Pesë muaj nga anulimi i vizave për qytetarët e Kosovës: Udhëtime turistike apo një largim i qetë?

Liberalizimi i vizave, i cili ka hyrë në fuqi në ditën e parë të këtij viti, qytetarët me pasaportë të Kosovës e shohin si një mundësi për të vizituar familjarët që jetojnë dhe punojnë në vendet evropiane. Sipas të dhënave të agjencive të udhëtimit dhe kompanive ajrore, gjatë pesë muajve që ka hyrë në fuqi vendimi për heqjen e vizave, interesi për një turne shtatëditor në destinacionet e njohura turistike evropiane është rritur, ndërsa ekspertët e ekonomisë frikësohen se “largimi i qetë” i të rinjve nga Kosova është duke u zhvilluar.

Qytetarët e Kosovës e presin liberalizimin e vizave për 12 vite, në mënyrë që vendimi për shfuqizimin e saj të hyjë në fuqi në ditën e parë të vitit 2024. Më 1 janar, avioni i parë për në Vjenë u ngrit nga aeroporti "Adem Jashari" i Prishtinës me pasagjerë që nuk kishin nevojë për viza.

Gjatë pesë muajve të këtij viti është rritur numri i udhëtimeve në vendet e BE-së, gjë që pritet, kështu që tani, sipas të dhënave të linjës ajrore “Reisebüro” nga Prishtina, numri i atyre që udhëtojnë nga Prishtina dhe atyre që vijnë në Kosovë është pothuajse i barabartë.

Agnesa Aliu nga ajo linjë ajrore ka thënë se destinacionet më të zakonshme për qytetarët e Kosovës janë Gjermania, Zvicra, Finlanda dhe Suedia. Sipas përvojës së tyre, vizitat e banorëve të Kosovës në vendet e BE-së nuk zgjasin më shumë se një javë dhe janë kryesisht të natyrës turistike. Përveç destinacioneve turistike, arsyeja më e zakonshme për të udhëtuar në vende të huaja është edhe vizita familjare.

“Ka një rritje të vazhdueshme të klientëve, pasagjerëve për fluturime. Kemi edhe destinacione të reja sezonale që i ofrojmë. Tani mund të themi se që nga liberalizimi i vizave, që nga janari është bërë një bilanc në udhëtime dhe pasagjerë, me nisje nga Prishtina dhe nga diaspora në destinacionet që ne ofrojmë. Për shembull, në Gjermani, Zvicër, Finlandë dhe Suedi. Përvoja jonë e mëparshme me klientët dhe udhëtarët që udhëtojnë nga Prishtina pas liberalizimit të vizave është se ata qëndrojnë për një kohë të shkurtër, që do të thotë se janë vetëm vizita turistike ose familjare. Nuk mund të themi saktësisht, por qëndrimi varion nga tre në pesë, ose deri në një javë, por jo më shumë se kaq”, theksoi Aliu.

Qytetarët e Kosovës shprehen të kënaqur me efektet e para të liberalizimit të vizave. Ata që ende nuk kanë përfituar nga liberalizimi i vizave, sigurisht që do ta bëjnë këtë në të ardhmen.

Edhe pse të vetëdijshëm për rrezikun që të rinjtë nga Kosova, të liruar nga vizat, mund të shkojnë në një nga vendet e BE-së në kërkim të një jete më të mirë, ata besojnë se liberalizimi i vizave është një mundësi e mirë për të vizituar destinacionet turistike evropiane, por edhe për të vizituar familjen jashtë vendit, gjë që deri para pesë muajsh nuk ishte e lehtë për t'u arritur.

Megjithatë, liria e lëvizjes për qytetarët që posedojnë pasaportë të Kosovës, mbart me vete disa rreziqe. Përveç efekteve pozitive, sipas ekspertëve, ka edhe ato negative, si largimi i të rinjve dhe fuqisë punëtore.

Përderisa prej muajsh flitet për numrin e personave që janë larguar nga Kosova pas liberalizimit të vizave, eksperti i ekonomisë Safet Gërxhaliu tregon se numri i saktë nuk dihet, por që pas regjistrimit, i cili u përfundua më 17 ose 24 maj, gjithçka do të jetë më e qartë.

