që të dy shfrytëzojnë çdo mundësi për ta nënvizuar”, vlerëson Gogiq.

Ai rendit disa gjëra që ndajnë Ramën dhe Kurtin, e njëra prej tyre është se Rama donte të kishte një rol të caktuar në dialogun ndërmjet Beogradit dhe Prishtinës, siç kishte në kohën kur Hashim Thaçi i drejtonte negociatat nga anën e Kosovës.

“Kurti nuk dëshiron që Rama të pyetet, por se është vetëm Prishtina që i përcakton kushtet e dialogut me Beogradin pa rolin e madh të Ramës. Kësaj Rama iu përgjigj në mënyrën e tij, duke tentuar të margjinalizojë Kurtin duke bërë një herë vetë një draft të statutit për BKS, duke shprehur mendimin e tij për çështjen e BKS, por edhe për marrëveshjet si ajo franko-gjermane dhe në përgjithësi duke kritikuar politikën dhe qasjen e Kurtit në dialog. Dhe tani në Prishtinë ka kritikuar qeverinë e Kosovës, që është një gjë jodiplomatike në kuptimin që vini në kryeqytet dhe kritikoni veprimet e asaj qeverie”, thotë Gogiq.

As Kurti, shton ai, nuk është pa përgjegjësi për marrëdhënien siç ekzistojn, sepse dikur ai drejtoi një fushatë kundër Ramës në zgjedhjet parlamentare në Shqipëri, ku kishte kandidatët e tij dhe dallimet mes tyre ekzistonin edhe për sa i përket Nismës së Ballkanit të Hapur, një nga propozuesit kryesorë të së cilës ishte Rama, ndërsa Kurti ishte kundërshtar i nismës dhe e perceptoi atë si një tradhti nga Shqipëria. Në marrëdhëniet e tyre, shton ai, është diskutueshme edhe marrëdhënia mes kryeministrit Rama dhe presidentit të Serbisë, Aleksandar Vuçiq, të cilët kanë një lloj partneriteti që Kosova nuk e ka parë kurrë me miratim dhe gjithmonë ka pasur frikë se mos margjinalizohet

“Gjithashtu Rama ka qenë në marrëdhënie shumë të mira me Hashim Thaçi e mbështeti Thaçin gjatë negociatave me Beogradin dhe dikur e vizitoi Thaçin në paraburgim në Hagë, gjë që Kurti e shihte si sulm ndaj vetes, pasi kundërshtari kryesor politik i Kurtit ishte Hashim Thaçi gjatë gjithë kohës”, thotë Gogiq.

Ai tregon se është interesant fakti që Rama është takuar të hënën me Presidenten e Kosovës Vjosa Osmani pasi siç thekson ai, të dy nuk kanë pasur marrëdhënie të mira në të kaluarën.

“Marrëdhëniet e Ramës me Thaçin dhe Vuçiqin dikur i rëndonin edhe raportet që kishte me Osmanin. Mirëpo, ka pasur një çarje në marrëdhëniet në vetë Kosovën, mes presidentit Osmani dhe kryeministrit Kurti, dhe duket se Osmani në njëfarë mënyre po i kundërvihet Kurtit duke i dalë krah Ramës. Ajo në fakt tregoi se është në marrëdhënie të mira me kundërshtarët e Kurtit. Në fakt kjo tregon se marrëdhëniet mes liderëve shqiptarë janë shumë më të ndërlikuara dhe më komplekse sesa do të supozonim këtu dhe se ato madje ndryshojnë në disa çështje kyçe të interesit të tyre kombëtar”, përfundon Gogiq.

Rivaliteti mes Kurtit dhe Ramës, sipas njohësit të marrëdhënieve ndërkombëtare nga Tirana Dritan Hoti, bazohet se kush do të jetë protagonisti kryesor i çështjes shqiptare brenda “botës shqiptare”, por ai beson se mes tyre nuk ka dallime ideologjike që do të ishin të dëmshme për interesat e shqiptarëve në Ballkan.

“Rama kërkon harmonizim thuajse të plotë të qëndrimeve të faktorit shqiptar me qëndrimet e komunitetit ndërkombëtar, ndërsa Kurti si kryeministër i shtetit të ri qëndrimet e tij i mbështet në ato që i quan shqetësime akute ekzistenciale, përkatësisht identitetin e brendshëm, politik dhe shqetësimet gjeopolitike. Sipas fjalëve të tij, këto qëndrime të Kosovës duhet të mbizotërojnë ndaj elasticitetit që duhet të ketë Prishtina ndaj skemave të fuqive të mëdha për rajonin tonë. Këtu e kam fjalën më së shumti për planet amerikane”, thotë Hoti, i cili është pedagog në Universitetin Mesdhetar në Tiranë dhe në Universitetin “Karl-Frances” në Grac.

