Pritjet e bashkësisë ndërkombëtare nga Kurti - progresi në dialogun "i paketuar" në urime

Zyrtarët ndërkombëtarë presin një momentum dhe progres të ri në dialogun midis Beogradit dhe Prishtinës nga kryeministri i Kosovës, Albin Kurti, të cilin ia komunikuan qartë përmes urimeve të dërguara pas formimit të qeverisë. Bashkëbiseduesit e Kosovo online vlerësojnë se nga mesazhe të tilla mund të "lexohet" se Bashkimi Evropian pret që dialogu të jetë një temë prioritare e institucioneve në Prishtinë dhe se Brukseli do të vazhdojë të këmbëngulë në zbatimin e detyrimeve të marra përsipër në periudhën e ardhshme. Megjithatë, mbetet e dyshimtë nëse - dhe kur - do të ndodhë përparim i vërtetë në procesin e normalizimit.

Shkruan: Milena Maksimoviq

Nga mospajtimi i zëshëm i zyrtarëve të Bashkimit Evropian me politikën e udhëhequr nga Albin Kurti në mandatin e mëparshëm, deri te urimet dhe mbështetja në procesin e dialogut - është një udhëtim i shkurtër, por një periudhë e gjatë pritjeje për hapa konkretë në procesin që po zhvillohet në Bruksel.

Vetëm pak orë pas zgjedhjes së qeverisë së re, përfaqësuesja e lartë e BE-së për politikën e jashtme dhe sigurinë, Kaja Kallas, e përgëzoi Kurtin, duke deklaruar se ky është një "lajm inkurajues" dhe se përfaqëson një "momentum të ri" për përparimin në dialogun midis Beogradit dhe Prishtinës, duke shtuar se është e gatshme të presë së shpejti një takim të nivelit të lartë.

Kancelari gjerman Friedrich Mertz gjithashtu e përgëzoi Kurtin, duke thënë se Gjermania do të mbetet një partner i fortë dhe i besueshëm për Prishtinën në procesin e integrimit euroatlantik, si dhe në vazhdimin e dialogut me Serbinë me ndërmjetësimin e Bashkimit Evropian. Ministrja e Punëve të Jashtme e Austrisë, Beate Meinl-Reisinger, vlerësoi se pas formimit të qeverisë, Kosova mund të bëjë përparim në zbatimin e reformave evropiane, të përdorë fondet nga Plani i Rritjes dhe të arrijë përparim në dialogun midis Beogradit dhe Prishtinës.

Megjithatë, mbetet pyetja se çfarë është gati të përmbushë kryeministri i ri-i vjetër, duke pasur parasysh se takimi i fundit i nivelit të lartë në Bruksel u mbajt më 26 qershor 2024.

Mesazhet e zyrtarëve ndërkombëtarë të dërguar Kurtit pas formimit të qeverisë tregojnë se dialogu midis Beogradit dhe Prishtinës dhe normalizimi i marrëdhënieve janë të rëndësishme strategjikisht për Bashkimin Evropian, tha politologu Ognjen Gogiq. Ai thekson se BE-ja nuk heq dorë nga procesi, edhe kur duket se nuk ka përparim.

"Për Bashkimin Evropian, dialogu midis Beogradit dhe Prishtinës dhe normalizimi i marrëdhënieve janë të rëndësishme strategjikisht sepse Komisioni aktual Evropian po udhëheq një politikë të forcimit të lidhjeve të Ballkanit Perëndimor me BE-në. Tema e marrëdhënieve midis Beogradit dhe Prishtinës shquhet si një pikë nevralgjike e rajonit, sepse është një marrëdhënie që mund të kërcënojë stabilitetin e Ballkanit Perëndimor nëse normalizimi nuk ndiqet. Kjo është arsyeja pse BE-ja nuk heq dorë nga dialogu, edhe kur duket se nuk po shkon në drejtimin e dëshiruar", tha Gogiq për Kosovo online. 

