Protestat për shkak të aktgjykimit ndaj udhëheqësve të UÇK-së – kthim në të kaluarën dhe mesazh se „ëndrra e Shqipërisë së Madhe“ vazhdon të jetojë

Aktgjykimi ndaj katër udhëheqësve të UÇK-së para Dhomave të Specializuara në Hagë, me të cilin ata në shkallë të parë u dënuan me gjithsej 81 vjet burgim për krime lufte, ishte shkëndija fillestare për një sërë protestash në Kosovë dhe në diasporën shqiptare. Bashkëbiseduesit e Kosovo online vënë në dukje se tubime të tilla nënkuptojnë kthim në të kaluarën, por edhe se mesazhi i shqiptarëve është i qartë – se nuk heqin dorë nga „ëndrra e Shqipërisë së Madhe“.

Shkruan: Zoran Mirkoviq

Vala e pakënaqësisë u shkaktua nga aktgjykimi i javës së kaluar i Dhomave të Specializuara në Hagë, me të cilin, për krime lufte, Hashim Thaçi dhe Jakup Krasniqi u dënuan me nga 25 vjet burgim, Kadri Veseli me 18, ndërsa Rexhep Selimi me 13 vjet burgim.

Mosbesimi që shkaktoi aktgjykimi, duke pasur parasysh bindjen e mëparshme të opinionit publik në Kosovë se të katërt së shpejti do të liroheshin të lirë, shumë shpejt u zëvendësua nga zemërimi. Të tubuarit në Prishtinë sulmuan me gurë dhe shishe objektin e EULEX-it, ndërsa pak më vonë, po atë ditë, u thyen edhe disa dritare në ndërtesën e Qeverisë së Kosovës.

Megjithatë, tensionet u qetësuan, ndërsa mbështetësit e UÇK-së vazhdojnë të mblidhen çdo mbrëmje në Prishtinë, duke shprehur pakënaqësinë e tyre.

Me „koreografinë“ e pashmangshme – flamujt dhe simbolet e UÇK-së, flamujt e Shqipërisë, fotografitë e të dënuarve, por edhe të Adem Jasharit.

Të tubuarit porosisin se nuk do të heqin dorë, se nuk janë lodhur, por se „durimit të tyre po i vjen fundi“ dhe se e gjithë kjo është „vetëm fillimi“, ndërsa gjatë njërit prej protestave në Sheshin Skënderbeu, ata shqiptuan „në kor“ edhe betimin e UÇK-së.

Dush i ftohtë dhe kthjellim

Për historianin dhe analistin Aleksandar Guxhiq, protestat janë rezultat i mitit për UÇK-në, përkatësisht i faktit se vendimi i Dhomave të Specializuara erdhi si një „dush i ftohtë“, duke qenë se shqiptarët në të kaluarën, në shumicën e rasteve kur bëhej fjalë për udhëheqjen politike, ishin liruar nga akuzat.

„Le të kujtojmë vetëm se si përfundoi procesi kundër Ramush Haradinajt, Fatmir Limajt... Kështu që ky aktgjykim erdhi si një dush i ftohtë, si një kthjellim dhe në kundërshtim me mitin dhe narrativën lidhur me UÇK-në“, shpjegon Guxhiq për Kosovo online.

Duke komentuar faktin se gjatë protestave të tubuarit shqiptuan betimin e UÇK-së, ai vë në dukje se është e qartë që në mendjet e disa njerëzve në Kosovë, mes shqiptarëve, por edhe në rajon, vazhdon të jetojë ideja e „Shqipërisë së Madhe“, e cila, siç thotë ai, në fakt asnjëherë nuk ka pushuar së ekzistuari në mendjet e elitave politike të shqiptarëve të Kosovës.