Rivaliteti mes Ramës dhe Kurtit, siç beson, nganjëherë krijon një shije të keqe, se nuk ka një qëndrim të përbashkët për çështjet me rëndësi kapitale për shqiptarët

"Kjo kujton mosmarrëveshjet e dikurshme historike midis eksponentëve të ndryshëm të elitës politike shqiptare. Shqiptarët, megjithatë, kaluan lehtësisht nga konflikti në konsensus përmes asambleve kombëtare“, thekson Hoti.

Ai gjithashtu vlerëson se pikëpamjet shpeshherë dogmatike të Kurtit krijojnë nervozizëm dhe shije të keqe te amerikanët, gjë që e zvogëlon avantazhin e Kosovës në marrëdhëniet rajonale.

“SHBA ka një politikë afatgjatë dhe dëshiron ta tërheqë gradualisht Serbinë në kampin euroatlantik dhe po tregon durim në këtë proces. Unë shoh që Kurti nuk po jep mesazhin e duhur për çështje shumë të rëndësishme dhe mendoj se Rama vetëm bëri gabime duke qenë provokuese, si në rastin e Ballkanit të Hapur, kur me arrogancë kërkoi që Kosova të ishte pjesë e kësaj nisme, të cilën ai e quajti të rëndësishme për paqen në Ballkanin Perëndimor. Paqja në rajon do të varet nga disa faktorë të tjerë, si p.sh zhvillimi i luftës Rusi-Ukrainë, e cila ka një ndikim të drejtpërdrejtë në Evropën Juglindore për shkak të elementeve etnike dhe fetare. Paqja varet nga ndryshimi që duhet të ndodhë në vendet tona. Elitat serbe duhet të kalojnë një proces de-ideologjizimi, dhe Shqiptarët duhet të kalojnë në një proces pragmatizmi dhe fleksibiliteti, sepse duhet të jemi të vetëdijshëm se nuk mund të kemi kërkesa dhe arritje maksimaliste në çështjen tonë kombëtare”, thotë Hoti.

Në raportin mes Ramës dhe Kurtit, sipas historianit Stefan Radojkoviq, ka një dimension tjetër, pra Rama, thotë ai, ndoshta si pjesëtar i kombit shqiptar, është përgjegjës për vetëdijesimin e Albin Kurtin, i cili nuk po sillet në mënyrë konstruktive.

“Kryeministrit shqiptar Edi Ramës e ka të qartë se administrata e Prishtinës varet nga ndihma dhe mbështetja e Perëndimit. Sjellja e Kurtit në kuadër të dialogut të Brukselit dhe qëndrimi i tij ndaj serbëve në KdheM është një sjellje që tregon se ai nuk dëgjon udhëzimet dhe direktivat e sponsorëve dhe mbështetësve perëndimorë dhe kjo është gjykuar shumë keq, siç e kemi parë edhe në deklaratat e zyrtarëve të huaj të panumërt, dhe ky kanal që kalon nëpërmes Edi Ramës është ai që mendohet se do të ketë ndikimin më të madh dhe do të mund të ndikojë pozitivisht te Albin Kurti”, thotë Radojkoviqi për portalin tone.

Duke komentuar faktin se Rama nuk është takuar me Kurtin gjatë vizitës së tij të hënën në Prishtinë, por është takuar me presidenten Vjosa Osmani dhe kryetarin e Prishtinës, bashkëbiseduesi ynë thotë se një zgjedhje e tillë e Ramës është sinjal i qartë se Lëvizja Vetëvendosje ka kufij të veprimit autonom deri në një masë, dhe atë derisa të kërkohen masa të caktuara nga mbështetësit e tyre nga Perëndimi, të cilët flasin edhe me zërin e Edi Ramës.

“Rama është përfaqësues i një vendi që është anëtar i aleancës së NATO-s dhe është një nga përfaqësuesit më me ndikim të popullit shqiptar në Ballkanin Perëndimor. Tirana nuk është vetëm qendra e grumbullimit etnik të popullit shqiptar, por Shqipëria është një aktor kyç në marrëdhëniet brendashqiptare. Kemi parë se përpjekjet e Kurtit dhe administratës në Prishtinë për t'u imponuar si aktor kyç në marrëdhëniet ndërshqiptare çuan në rezultate shumë të këqija, mbi të gjitha në zgjedhjet në Maqedoninë e Veriut, si dhe në pjesët jugore të Serbisë në komunitetin shqiptar dhe e gjitha kjo është diçka që cenon pozitën e Tiranës”, thotë Radojkoviq, i cili vlerëson se e gjithë kjo është një politikë e lartë që nuk shqetëson aq shumë botën e zakonshme.