Ai shton se “numërimi” i atyre që largohen është humbje kohe dhe se në vend të kësaj duhet të paraqitet një plan për të mbajtur të rinjtë dhe të arsimuarit në Kosovë.

“Nëse zgjedhim numra dhe komente nga Qeveria e Kosovës, humbim kohë nëse numërojmë sa njerëz largohen. Nëse do të bënin diçka, ata njerëz do të qëndronin këtu. Mungesa e stabilitetit politik është një nga problemet më të mëdha. Vetë fakti që gjithçka është e politizuar është një çështje tjetër dhe e treta është se çdo ditë kemi deklarata për konflikte të mundshme në rajon. Nëse duam të bëjmë diçka që njerëzit të qëndrojnë në Kosovë, duhet të krijojmë ligje që mbështesin rikthimin e besimit të humbur”, tha Gërxhaliu.

Ai shton se ka shumë arsye për largimin e të rinjve, nga papunësia, deri te gjendja e keqe e arsimit dhe shëndetësisë. Megjithatë, ai mendon se problemi kryesor është paqëndrueshmëria politike dhe deklaratat gjithnjë e më të shpeshta të zyrtarëve për një konflikt të mundshëm.

"Ata që nisin një luftë nuk vdesin kurrë, por ata që dëgjojnë për të. Ne duhet të rikthejmë perspektivën dhe besimin në këto fusha, në mënyrë që të ndërtojmë të ardhmen dhe të ketë perspektiva për jetën këtu”, theksoi ai.

Për shkak të largimit të fuqisë punëtore, sektori i IT-së është më i prekuri, i ndjekur nga ndërtimi, gastronomia dhe mjekësia, shton ai.

“Të gjithë menduan se do të kishte një largim agresiv të të rinjve, dhe kam frike se po largohet ngadalë, pa zhurme. Sektori i IT-së është shumë i prekur, ndërtimi, gastronomia dhe mjekësia janë prekur drejtpërdrejt. Numri i saktë i të larguarve nuk dihet, por pas regjistrimit të popullsisë, shumë do të jetë e qartë. Por ne nuk mund të humbim kohë duke numëruar njerëzit që largohen, por të jemi krenarë për faktin se kemi arritur t'i bindim njerëzit të qëndrojnë në këto zona, sepse Ballkanin pa të rinj e dëshirojnë armiqtë e Ballkanit, jo pronarët apo objektivat e Ballkanit”, përfundoi Gërxhaliu.

Migrimi nuk është problem vetëm për Kosovën, por për të gjithë Ballkanin Perëndimor, thekson Gërxhaliu dhe shton se përveç mallrave dhe shërbimeve, tani po importohet edhe fuqi punëtore, e cila, thotë ai, është shkatërruese për Ballkanin Perëndimor, i cili dikur krenohej me një numër të madh të rinjsh.

“Problemi është se trendi i largimit të të rinjve nuk është vetëm në Kosovë, por në të gjithë Ballkanin Perëndimor dhe se për shkak të politikës vendet janë shndërruar në vende nga ikin njerëzit. Nëse njerëzit e zgjuar dhe të rinj largohen nga një vend, ne mund të imagjinojmë se cila do të jetë perspektiva e Ballkanit Perëndimor, kur, pavarësisht se ne ishim krenarë që kishim njerëz të rinj dhe të arsimuar, sot, përveç mallrave dhe shërbimeve, ne importojmë fuqi punëtore nga Bangladeshi, India dhe Pakistani”, shtoi ai.

E përderisa “izolimi” për qytetarët që posedojnë pasaportë të Kosovës përfundoi më 1 janar të këtij viti, vendimi për liberalizimin e vizave nuk vlente për serbët nga Kosova që posedojnë pasaporta të Administratës Koordinuese për Kosovë dhe Metohi.

Edhe pse Parlamenti Evropian më 23 prill votoi për liberalizimin e vizave për serbët nga Kosova, me propozim të eurodeputetit Matjazh Nemec, Këshilli i Ministrave të BE-së ende nuk e ka konfirmuar atë vendim, prandaj serbët nga Kosova janë të vetmit në Evropë të cilëve u është mohuar liria për të udhëtuar në BE.