Gogiq thekson se mesazhi i Kaja Kalas ishte gjithashtu i qartë.

"Kjo do të thotë se ajo do t'u dërgojë një ftesë udhëheqësve nga Beogradi dhe Prishtina, sepse besohet se tani ka kushte për të rinovuar dialogun në nivelin më të lartë, pasi Kosova më në fund mori një qeveri pas pothuajse një viti vakumi institucional", tha ai.

Ftesa mund të pritet së shpejti, thotë Gogiq, ndërsa mbetet të shihet nëse do të ketë një takim të drejtpërdrejtë apo të veçantë të udhëheqësve. Megjithatë, ajo që është e sigurt është se Bashkimi Evropian do të vazhdojë të këmbëngulë në zbatimin e detyrimeve të marra përsipër, sepse, siç thekson ai, kjo është thelbësore për përparimin e Serbisë dhe Kosovës në rrugën evropiane.

"Rruga evropiane e Serbisë dhe e Kosovës, ndër të tjera, varet nëse ato përmirësojnë marrëdhëniet reciproke dhe nëse ato ndjekin rrugën e normalizimit. Bashkimi Evropian nuk ndëshkon, nuk ushtron presion, por udhëheq një politikë kushtëzimi. Kjo do të thotë që BE-ja u vë në dispozicion palëve përfitime të caktuara nëse ato i plotësojnë kushtet që ajo vendos. Nëse ato nuk e bëjnë këtë dhe nëse nuk janë konstruktive në dialog, BE-ja nuk e mbështet", tha ai.

Siç shpjegon ai, kjo u pa më së miri në shembullin e Kosovës, e cila u përball me masa ndëshkuese të BE-së në formën e pezullimit të burimeve financiare.

"BE-ja e sheh veten si ndërmjetës, si dikush që duhet t'i ndihmojë palët të përmirësojnë marrëdhëniet, dhe jo si dikush që duhet të ndëshkojë, sepse ky proces është vullnetar. Bashkimi Evropian nuk mund ta detyrojë askënd të kryejë angazhimet e marra, por përpiqet t'i motivojë palët me përfitimet që u ofron atyre, domethënë duke i mohuar ato përfitime nëse nuk ka përparim", shtoi Gogiq.

Përveç Bashkimit Evropian, Gogiq beson se administrata e Donald Trump do të luajë një rol të rëndësishëm.

"Akti i Autorizimit të Mbrojtjes Kombëtare u miratua në Kongresin Amerikan vitin e kaluar, i cili përfshin një seksion të quajtur Akti për Prosperitetin dhe Demokracinë e Ballkanit Perëndimor. Ai i referohet, ndër të tjera, marrëdhënieve midis Beogradit dhe Prishtinës dhe normalizimit. Ky ligj kërkon që palët të zbatojnë marrëveshjet nga Brukseli dhe Ohri, të cilat së shpejti do të mbushin tre vjet. Është interesante që administrata amerikane nuk po kthehet te Marrëveshja e Uashingtonit, nënshkrimi i së cilës ajo vetë ndërmjetësoi pothuajse gjashtë vjet më parë, por këmbëngul në kornizën e Brukselit dhe Ohrit. Në të njëjtën kohë, amerikanët janë të prirur ndaj të ashtuquajturës diplomaci buldozeri - ata presin konstruktivitet nën kërcënimin e masave më serioze", tha Gogiq.

Profesori i shkencave politike në Prishtinë, Basri Muja, pavarësisht mesazheve të dërguara nga zyrtarët ndërkombëtarë te Kryeministri i Kosovës, Aljbin Kurti, pas formimit të qeverisë, nuk pret që të ketë bisedime thelbësore midis përfaqësuesve të Kosovës dhe Serbisë këtë vit.

Për Mujën, urimet e dërguara Kurtit ishin më shumë se simbolike, por ai beson se në këtë moment nuk do të ketë presion për të organizuar një takim në nivelin më të lartë.

