Qëndrimet e ndryshme rreth BKS - Përçarje në Vetëvendosje ose performanca parazgjedhore e Kurtit?

Formimi i BKS-së është një nga temat më të rëndësishme si për shqiptarët ashtu edhe për serbët në Kosovë. Mirëpo, derisa Perëndimi pret që Qeveria e Kosovës ta dërgojë draft-statutin në Gjykatën Kushtetuese për vlerësim, nga pala kosovare po vijnë sinjale të ndryshme. Vetëm në javët e fundit në opinion për këtë çështje janë paraqitur qëndrime krejtësisht të kundërta nga rrethi i ngushtë i kryeministrit Albin Kurti. Bashkëbiseduesit e Kosovo online besojnë se mosmarrëveshjet për obligimet nga Marrëveshja e Brukselit janë vetëm pjesë e performancës së Kurtit para zgjedhjeve të ardhshme, por theksojnë se është fare e qartë se për shkak të premtimeve të paplotësuara dhe presioneve nga bashkësia ndërkombëtare, ka ndodhur përçarje në vetë partinë në pushtet.

Zëvendëskryeministrja e Kosovës, Emillija Rexhepi, në fillim të muajit shkurt e ka vlerësuar të dëmshëm draftin e statutit të BKS-së, të përgatitur nga bashkësia ndërkombëtare, sepse, sipas saj, krijon mundësi për krijimin e një republike serbe të ngjashme me atë që ekziston në Bosnje dhe Hercegovinë. Ajo më pas tha se Qeveria do të presë qëndrimin e Gjykatës Kushtetuese “para hartimit të statutit të ri të Asociacionit”.

Në fillim të marsit, kryetari i Kuvendit të Kosovës, Glauk Konjufca, tha se nuk është në kompetencë të Bashkimit Evropian që t'i propozojë Kosovës një draft të BKS-së, dhe vetëm tre ditë më vonë ai kundërshtoi zëvendëskryeministrin dhe shtoi se ai nuk duhet të dërgohet në Gjykatën Kushtetuese.

“Kur të vijë koha, vetë Qeveria do të propozojë një draft dhe unë do të marr pjesë në përgatitjen e atij drafti, pra nuk është refuzim. Jo, nuk mendoj se drafti i BE-së duhet të dërgohet në Gjykatën Kushtetuese. Sipas marrëveshjes së vitit 2013, kjo çështje është çështje tërësisht e brendshme për Kosovën”, tha Konjufca.

Së shpejti, kryetarja e grupit parlamentar të Lëvizjes Vetëvendosje, Mimoza Kusari-Lila, u shpreh se draft-statuti i BKS-së, i cili është propozuar nga diplomatët ndërkombëtarë, nuk është dërguar në Gjykatën Kushtetuese, sepse presin të miratohen komentet e dërguara nga Kosova për ndërmjetësuesin e dialogut Mirosllav Lajçak.

Politologu Urosh Nikolliq thotë se qëndrime të tilla të ndryshme për çështjen e BKS-së tregojnë për një përçarje në mjedisin e Kurtit, por ai nuk e përjashton mundësinë që kjo të jetë lojë e tij për ta shtyrë sa më gjatë çështjen e BKS-së për shkak të zgjedhjet e ardhshme.

“Që Lëvizja Vetëvendosje nuk është më koherente është treguar në muajt e kaluar, për të mos thënë vite, dhe tashmë kishte disa tone disonante, si dhe një ndarje në parti. Një nga bashkëpunëtorët më të afërt të Albin Kurtit, Haki Abazi u largua nga Lëvizja Vetëvendosje dhe u kthye kundër Kurtit në një nga kritikët e tij më të ashpër”, theksoi Nikolliq për Kosovo online.

Ai shton se megjithatë, ka mundësi që Kurti dhe bashkëpunëtorët e tij të shtiren lojën dhe të shtiren mosmarrëveshje për BKS për ta zgjatur procesin.

