Pse pikërisht tani po ngrihen aktakuza për Reçakun – shmangie e vëmendjes nga Haga apo hyrje në diçka tjetër?

Autoritetet e Kosovës, me njoftimin për gjykimin në mungesë lidhur me Reçakun, por edhe me arrestimin e pesë serbëve, i kanë rikthyer në plan të parë ngjarjet e janarit 1999. Bashkëbiseduesit e Kosovo online vlerësojnë se momenti nuk është zgjedhur rastësisht, pasi deri më 20 korrik priten aktgjykimet nga Dhomat e Specializuara në Hagë në rastin kundër ish-udhëheqësve të UÇK-së, por edhe se në këtë mënyrë po dërgohet një mesazh i caktuar, si ndaj bashkësisë ndërkombëtare ashtu edhe ndaj serbëve në Kosovë.

Shkruan: Velko Nestoroviq

Gjykata Themelore në Prishtinë njoftoi më herët se seanca e parë në rastin e Reçakut, ku 21 persona janë akuzuar në mungesë, është caktuar për më 20 korrik, pikërisht në kohën kur para Dhomave të Specializuara të Kosovës në Hagë pritet të shpallet aktgjykimi ndaj Hashim Thaçit dhe të tjerëve të akuzuar për krime lufte dhe krime kundër njerëzimit.

Menjëherë pasi u deklarua Gjykata Themelore në Prishtinë, Policia e Kosovës arrestoi pesë serbë, të cilëve iu caktua masa e paraburgimit prej 30 ditësh.

Ndërkohë, reagoi edhe kryeministri në detyrë Albin Kurti, i cili deklaroi se është e nevojshme që hetimet dhe gjykimet për krimet e luftës të kryera gjatë luftës në Kosovë të marrin më shumë vrull dhe dinamikë. Ai theksoi se arrestimet lidhur me Reçakun janë kryer pas një hetimi gjashtëmujor, por shtoi se mbetet shqetësues fakti që për vite me radhë nuk ka pasur përpjekje të mjaftueshme për zgjidhjen e këtij rasti.

Gazetari Millosh Gariq thotë se narrativa për gjoja gjenocidin ndaj shqiptarëve në Kosovë është aktuale praktikisht që nga momenti kur Hashim Thaçi dhe komandantët e tjerë të UÇK-së u transferuan në Hagë në fund të vitit 2020 dhe se gjatë ditëve të fundit kjo temë është intensifikuar dhe rikthyer sërish në qendër të vëmendjes, ndoshta për shkak të faktit se në korrik pritet shpallja e aktgjykimit ndaj Hashim Thaçit dhe komandantëve të tjerë të UÇK-së që po gjykohen në Hagë.

"Historia e Reçakut zë një vend të rëndësishëm në këtë. E gjithë kjo duhet parë në një kontekst disi më të gjerë. Historia e Reçakut dhe narrativa e ndërtuar rreth asaj ngjarjeje ka vazhduar për 27 vjet. Bombardimi i Serbisë dhe procesi pasues i ndarjes së Kosovës nga rendi kushtetues dhe ligjor i Serbisë bazohen në të. Po flasim për dy pikëpamje krejtësisht të ndryshme të ngjarjeve të asaj periudhe. Nga njëra anë, ekziston narrativa shqiptare, dhe nga ana tjetër, ajo serbe. Në janar të vitit 1999 paraqitet si provë e vuajtjeve të veta, ndërsa pala serbe portretizohet si fajtorja e vetme. Bombardimi i RF Jugosllavisë dhe të gjitha ngjarjet që pasuan pasuan në valën e një narrative të tillë. Është një histori që ekziston edhe sot dhe bazohet në pohimin se shqiptarët janë ekskluzivisht viktima dhe serbët ekskluzivisht kriminelë”, thotë Gariq për Kosovo online.

Bashkëbiseduesi ynë thekson se pikërisht për këtë arsye ai këmbëngul të mbajë një narrativë të tillë edhe sot, pavarësisht pyetjeve të shumta të ngritura në lidhje me ngjarjet e asaj periudhe. Ai kujton se një problem i veçantë është fakti se, sipas informacioneve jozyrtare, ekziston një numër i madh padish sekrete kundër serbëve për krime të dyshuara lufte.

"Padi të tilla lënë hapësirë ​​për abuzime të ndryshme dhe krijojnë një ndjenjë pasigurie ligjore midis serbëve. Kjo vlen jo vetëm për serbët që jetojnë në Kosovë dhe Metohi, por edhe për ata që jetojnë në Serbinë qendrore ose në vende të tjera të rajonit. Kjo është arsyeja pse ekziston frika se individët mund të jenë subjekt i hetimeve ose arrestimeve bazuar në akuza që nuk i dinë paraprakisht se ekzistojnë. Në të njëjtën kohë, kritikët e autoriteteve të Prishtinës besojnë se institucionet gjyqësore dhe policore përdoren gjithashtu për qëllime politike, gjë që thellon më tej mosbesimin midis serbëve. Në këtë kuptim, mesazhi që u dërgohet serbëve është se ekziston një shkallë e caktuar pasigurie dhe frike kur shkojnë në Kosovë dhe Metohi. Kjo është arsyeja pse lëvizje të tilla perceptohen nga një pjesë e komunitetit serb si një përpjekje për të komplikuar më tej pozicionin e saj. Nëse kjo praktikë vazhdon, do të jetë gjithnjë e më e vështirë të ndërtohet besimi dhe të krijohen kushte për normalizimin e marrëdhënieve, dialogun dhe marrëveshjet e qëndrueshme midis Beogradit dhe Prishtinës”, përfundon Gariq.