„Vetëm kështu mund ta shoh betimin dhe një performancë të tillë. Kam frikë se ideja e ‘Shqipërisë së Madhe’ do të vazhdojë të jetojë dhe të jetë e pranishme në hapësirën mediatike, për një arsye të thjeshtë – shqiptarët nuk janë përballur me të kaluarën. Ata në vitin 1945 nuk u ndëshkuan për kolaboracionizëm me Gjermaninë naziste dhe derisa elitat politike të shqiptarëve të Kosovës të ndëshkohen, ato do të vazhdojnë të sillen në këtë mënyrë“, është i bindur Guxhiq.

Ai nuk ka dyshim se opsionet politike që janë në pushtet në Kosovë do ta shfrytëzojnë aktgjykimin dhe reagimin emocional të opinionit publik shqiptar për të fituar pikë politike.

„Ndërsa nëse dhe në çfarë mase do ta shfrytëzojnë reagimin emocional të opinionit publik shqiptar për diçka më shumë, koha do ta tregojë“, shtoi Guxhiq.

Kthim në të kaluarën

Ish-i dërguari i Bashkimit Evropian për Kosovën, Volfgang Petriç, thotë se këto protesta përfaqësojnë një kthim në të kaluarën dhe nuk do të zgjasin shumë, dhe thotë se vendimet duhet të respektohen.

„Është gjithmonë e vështirë të pranohen aktgjykimet e një gjykate ndërkombëtare, para së gjithash për shkak të imazhit të këtyre njerëzve në vendet e tyre të origjinës, dhe kjo nuk vlen vetëm për Kosovën, por edhe për Bosnjë e Hercegovinën dhe Serbinë. Këto gjykata marrin vendime në bazë të kritereve të caktuara dhe, kur provat janë të qarta, atëherë merret aktgjykimi“, shpjegoi Petriç në një deklaratë për Kosovo online.

Ai tha se dikush mund të jetë kundër aktgjykimit ose të ndihet i zhgënjyer, mund të protestojë, por aktgjykimi duhet të pranohet.

Ai shprehu bindjen se protestat për shkak të aktgjykimit dënues ndaj udhëheqësve të UÇK-së nuk do të zgjasin shumë.

Ai theksoi se aktgjykimi është „sigurisht tragjik për të dënuarit“, por nëse ata kanë kryer krime lufte dhe vepra penale kundër civilëve – atëherë është e qartë se aktgjykimi duhet të pranohet.

„Kjo vlen për të gjithë rajonin, pra edhe për Kosovën. Natyrisht, aktgjykimi nuk nënkupton fajësi kolektive. Nuk ka fajësi kolektive, as në Serbi dhe as në Kosovë. Ajo që ekziston është fajësia individuale, e cila duhet të ndëshkohet. Sundimi i ligjit kërkon që krimet e kryera të ndëshkohen“, nënvizoi Petriç.

Ai konsideron se ajo që tani, shumë vite më vonë, është trajtuar në aspektin juridik, përbën një kontribut të rëndësishëm që në planin afatgjatë do të ndihmojë pajtimin.

„Në këtë moment nuk është kështu, por jam i bindur se do të kontribuojë në pajtim, nëse politikanët përgjegjës tani nuk kthehen në të kaluarën, në kohën e luftës që shkatërroi Jugosllavinë“, shtoi Petriç.

Shqiptarët nuk heqin dorë nga „ëndrra e Shqipërisë së Madhe“

Ish-ambasadori i Maqedonisë së Veriut në Shqipëri, Risto Nikovski, vlerësoi se protestat e shqiptarëve për shkak të aktgjykimit në Hagë ishin të pritshme, pasi udhëheqësit e dënuar të UÇK-së për ta janë „çlirimtarë“, ndërsa vëren se mesazhi i tyre është i qartë – se nuk heqin dorë nga „ëndrra e Shqipërisë së Madhe“.

Nikovski vlerëson gjithashtu se Dhomat e Specializuara të Kosovës, ngjashëm me Tribunalin e Hagës, janë një institucion politik që nuk ka legjislacionin e vet dhe gjykon sipas normave dhe rregullave politike. Përveç kësaj, ai vëren se udhëheqësit e dënuar të UÇK-së më parë kanë qenë partnerët kryesorë të faktorëve perëndimorë, të cilët tani „i kanë lënë në baltë“.