“Kurti po bën ato lojëra perfide dhe nuk përjashtohet që të jetë edhe për ato qëndrime disonante në Vetëvendosje dhe variante të ndryshme nëse do të shkojnë në Gjykatën Kushtetuese apo jo. Mund të jetë një lojë ku ata brenda lëvizjes do të luajnë policin e mirë dhe të keqë për t'i penguar ato procese, dhe të mos harrojmë se Kosova po i afrohet zgjedhjeve”, tha Nikolliq.

Sipas mendimit të tij, Kurti është dëshmuar se është një politikan i ashpër dhe një kundërshtar i ashpër i Serbisë që shfrytëzon çdo mundësi për të manovruar dhe për të nxjerrë përfitime maksimale për vete.

“Kur i është bërë presion nga partnerët perëndimorë, ai ka aplikuar vetëm vendimin e Gjykatës Kushtetuese të vitit 2016 dhe pas tetë vitesh ia ka kthyer tokën manastirit të Deçanit. Tani në bazë të kësaj mund të ketë sukses që Kosova të bëhet anëtare e Këshillit të Evropës, harrojmë që BKS është nënshkruar më parë se 11 vjet dhe nuk kanë zbatuar asgjë nga e cila është dashur të përfitojë Serbia”, thekson bashkëbiseduesi ynë.

Kur është fjala për BKS, pas vendimit për manastirin e Deçanin, Nikolliq thekson se procesi zgjat aq shumë, kështu që mund të priten gracka të ndryshme.

“Kemi pasur situata ku disa fondacione gjermane kanë ofruar për të redaktuar draftin, kështu që Autoritetet e Përkohshme në Prishtinë pretenduan se do të bënin draftin e tyre të BKS, që është në kundërshtim të plotë me atë që fillimisht ishte nënshkruar në marrëveshjen e Brukselit. Të gjitha opsionet janë në lojë. Gjithçka është një lloj loje me qëllim presionin psikologjik ndaj serbëve që jetojnë në pasiguri të vazhdueshme dhe nuk e dinë kurrë se çfarë sjell dita e re. Çdo situatë e re çon në një eksod të heshtur. Kjo është qartë strategjia e Kurtit", beson politologu.

Nikolliq kujton se në Vetëvendosje ka ekstremistë me qëndrime të ngurta që nuk lëvizin për asnjë çështje, gjë që mund të sjellë edhe konflikte brenda partisë.

“Kundër tyre ka disa me qëndrime pak më të moderuara që do të pajtoheshin me më pak se sa pranoi Serbia në marrëveshjen e Brukselit në lidhje me BKS. Kurti e përdor këtë taktikë edhe në tensionet e tij me partnerët perëndimorë për të ndjekur në mënyrë agresive qëllime maksimaliste, dhe më pas, nëse nuk arrin të arrijë, ai dorëzohet. Duke ngritur pragun dhe duke hequr dorë nga synimet maksimaliste që në fillim nuk ishin reale, ai arrin të arrijë atë që donte që në fillim, kështu që duket si një kompromis. Unë shoh gjithçka që ndodh në Vetëvendosje si shfaqje dhe nëse do të ketë realisht konflikte, këtë do ta shohim në periudhën parazgjedhore. Do te thote qe eshte nje konflikt i vertete nese vazhdojne ti dergojne njeri-tjetrit mesazhe diametralisht te kunderta dhe te gjithe mbeten ne ate parti,do te thote se eshte false. Askush nuk mund te me bindin qe nje enverist si Albin Kurti eshte nje demokrat i madh qe le një mijë trëndafila lulëzojnë në Vetëvendosjen e tij. Siç është në hapësirën e gjithë Kosovës, është edhe në partinë e tij. Nuk ka demokraci të brendshme partiake”, përfundoi Nikolliq.

