Pritjet nga kreu i ri i NATO-s: Një qasje e re ndaj Kosovës apo “Stoltenberg pas Stoltenbergut”?

NATO do të ketë një “fytyrë mbrojtëse” të re këtë vit, pasi sekretari aktual i përgjithshëm Jens Stoltenberg të përfundojë mandatin e tij. Edhe pse ky qëndrim nënkupton përfaqësimin e vetë politikës së Aleancës dhe jo të afiniteteve apo interesave personale të vendit nga vjen Sekretari i Përgjithshëm, ethet parazgjedhore kanë mbërritur në rajon nga Brukseli. Disa shpresojnë se kandidati nga Evropa Lindore do të shpallte një "ngrohje" të qëndrimit të rezervuar tradicionalisht të NATO-s, ndërsa të tjerë mbështesin vazhdimin e qasjes aktuale, që në praktikë do të nënkuptonte: Edhe pas Stoltenbergut - Stoltenberg.

Ambasadori i SHBA-së në Kosovë, Jeffrey Hovenier, tha së fundmi se SHBA-të mirëpresin vendimin dhe dëshirën e Kosovës për t'u anëtarësuar në NATO një ditë, duke shtuar se SHBA do të bëjë "çdo gjë që mundemi për ta mbështetur këtë qëllim".

Një tjetër ambasador amerikan – ai në Beograd – Christopher Hill, vlerësoi se Serbia aktualisht është shumë më afër NATO-s sesa Kosova, përkundër optimizmit të Ramush Haradinajt, i cili i rrëmbyer nga hyrja e Suedisë në Aleancë tha se Kosova mund të jetë anëtarja e radhës.

Në përkeqësimin e marrëdhënieve mes SHBA-së dhe Kosovës ndikoi dekreti i imponuar në mënyrë të njëanshme i Bankës Qendrore të Kosovës për heqjen e dinarit, i cili, rrjedhimisht, mund të ndikojë edhe në marrëdhëniet e Prishtinës me Aleancën në të cilën Amerika e ka fjalën kryesore.

Tensioni ushqehet nga spekulimet se kush mund ta pasojë së shpejti Jens Stoltenbergun në postin e Sekretarit të Përgjithshëm të Aleancës: Mark Rutte, kryeministri holandez në largim apo Klaus Iohannis, Presidenti i Rumanisë? Edhe pse ekspertët pohojnë se zgjidhja e personelit nuk do të ndikojë në pozicionin e NATO-s për Kosovën - si Beogradi ashtu edhe Prishtina po i peshojnë me kujdes kandidatët.

Ndryshimi i postit të Sekretarit të Përgjithshëm të NATO-s nuk do të nënkuptonte një qasje tjetër ndaj Kosovës, thotë për Kosovo online Dragan Shutanovac, kryetar i Këshillit për Politika Strategjike, duke kujtuar se zyrtarët sillen në përputhje me politikën shumëpalëshe të organizatës së cilës i përkasin.

Shutanovac thekson se për shkak të ngjarjeve në Ukrainë, Stoltenberg mori një mandat të zgjatur dhe se tani ka filluar lobimi për sekretarin e përgjithshëm të ardhshëm, duke vlerësuar se njëri prej kandidatëve – kryeministri holandez Mark Rutte – ka “lobistë më seriozë”.

“Është një guxim i madh që edhe presidenti i Rumanisë hyn në atë kandidaturë, por në njëfarë mënyre tregon se ka demokraci edhe brenda NATO-s. Me faktin se nuk mendoj se do të ketë ndonjë ndikim të veçantë në raport me Serbinë, në raport me Kosovën, pavarësisht se Rumania nuk e ka njohur Kosovën. Ne e dimë se disa zyrtarë të tjerë të BE-së që janë spanjollë – Spanja gjithashtu nuk e njohu Kosovën – sillen në përputhje me politikën shumëpalëshe të organizatës së cilës i përkasin”, thotë Shutanovac.

Duke qenë se Jaap de Hoop Scheffer nga Holanda ka qenë më parë Sekretar i Përgjithshëm i NATO-s, ai mendon se do të ishte e drejtë nëse Evropa Lindore merr një Sekretar të Përgjithshëm këtë herë. Megjithatë, ai paralajmëron se lobistët apo vendet pjesëmarrëse me investimet më të mëdha financiare dhe të tjera brenda NATO-s janë për kandidatin holandez.