Avokati dhe ish-prokurori ushtarak Dragan Pashiq konsideron se është e qartë se institucionet gjyqësore në Kosovë duan të rishikojnë historinë dhe se, ndër të tjera, çështja e Reçakut po ngrihet përsëri.

"Rishikimi i historisë bëhet kryesisht për përdorim të brendshëm në Kosovë dhe brenda institucioneve të Kosovës. Protestat në Hagë, si të thuash, ngrenë pyetje të caktuara rreth asaj pse po gjykohen ish-udhëheqësit e UÇK-së, si dhe rreth krimeve të dyshuara në Reçak. I ashtuquajturi 'Reçak 1' përfaqëson nivelin operativ, pra komandantët e policisë dhe ushtrisë, dhe tani i ashtuquajturi 'Reçak 2' përfaqëson autorët e dyshuar të këtyre krimeve. Ky dallim është bërë dhe tani ekziston një qëllim që ata po ndjekin penalisht të gjithë personat që morën pjesë në një veprim të armatosur legjitim kundër të ashtuquajturës UÇK", thotë Pashiq për Kosovo online.

Pashiq thekson se rasti i Reçakut nuk ka marrë epilogun e tij juridik në Hagë.

“Pika kyçe e aktakuzës në procesin kundër të ndjerit Slobodan Millosheviq ishte pikërisht Reçaku. Ajo ngjarje nuk mori epilogun e saj juridik, por as në rastet e tjera ku janë gjykuar gjeneralë të policisë dhe ushtrisë, Reçaku nuk është zbardhur në kuptimin penal-juridik. Është e qartë se institucionet e drejtësisë në Kosovë dëshirojnë të bëjnë një rishikim të atij rasti, por në një mënyrë që nuk është e justifikuar nga aspekti juridik. Provat nga Haga nuk mbështesin aktakuzat e ngritura, e as në këtë fazë të hetimit. Ato jo vetëm që janë problematike, por edhe juridikisht të papërdorshme, përfshirë edhe rastin më të fundit.”

Bashkëbiseduesi ynë tërheq vëmendjen se hetimi, ndër të tjera, bazohet në shkrime mediatike dhe raportime në mjetet e informimit, si dhe se nuk ekzistojnë prova materiale të forta.

“Janë të diskutueshme edhe dëshmitë e personave që pas 27 vitesh duhet të paraqiten para Prokurorisë Speciale të Kosovës dhe Departamentit Special të Gjykatës Themelore në Prishtinë për të dhënë deklaratat e tyre. Këto dëshmi vështirë se mund të jenë plotësisht të besueshme, kështu që mungojnë prova materiale të forta. Gjithashtu, me rëndësi janë raportet forenzike të doktoreshës Helena Ranta, e cila ishte në krye të ekipit finlandez, si dhe raporti i ekipit jugosllavo-bjellorus. Këto dy raporte forenzike ishin në kundërshtim me njëri-tjetrin dhe përbënin pjesë të materialit provues në Hagë”, thotë Pashiq.

Ai shton se, sa u përket personave ndaj të cilëve aktualisht po zhvillohet hetimi, ata do të mbeten në paraburgim deri në përfundimin e formës së prerë të procedurës.

“Fatkeqësisht, pritet që të gjithë personat që po gjykohen të dënohen, ose të paktën shumica e tyre. Sa u përket personave ndaj të cilëve po zhvillohet hetimi, pritet ngritja e aktakuzës pas përfundimit të tij”, porosit Pashiq.

Historiani Aleksandar Gudzhiq thekson se për tre dekada, elitat politike të Kosovës kanë ndërtuar qëndrimin e tyre mbi narrativën e luftës heroike të UÇK-së dhe viktimës ekskluzive shqiptare, dhe se çështja e Reçakut është në majë të asaj piramide.

“Ata pretendojnë një lloj ekskluziviteti të viktimës shqiptare, dhe Reçaku është në majë të asaj piramide. Prandaj është mjaft e kuptueshme pse Reçaku po theksohet pikërisht tani, kur e dimë se po afron fundi i gjyqit të udhëheqjes politike të UÇK-së. Në këtë kontekst, po i afrohemi fundit të atij gjyqi, dhe ekziston mundësia që elitat politike të Kosovës, duke gjykuar nga rrjedha e procesit deri më tani, po përpiqen të parandalojnë një rezultat të caktuar. Prandaj ata tani po e fillojnë procesin gjyqësor për Reçakun, edhe pse, e përsëris, Tribunali i Hagës në procedurat kundër ushtrisë dhe të udhëheqjes politike hoqi dorë nga ajo çështje”, thotë Gudzhiq për Kosovo online dhe shton se në gjyqin kundër Slobodan Millosheviqit, Tribunali i Hagës përfundimisht hoqi dorë nga çështja e Reçakut.

Bashkëbiseduesi ynë shton se elitat politike të vendeve të Evropës Perëndimore, si dhe elitat politike të Kosovës, i ndërtuan qëndrimet e tyre mbi luftërat e viteve të nëntëdhjeta, të cilat përfunduan me bombardimin e Serbisë.

"Kjo është arsyeja pse rrëfimi për Reçakun, për ekskluzivitetin e viktimës shqiptare dhe luftën heroike të UÇK-së është i rëndësishëm për publikun vendas të Kosovës. Në të njëjtën kohë, bombardimi i Serbisë dhe ndërhyrja ndërkombëtare janë gjithashtu të rëndësishme për elitat politike të vendeve të Evropës Perëndimore, të cilat ndërtuan një pjesë të legjitimitetit të tyre politik pikërisht mbi ngjarjet e luftërave të viteve 1990", thotë Gudzhiq.