Shkëlzen Maliqi, analist politik nga Prishtina, besonn gjithashtu se kryeministri i Kosovës Albin Kurti po vonon formimin e BKS sepse ka frikë se mund të humbasë votuesit. Ai i vlerëson për Kosovo online qëndrimet e ndryshme që vijnë nga Vetëvendosje për draftin e BKS si një "perde tymi për lëshimet që janë të pashmangshme".

“Ata kanë frikë të hyjnë në atë proces. Ata kanë frikë se nuk dihet se kur do të mbahen zgjedhjet. Duke qenë se tashmë kanë bërë disa lëshime, tani janë duke matur pasojat. Ata vazhdimisht anketojnë opinionin publik. Kurti ka frikë për karrigen e tij, nëse do të mbetet apo jo kryeministër. Një kohë ishte në krye, tani kurorëzohet, nuk është më i sigurt se do të fitojë. Partia e tij mund të fitojë, por sigurisht jo aq bindëse sa herën e kaluar nëse nuk ka votuesit e sjellë nga Vjosa Osmani dhe duket se do të humbasë disa nga tradicionalët e tij, të cilëve u premtoi bashkim me Shqipërinë e kështu me radhë. “, thotë Maliqi.

Ai shprehet se Kurti i ka “shpenzuar pothuajse të gjitha kreditë” dhe se i ka mbetur “vetëm demagogjia”.

“Ka edhe atë falangën, ata që përdorin rrjetet sociale për të sulmuar njerëzit që nuk e përkrahin Kurtin në çdo rast tjetër”, thotë analisti nga Prishtina.

I pyetur nëse ka përçarje brenda Vetëvendosjes në lidhje me draftin e BKS ai sqaron se sigurisht që brenda partisë ka mendime të ndryshme, por se beson se ato “ndajnë role” mes vete.

“Kurti thotë një gjë, Kusari një tjetër, Konjufca një të tretë e kështu me radhë, dhe pastaj kanë këta stuhi në media që një herë thonë një gjë, një herë tjetër. Po krijohet një perde tymi për këto lëshime, të cilat janë të pashmangshme”, vlerëson Maliqi.

Siç thotë ai, marrëveshja e Ohrit është e mbushur me kompromise që janë të dhimbshme edhe për Prishtinën edhe për Beogradin, por duhet respektuar. Nëse kjo nuk ndodh deri në verë, vlerëson Maliqi, mund të duhet të presim edhe dy ose tre vjet.

“Drafti i BKS është rënë dakord deri diku, është miratuar në nivel kombëtar, vetëm duhet të shohim disa pika se deri ku do të shkojë. A do të shkojë drejt një autonomie, jo shumë formale, apo nuk do të ketë një nivel të ri qeverisjeje, por vetëm disa pushtete do të jenë më të mëdha. Kjo është çështja kryesore dhe lufta po zhvillohet rreth saj. Por për Kurtin dhe për palën kosovare nuk duan ta krijojnë atë komunitet derisa të zbatohen të gjitha apo elementet e rëndësishme nga marrëveshja, që të mos rezultojë se është marrë një komunitet dhe pastaj ata vazhdimisht kushtëzojnë njëri tjetrin. Prandaj do të ishte më mirë një proces i diplomacisë intensive, por duket se koha po ikën për këtë. Nëse nuk zgjidhet deri në qershor, atëherë mund të duhet të presim edhe dy ose tre vjet për një lloj marrëveshjeje”, thotë Maliqi.

Dushan Radakoviq, drejtor ekzekutiv i OJQ-së Qendra për Përfaqësimin e Kulturës Demokratike nga Mitrovica Veriore, është i bindur se retorika ultra-nacionaliste, premtimet e paplotësuara dhe presioni nga bashkësia ndërkombëtare çuan në ndarje në partinë e Albin Kurtit.