“Nuk mendoj se Iohannis do të kishte adoptuar një qasje tjetër, por jo pak herë në botë ku merren vendime politike, vendimet janë marrë në atë mënyrë që të promovohet një pjesë e caktuar e botës brenda një organizate, pra Botërorin e kemi pasur në Katar, edhe pse Katari nuk është tamam një vend i njohur për futboll”, vëren bashkëbiseduesi ynë.

Ai tregon se këto ditë në Rumani është shpallur baza më e madhe e NATO-s, e cila do të ketë 10 mijë ushtarë, vlera e të cilave është mbi 2.5 miliardë euro, çka tregon se Rumania dëshiron të jetë një faktor serioz brenda NATO-s. Siç thotë ai, Rumania është një nga vendet më të mëdha në NATO për shkak të kapaciteteve dhe madhësisë së saj, por pyetja e madhe është se kë do të zgjedhin lobistët. Në çdo rast, ai nuk pret që kjo të ketë një efekt dramatik në politikë.

“Lajçak vjen nga një vend që nuk e ka njohur Kosovën – nga Sllovakia, por ai përfaqëson politikën e Bashkimit Evropian dhe nuk ka lirinë të përfaqësojë politikën e vendit të tij të vendbanimit. Pra, mund të ketë disa simpati, kontakte të caktuara personale, që është padyshim më e lehtë për Serbinë dhe Rumaninë dhe ne kemi një mirëkuptim më të madh dhe plus që jemi në fqinjësi, por nuk pres që diçka të ndryshojë në mënyrë dramatike në raport me qëndrimin e NATO-s ndaj Kosovës”, tha ai.

Ai kujton se në Serbi “nacionalistë të ndryshëm brohoritnin për Melonin në Itali”, duke pritur që ajo të ndryshonte politikën e saj në lidhje me Lindjen, me Putinin, me Rusinë, me Ukrainën.

"Doli se ajo është edhe më e ashpër në mbështetjen e saj si për NATO ashtu edhe për Ukrainën. Pra, mendoj se ata që presin që ky ndryshim të ketë një efekt dramatik në ngjarjet në Kosovë gabohen," përfundon Shutanovac.

Vuk Vuksanoviq, hulumtues i lartë në Qendrën e Beogradit për Politikë të Sigurisë, gjithashtu thekson për Kosovo online se personi i ri në pozitën e Sekretarit të Përgjithshëm të NATO-s – cilido qoftë pasardhësi i Stoltenbergut – nuk do të sjellë ndryshim në qëndrimin e Aleancës ndaj Kosovës.

Siç thekson ai, për funksionimin e NATO-s dhe operacionet e saj, zgjidhja personale është shumë më pak e rëndësishme sesa i atribuohet zakonisht në Serbi dhe në Ballkan, sepse ata janë zyrtarë ndërkombëtarë që pritet të shtypin origjinën e tyre kombëtare dhe besnikërinë kombëtare gjatë kryerjes së këtyre funksioneve.

“Megjithatë, ato zhurma të vogla që lindin lidhur me atë se kush mund të jetë pasardhësi i ri i Stoltenberg, flasin pak më shumë për marrëdhëniet brenda Evropës dhe brenda vetë Aleancës”, shpjegon Vuksanoviq.

Ai kujton se në këtë fazë favorit për atë pozitë është kryeministri holandez në largim Mark Rutte, i cili mbështetet nga i ashtuquajturi Grupi Kvad (QUAD): SHBA, Britania e Madhe, Gjermania dhe Franca.

