Tërheqja e re e Albin Kurtit nga BKS - çfarë thonë marrëveshjet?

Ndonëse deklaroi se ishte i gatshëm të shkruante një draft modern evropian të statutit të Bashkësisë së Komunave Serbe, kryeministri i Kosovës Albin Kurti tani pohon se formimi i Bashkësisë së Komunave Serbe nuk është në kompetencën e pushtetit ekzekutiv dhe se Bashkësia është një diktat “i imponuar nga lart”. Sipas analistëve, interpretimi i fundit i Kurtit - kush çfarë duhet të bëjë që të formohet BKS është një përpjekje tjetër për t'iu shmangur obligimeve që Prishtina ka marrë në dialogun me Beogradin, por edhe një manovër me qëllim të uljes së BKS-së në nivelin e Asociacionit të Komunave të Kosovës.

Shkruan: Dushica Radeka Gjorgjeviq

“Në bazë të Marrëveshjes së Parë, e cila njeh karakterin e veçantë të Bashkësisë së Komunave me shumicë serbe, Qeveria e Kosovës do të miratojë një dekret që do të jetë drejtpërdrejt i zbatueshëm dhe do të shqyrtohet nga Gjykata Kushtetuese.

Kështu thuhet në pikën e dytë të Marrëveshjes për parimet e përgjithshme dhe elementet kryesore të BKS, e cila u arrit në vitin 2015 nga kryeministrat e atëhershëm të Serbisë dhe Kosovës, Aleksandar Vuçiq dhe Isa Mustafa, dhe vitin e ardhshëm në gusht do të bëhen saktësisht dhjetë vjet që rregullorja e lartpërmendur nuk ishte në agjendën e qeverisë në Prishtinë.

Edhe qeveritë para Kurtit gjetën mënyra për të anashkaluar detyrimet që Prishtina i pranoi në prani të ish-komisioneres së lartë të BE-së për Punë të Jashtme dhe Siguri, Federika Mogerini, dhe nëse shefja e sapoemëruar e diplomacisë së BE-së, Kaja Kallas, do t'i kujtojë ato, mbetet për t'u parë.

Kurtit është “replikuar” nga zëdhënësi në largim i Komisionit Evropian, Peter Stano, me deklaratën se “Qeveria e Kosovës nuk mund të heqë dorë nga obligimet e saj në kuadër të dialogut apo t'ua delegojë ato komunave me shumicë serbe në Kosovë”, duke iu referuar marrëveshjet nga 2013 dhe 2015.

Sipas Aleksandër Shlukës, bashkëpunëtor i OJQ-së “Nisma e Re Shoqërore”, Qeveria e Kosovës është pjesë e pandashme e procesit të formimit të Bashkësisë së Komunave Serbe, dhe deklarata e Kurtit se themelimi i BKS-së nuk është në kompetencë të pushtetin ekzekutiv, ai e sheh si një formë tjetër të retorikës populiste dhe një përpjekje e Kurtit për t'u përjashtuar nga ky proces, vështirëson formimin e BKS dhe shmang përgjegjësinë.

“Ai po mundohet t'i paraqesë audiencës vendase dhe votuesve të tij se nuk ka pranuar asgjë që ka të bëjë me Qeverinë e Kosovës dhe atë vetë, por se BKS është në nivel të ngjashëm me Asociacionin e Komunave të Kosovës, ku komunat mund të bashkohen vetë. I referohet ligjeve dhe Kushtetutës së Kosovës, por kjo në thelb nuk është e vërtetë sepse nëse shikojmë marrëveshjen e vitit 2015 për BKS, ajo thotë se Qeveria e Kosovës duhet të miratojë një rregullore në lidhje me BKS të cilën më vonë do ta përcjellë në Gjykatën Kushtetuese, që ai të shqyrtojë kushtetutshmërinë dhe ligjshmërinë e statutit të BKS, në mënyrë që të shihet qartë përfshirja e Qeverisë në atë proces”, tha Shluka për Kosovo online.

Sipas marrëveshjeve, Qeveria e Kosovës është këtu për të lehtësuar procesin e formimit të Bashkësisë dhe rrjedhimisht edhe tranzicionin, përkatësisht integrimin e institucioneve të mbetura serbe në sistemin e Kosovës.

“Kjo nuk mund të bëhet vetëm në nivel komunash dhe duhet të ketë koordinim në mes të Qeverisë së Kosovës dhe Qeverisë së Serbisë, do të ketë shumë probleme që duhet të zgjidhen në atë nivel, e jo në nivel të vetëqeverisjes lokale. Duhet të harmonizohet një sistem i tërë ndërmjet Serbisë dhe Kosovës, siç është financimi i institucioneve dhe e gjithë kjo kërkon përfshirjen e niveleve më të larta vendimmarrëse, përkatësisht përfshirjen e Qeverisë së Kosovës”, thekson Shluka.

BKS, kujton ai, është krijuar me një marrëveshje të ratifikuar nga Kuvendi i Kosovës, me të cilën e kanë marrë si obligim ndërkombëtar.

“Ndërsa, Asociacioni i Komunave të Kosovës është diçka që komunat e kanë bërë vetë, në mënyrë të pavarur ndërmjet tyre dhe nuk bazohet në ndonjë marrëveshje ndërkombëtare”, thotë Shluka.