„Shohim pamjet se si (Bill) Clinton përqafohet me (Hashim) Thaçin, Madeleine Albright, Hillary Clinton... Dhe e dini se çfarë ndodh në politikë – ata i shfrytëzuan, më pas u bënë pengesë për ta dhe i lanë në baltë. E njëjta gjë, në fakt, ndodhi edhe me (Slobodan) Millosheviqin, i cili ishte faktori kryesor i Marrëveshjes së Dejtonit. Millosheviqi ‘de facto’ e çoi përpara atë marrëveshje, në njëfarë mënyre i sakrifikoi serbët nga Bosnjë e Hercegovina... Ose Gotovina në Kroaci, e njëjta gjë ndodhi“, shpjegon Nikovski.

Krahas kësaj, ai thekson se me një aktgjykim të tillë janë dënuar individë, por jo vetë ngjarja, e cila, sipas tij, ishte „absolutisht e paligjshme“.

„Ngjarja ishte absolutisht e dhunshme, një lloj terrorizmi, ndërsa gjykata nuk e dënoi atë. Në njëfarë mënyre, gjykata i dënoi udhëheqësit dhe ata duhet të përgjigjen, por luftën e paligjshme për shkëputje nga Serbia ‘de facto’ e verifikoi dhe i dha asaj një bazë ligjore“, tha Nikovski për Kosovo online.

Megjithatë, kjo tregon se destabilizimi ose një luftë e re në rajon nuk është e mundur sepse SHBA-të, të cilat janë faktori dominues pas shpërbërjes së Jugosllavisë, nuk e duan atë.

„Me luftëra dhe trazira do t’i sillnin rusët përsëri. Dhe nëse amerikanët duan diçka, është që rusët të jenë sa më larg Ballkanit. Për këtë arsye, një ndryshim i ri i kufijve në Ballkan nuk është i mundur dhe ky është aspekti pozitiv i të gjitha këtyre ngjarjeve“, tha Nikovski.

Megjithatë, ai vëren se mesazhi i shqiptarëve është i qartë – se nuk heqin dorë nga „ëndrra e Shqipërisë së Madhe“.

„Rama dhe Kurti, veçanërisht Rama, deklarojnë qartë dhe publikisht se kanë territore shqiptare në Maqedoni. Çfarë është kjo? Irredentizëm i pastër. Dhe këto janë ëndrrat e tyre, të cilat mendoj se tani për tani, në njëfarë mënyre, janë lënë mënjanë për shkak të politikës së SHBA-së. Maqedonia është e radhës pas ngjarjeve në Kosovë. Qëllimi i shqiptarëve është ta rikompozojnë atë nga brenda, përmes të ashtuquajturës Marrëveshje Kornizë të Ohrit, e cila është plani B nga ngjarjet e vitit 2001“, paralajmëron Nikovski.

Ai shton se ngjarjet në Kosovë në vitin 1999, në tri komunat në jug të Serbisë (Preshevë, Bujanoc dhe Medvegjë) në vitin 2000 dhe në Maqedoni në vitin 2001 – ishin pjesë e të njëjtit skenar.

„Ky ishte një projekt i Shqipërisë së Madhe, i mbështetur nga Perëndimi, nga fuqia kryesore botërore, me synimin që shqiptarët të bëheshin faktori kryesor në Ballkan, sepse ata janë partneri i tyre kryesor dhe i vetëm strategjik. Ata nuk kanë besim te sllavët, te Greqia dhe për këtë arsye shqiptarët u shfaqën dhe mbeten partneri i tyre kryesor, ndërsa ishin edhe të vetmit që luftuan kundër Millosheviqit, i cili ishte djalli i tyre në kohën e shpërbërjes së Jugosllavisë“, përfundoi Nikovski.