“Padyshim që ka një çarje në vetë Vetëvendosjen. Filloi me Haki Abazin, e më parë kujtojmë para zgjedhjeve të fundit dhe të parafundit, daljen e Visar Ymerit nga partia, pastaj ish-kryetarit të Prishtinës e kështu me radhë... Mendoj se dalëngadalë kjo retorikë ultranacionaliste është duke marrë epilogun e vet, që njerëzit që janë në parti, njerëzit socialdemokratë, e kuptuan se ky lloj presioni, sanksionet e Bashkimit Evropian dhe gjithçka që po ndodh, përgjithësisht presion mbi komunitetin serb, bazat, shpronësimet, arrestimet. ... ndikon që njerëzit të mos kthehen kah ajo ideologji e ndonjë ultranacionalizmi dhe urrejtjeje ndaj një kombi dhe ndaj një komuniteti”, thotë Radakoviq pčr Kosovo online.

Ai shpjegon se një shembull i shkëlqyer i përçarjes mbizotëruese është se Kuvendi nuk mund të marrë vendime të shumta, por ato kalojnë disa udhëzime administrative dhe akte nënligjore.

“Nuk ka asnjë ligj në Kuvend që mund të kalojë, një numër i madh ligjesh janë në pritje sa i përket komunitetit ndërkombëtar, investimet e bashkësisë ndërkombëtare në Kosovë janë në pritje sepse nuk janë 61 votat që duhen. Dhe nuk janë vetëm pesë, gjashtë gjithsej, disa informacione që kam janë se nëntë apo dhjetë deputetë të grupit parlamentar të Vetëvendosjes nuk janë më të përkushtuar ndaj të huajve si në periudhën e kaluar, prandaj them se ligjet janë vështirë të kalohet”, thotë bashkëbiseduesi ynë.

Ky i fundit shton se njerëzit janë të prekur nga fakti se shumë gjëra që janë premtuar në fushatën 2021 dhe 2022 nuk janë realizuar, por edhe nga presioni në rritje i komunitetit ndërkombëtar.

“Nuk është vetëm presioni mbi popullatën serbe, mungesa e dialogut, sanksionet, presioni çdo ditë në rritje nga bashkësia ndërkombëtare, mbi të gjitha nga SHBA, duhet të fillojë punët, mungesa e atij dialogu të famshëm të brendshëm me komunitetin serb. ...Këto janë të gjitha gjërat që ndikojnë që njerëzit në vetë partinë gjithnjë e më shumë po përdorin një retorikë tjetër, një këndvështrim tjetër të demokracisë në përgjithësi në krahasim me situatën aktuale”, beson Radakoviq.

Duke komentuar qëndrimet e ndryshme për draftin e BKS nga Vetëvendosja, ai vlerëson se ka mosmarrëveshje se si duhet të zbatohet.

“Fakti është se bashkësia ndërkombëtare po i bën presion si një nga kushtet që ato të pranohen nga Këshilli i Evropës. E dyta është kthimi i tokës manastirit të Deçanit dhe ndoshta e treta, tërheqja e katër kryetarëve të komunave nga veriu i Kosovës, pra organizimi i zgjedhjeve. E gjithë kjo ndikon në ndarje, përgjithësisht për shkak të pikëpamjes se si duhet të zbatohet Bashkësia e Komunave Serbe”, thotë ai.

Ashtu si bashkëbiseduesit tanë, ai nuk pret asgjë konkrete për BKS-në këtë vit, para së gjithash për shkak të zgjedhjeve të reja që priten.

“Tani ka shumë presion për shkak të Këshillit të Evropës, por nuk pres asgjë konkrete, sepse nuk munden për shkak të zgjedhjeve. Ata presin një mandat të ri katërvjeçar, mendoj në ndonjë koalicion, ndoshta me partinë e Ramush Haradinajt apo ndoshta me Pacolin për ta marrë atë shumicë, diku rreth 70 deputetë. Kështu që nuk pres asgjë konkrete këtë vit, ndoshta nga fundi ose ndoshta në fillim të vitit të ardhshëm”, thotë Radakoviq.