“Edhe pse është një rregull i pashkruar që Sekretari i Përgjithshëm i NATO-s duhet të jetë evropian, për faktin se SHBA-të dominojnë ushtarakisht këtë Aleancë, megjithatë, u konsiderua se SHBA, si fuqi kyçe brenda NATO-s, duhet të jetë ajo që pajtohet me zgjedhjen e një figure të caktuar. Dhe tradicionalisht, mbase kjo do të mjaftonte që Mark Rutte të zgjidhej, megjithatë, tani ka zhurmë, sepse vendet e Evropës Lindore mendojnë se këtë herë duhet t'i japin Sekretarit të Përgjithshëm dhe shumë në dy vitet e fundit, që nga shpërthimi i luftës në Ukrainë, thonë se qendra e re gjeopolitike e gravitetit të Evropës po zhvendoset në lindje të Evropës - kryesisht në ato vende që janë në vijën e kontaktit me Rusinë," deklaron Vuksanoviq dhe shton se në këtë aspekt veçohen tre republika baltike, Polonia dhe Rumania, presidenti i të cilave Klaus Iohannis përmendet si kandidat i Evropës Lindore.

Ai vëren se disa në korridoret diplomatike thonë se kjo është në një farë mënyre një mashtrim nga Klaus Iohannis për të rritur çmimin për veten e tij - nëse ai nuk mund të marrë një pozicion në NATO, atëherë ai duhet ta përdorë atë për të marrë një nga postet më të larta brenda BE-së si kompensim.

"Pra, shumë nga ato nuanca diplomatike mund të vendosen. Megjithatë, sa efekt do të ketë kjo në bashkëpunimin e NATO-s me Serbinë, apo në atë që është po aq e rëndësishme për Serbinë kur bëhet fjalë për çështjet e NATO-s, që është misioni i NATO-s KFOR në Kosovë duhet theksuar aty se mund të jetë e dobishme për sa i përket disa kontakteve personale. E pamë se Vuçiq e përdorte vazhdimisht faktin se Stoltenberg si fëmijë ka jetuar në Beograd dhe se edhe babai i tij si oficer diplomatik kishte qenë disa herë në territorin e ish-Jugosllavisë dhe mund të jetë e dobishme në fushën e disa nuancave diplomatike, kur kontakti vendoset me dyer të mbyllura. Por prapë duhet thënë se nuk duhet të presim mrekulli kur bëhet fjalë për atë që ndodh në terren sepse ka ende struktura më të forta dhe direktiva më të forta kur bëhet fjalë për mbijetesën e atyre strukturave”, thotë Vuksanoviq.

Sipas fjalëve të tij, në këtë moment prania e KFOR-it në terren është e rëndësishme për Beogradin dhe vetë NATO-n, sidomos kur kemi parasysh se në vitin e fundit numri i pjesëtarëve të KFOR-it është rritur.

“Për Serbinë është në radhë të parë e rëndësishme për shkak të stabilitetit në veri të Kosovës. Edhe pse nuk pritet rikthimi i luftës në Ballkan, askush nuk mund të përjashtojë tensionet apo edhe incidentet e dhunshme, aq më tepër që marrëdhënia mes Beogradit dhe Prishtinës është duke shkuar drejt greminës, sidomos që kur Kurti erdhi në pushtet në Prishtinë”, thotë bashkëbiseduesi ynë.

Pritjet se zgjedhja e Iohannis do të sillte një qasje më mirëkuptuese ndaj Serbisë kur është fjala për Kosovën, Vuksanoviq i vlerëson si “hiperbolike”.

“Është pjesërisht e vërtetë se qeveria holandeze është konsideruar për dekada si në Beograd ashtu edhe në kryeqytetet e tjera të ish-Jugosllavisë si një polic i keq, i rreptë, i cili mund të jetë i gatshëm të vendosë kushte më të rrepta për qeveritë lokale në Ballkan për çështje të tilla si anëtarësimi në BE apo disa çështje të tjera. Megjithatë, edhe nëse do të zgjidhej Iohannis i Rumanisë, mund të jepte më shumë mundësi për hijeshi pas dyerve të mbyllura, por ky është ende vetëm një nivel i nuancës diplomatike dhe finesës ndërpersonale. Në fund të fundit, funksionimi i KFOR-it në terren do të varet në radhë të parë nga ajo që përcaktohet me mandatin e tyre, që është rezoluta 1244, por edhe nga ajo që po ndodh në terren. Çdo destabilitet do të ketë një efekt shumë më të madh në vetë sjelljen, si dhe në bashkëpunimin ndërmjet Serbisë dhe Aleancës, se çdo gjë tjetër”, përfundon Vuksanoviq.