Siç e shpjegoi ai, mesazhi i Përfaqësueses së Lartë të BE-së Kaja Kallas është që Kosova duhet të përgatitet për një takim të tillë.

"Urimet pas fitores janë më shumë se simbolike. Është e sigurt që znj. Kalas donte t'i thoshte z. Kurti se pret një takim në nivelin më të lartë së shpejti dhe se Kurti duhet të jetë gati për të. Në këtë rast, po i referohem takimeve me Presidentin e Serbisë. Nuk mendoj se do të ketë ndonjë presion, dhe sipas të gjitha indikacioneve, këtë vit do të ketë zgjedhje parlamentare dhe presidenciale në Serbi. Gjatë fushatës zgjedhore, presionet nuk japin rezultate dhe nuk besoj se këtë vit do të ketë bisedime thelbësore midis përfaqësuesve të Kosovës dhe Serbisë", tha Muja për Kosovo online.

Muja thekson se Kosova tani ka një qeveri legjitime dhe se, nëse ka zgjedhje presidenciale, kjo do të thotë stabilitet në periudhën e ardhshme.

"Më duket se problemi qëndron te Serbia, sepse ajo ka probleme të mëdha të brendshme - politike, sepse ka pasur protesta masive nga studentët dhe qytetarët për më shumë se një vit e gjysmë. Legjitimiteti i Presidentit Vuçiq është dëmtuar rëndë dhe pres që këtë vit të ketë zgjedhje. Në vitet zgjedhore, është e vështirë të ushtrosh presion mbi strukturat politike sepse ato nuk janë bashkëpunuese për shkak të frikës nga votuesit. Nuk pres shumë presion për shkak të strukturës politike në Serbi", përfundoi ai.

Drejtoresha e Qendrës për Politikë të Jashtme, Aleksandra Joksimoviq, beson se mesazhet e dërguara kryeministrit të Kosovës, Albin Kurti, pas formimit të qeverisë janë shumë të qarta - institucionet e sapoformuara në Prishtinë pritet ta bëjnë dialogun midis Beogradit dhe Prishtinës një përparësi.

Joksimoviq kujton se kriza politike, pra mungesa afatgjatë e institucioneve funksionale në Prishtinë, e bëri dialogun të pamundur për një periudhë të gjatë kohore.

“Siç e dini, qëllimi kryesor i Bashkimit Evropian është siguria e rajonit, që përfshin edhe dialogun intensiv midis Beogradit dhe Prishtinës, për të cilin këmbëngulet vazhdimisht. Në këtë moment, duke pasur parasysh që nuk keni pasur një bashkëbisedues në Prishtinë, ai dialog nuk mund të zhvillohet në mënyrën se si e sheh Bashkimi Evropian”, tha Joksimoviq për Kosovo online.

Ajo thekson se mesazhi i Përfaqësueses së Lartë të Bashkimit Evropian për Politikë të Jashtme dhe Siguri, Kaja Kallas, e cila tha se është gati të organizojë një takim të nivelit të lartë së shpejti, është plotësisht i qartë.

"Mesazhi është shumë i qartë - pritet që tema prioritare e institucioneve të sapoformuara në Prishtinë të jetë dialogu midis Beogradit dhe Prishtinës. Sigurisht, kjo tani do të rrisë presionin për të parë disa rezultate të prekshme të këtij dialogu, gjë që do të ushtrojë presion edhe mbi Beogradin, por në kontekstin e dëshirës së BE-së për të siguruar oborrin e saj, mendoj se ata do të këmbëngulin mjaft në këtë temë në periudhën në vijim", përfundoi Joksimoviq.

Takimi i fundit në nivel teknik midis përfaqësuesve të Beogradit dhe Prishtinës në kuadër të dialogut u mbajt më 22 janar 2026 në Bruksel.