Politologu Ognjen Gogiq tregon gjithashtu se Kurti dëshiron ta reduktojë BKS në Asociacionin ekzistues të Komunave të Kosovës, por ai thekson se BKS nuk mund të jetë, sepse nga marrëveshja del se ajo ka kompetenca shtesë që i janë transferuar nga qeveria nga niveli qendror.

“Bashkësia ka kompetenca që janë më shumë se kompetencat e komunave individuale dhe ka të drejta të caktuara për t'u përfaqësuar në nivel qendror. Sipas definicionit dhe sipas marrëveshjeve ka kompetenca shtesë, të cilat Asociacioni i Komunave të Kosovës nuk i ka”, thekson Gogiq.

Ai beson se kryeministri i Kosovës Albin Kurti ka ndryshuar retorikën e tij dhe ka bërë një hap përpara në raport me qëndrimet e tij të mëparshme kur tha se “nuk mund të krijojë një Bashkësi të Komunave Serbe, sepse nuk është në kompetencë të pushtetit ekzekutiv”, sepse ai tregoi se BKS mund të formohet, por se ai si kryeministër nuk është ai që duhet ta themelojë.

Në atë që tha Kurti, siç thotë Gogiqi, ka “një kokërr të së vërtetës”, por gjithashtu, siç thotë ai, pa bashkëpunim me Qeverinë e Kosovës nuk është i mundur procesi i formimit të BKS-së.

“Në aspektin formal dhe juridik, BKS nuk është formuar nga Qeveria e Kosovës, por nga Asambleja konstituive e BKS-së, e përbërë nga këshilltarët e dhjetë komunave me shumicë serbe në Kosovë. Asambleja Kushtetuese është ajo që miraton Statutin dhe kështu krijohet Bashkësia. Mirëpo, që Bashkësia të hyjë në rendin juridik të Kosovës, duhet edhe një dokument, përkatësisht dekreti i Qeverisë së Kosovës. Sipas marrëveshjes së vitit 2015, Qeveria e Kosovës miraton një dekret me të cilin konfirmohet statuti i Bashkësisë dhe i cili i shton kompetencat e reja Bashkësisë, përkatësisht i bart kompetencat Bashkësisë nga niveli qendror. Është një proces i dyanshëm. Edhe komunat edhe pushteti qendror ia bartin përgjegjësitë Bashkësisë”, thekson Gogiq.

Në këtë moment, shton ai, është e nevojshme që Qeveria e Kosovës të prezantojë dekretin e saj me të cilin Bashkësia do të njihet si pjesë e rendit juridik të Kosovës.

“Kjo është ajo që askush nuk po e kërkon ende nga Kurti. Ende nuk ka dalë në rend dite, edhe pse duhet”, thekson bashkëbiseduesi ynë.

Eshe analisti politik Belgzim Kamberi thotë për Kosovo online se sipas marrëveshjeve të arritura në kuadër të dialogut në Bruksel në vitin 2013 dhe 2015, Qeveria e Kosovës është përgjegjëse për dërgimin e dekretit në Gjykatën Kushtetuese për Bashkësinë e Komunave Serbe, dhe se deklaratat e fundit të kryeministrit të Kosovës, Albin Kurti, sipas të cilave themelimi i BKS-së nuk është në kompetencë të pushtetit ekzekutiv, janë një taktikë që tregon se ka problem me formimin e BKS-së.

“Duhet parë si retorikë politike që nuk lidhet vetëm me zgjedhjet e ardhshme, por edhe me procesin politik në përgjithësi, duke pasur parasysh që marrëveshjet nga Brukseli nuk po zbatohen. Një retorikë e tillë do të vazhdojë edhe pas zgjedhjeve të shkurtit”, vlerëson Kamberi.

Ai po ashtu thekson se formimi i BKS-së nuk mund të ndodhë pa zgjedhje të reja në veri të Kosovës.

“Zgjedhjet e reja duhet të mbahen në komunat në veri të Kosovës dhe të ketë përfaqësues legjitimë të qytetarëve të atyre komunave ku shumica e popullsisë janë serbe. Pa ato zgjedhje nuk mund të përmbyllim procesin e formimit të Bashkësisë. Sipas marrëveshjes së vitit 2013 dhe 2015, fillimisht Qeveria e Kosovës i dërgon një dekret Gjykatës Kushtetuese, dhe në të njëjtën kohë ose sa më shpejt të kemi zgjedhje të reja në komunat në veri të Kosovës”, thotë Kamberi.

Analisti politik Sadri Ramabaja ka një këndvështrim pak më ndryshe për çështjen e juridiksionit i cili për Kosovo online thotë se sipas Kartës Evropiane për Vetëqeverisje Lokale dhe Ligjit të Kosovës për Vetëqeverisje Lokale, formimi i organizatave joqeveritare “dhe për rrjedhojë Bashkësia e Komunave Serbe është nën juridiksionin e komunave”, por siç shton ai buron edhe nga plani i Ahtisarit.

Ramabaja është gjithashtu i mendimit se është Serbia ajo që nuk ka vullnet politik për të krijuar një BKS, ndërsa deklarata e kryeministrit të Kosovës Albin Kurti, siç thotë ai, nuk duhet trajtuar si retorikë politike elektorale, por si thirrje për pjesëmarrjen e serbëve në jetën aktive politike, në zgjedhjet parlamentare, e më pas në zgjedhjet për vetëqeverisje lokale. në mënyrë që të krijohen parakushte për jetën normale politike të serbëve në veri të Kosovës, si ato në pjesët tjera të Kosovës.