Triumfi i Vetëvendosjes në zgjedhje – kush është meritor dhe çfarë duhet të presin serbët?

Fitoren e partisë së tij në zgjedhjet e jashtëzakonshme parlamentare të djeshme Albin Kurti e quan historike, ndërsa rritja nga 42,3 për qind e fituar në zgjedhjet e rregullta në shkurt në 49,3 për qind, sipas rezultateve ende preliminare, është nxitur nga disa faktorë, vlerësojnë bashkëbiseduesit e Kosovo online. Mes tyre janë: fakti që opozita nuk ka çelësin për të deshifruar populizmin e Kurtit, mbështetja nga Brukseli përmes paralajmërimit të heqjes së plotë të sanksioneve, si dhe mbajtja e zgjedhjeve në një moment kur diaspora ndodhej në Kosovë. Triumfi i Vetëvendosjes, theksojnë ata, nuk është lajm i mirë për komunitetin serb.

Shkruan: Dushica Radeka Gjorgjeviq

Pas deklarimit të qytetarëve në zgjedhjet e dyta parlamentare brenda vetëm dhjetë muajsh, është hapur rruga për qeverinë “Kurti 3”.

Vetëvendosje, sipas vlerësimeve aktuale, do të ketë 56 mandate, ose tetë më shumë se në përbërjen e mëparshme të Kuvendit, dhe me votat e deputetëve joserbë arrin 61 votat e nevojshme për formimin e Qeverisë.

Se si do të shpërndahen dhjetë vendet e garantuara në parlament për komunitetin serb ende nuk është plotësisht e qartë. Kryetari i Listës Serbe, Zllatan Ellek, mbrëmë njoftoi se, bazuar në votat nga mjediset serbe, kjo parti ka fituar 90 për qind të votave dhe të gjitha dhjetë mandatet deputetësh, por partia e Nenad Rashiq, “Për Liri, Drejtësi dhe Mbijetesë”, sot deklaroi se ata janë sërish parti parlamentare.

Partia Demokratike e Kosovës, sipas rezultateve preliminare, ka 21 për qind të votave, pothuajse njësoj si në shkurt kur fitoi 20,95 për qind. Lideri i kësaj partie, Bedri Hamza, tha se kanë arritur ta ruajnë rezultatin, por se priste më shumë.

Rënie të madhe shënoi LDK-ja me vetëm 13,57 për qind, krahasuar me 18,27 për qind në shkurt. Pragun zgjedhor e kaloi edhe partia e Ramush Haradinajt (5,68 për qind), e cila këtë herë garoi e vetme, ndryshe nga zgjedhjet e mëparshme të rregullta.

Në përgjithësi, fitorja e Vetëvendosjes ishte e pritshme, por jo kaq bindëse, pajtohen analistët.

Dushan Radakoviq nga OJQ-ja “Demokracia në Veprim” vlerëson se mandatar i ri për formimin e qeverisë me gjasë do të jetë Albin Kurti, pasi së bashku me pakicat joserbe do të ketë shumicë të mjaftueshme prej 67 ose 68 deputetësh.

„Vlerësohet se Kurti do të ketë mes 56 dhe 57 deputetë, në varësi të shpërndarjes përfundimtare të mandateve. Në këtë moment Lista Serbe ka nëntë mandate, ndërsa një mandat e ka partia e Nenad Rashiqit. Sa i përket Listës Serbe, më shqetëson skenari nga shkurti. Nëse kjo ka qenë në përputhje me ligjin apo jo, këtë duhet ta përcaktojnë institucionet e drejtësisë, por nëse kopjohet plani i shkurtit, nënkryetari i Kuvendit do të jetë nga radhët e partisë së Nenad Rashiqit, ndërsa kësaj partie do t’i takojë Ministria për Kthim në qeverinë e ardhshme“, tha Radakoviq për Kosovo online.

Rezultatin e fituar në “tabelë”, analisti politik Artan Muhaxhiri e interpreton si një dhuratë të madhe të opozitës për liderin e Vetëvendosjes, Albin Kurtin.

Ai konsideron se as vetë Kurti nuk e priste një fitore kaq të madhe.

„Sido që të jetë, në pesë vitet e fundit nuk ka pasur zhvillim të dukshëm as ekonomik e as politik, as përparim në marrëdhëniet me Perëndimin. Është logjike që ky rezultat nuk do të duhej të ndodhte, sepse Kosova ka humbur kontaktin me shtresat më të ulëta të qytetarëve, me nevojat e njerëzve. Ata zhvilluan një fushatë të dobët, por rezultati është ky që është“, tha Muhaxhiri për Kosovo online, duke vlerësuar se opozita është dorëzuar.

Sipas bindjes së tij, opozita nuk e ka çelësin „si ta dekodojë populizmin e Kurtit“.

„Kurti, me aftësitë e tij retorike, ka qenë i përfshirë në të gjitha temat dhe për këtë arsye e ka arritur këtë rezultat“, përfundoi Muhaxhiri.

Edhe bashkëpunëtori i lartë shkencor në Institutin për Politikë Ndërkombëtare dhe Ekonomi në Beograd, Aleksandar Mitiq, thekson se për shumëkënd në Kosovë një rezultat kaq i mirë i partisë së Kurtit përbën befasi dhe përmend disa faktorë që kanë luajtur rol.

„Votuesit ndoshta janë lodhur nga disa cikle zgjedhore dhe kanë kuptuar se nuk ekziston ndonjë alternativë që do të mundësonte krijimin e një koalicioni të ndryshëm nga partitë opozitare. Në njëfarë mënyre, kjo është edhe një formë ndëshkimi për ato parti opozitare që ose nuk kanë dashur të hyjnë në koalicion me Kurtin, ose që vetë nuk kanë arritur të krijojnë ndonjë alternativë. Të gjithë e dimë sa të përçarë janë dhe çfarë marrëdhëniesh kanë pasur në të kaluarën. Kështu që kjo është një lloj ndëshkimi, para së gjithash për LDK-në, e cila ka shënuar një rezultat jashtëzakonisht të dobët, duke humbur rreth pesë mandate. Ky është një rezultat i papritur“, tha Mitiq për Kosovo online.

Nga ana tjetër, siç shton ai, këtij rezultati me gjasë i ka kontribuar edhe data e mbajtjes së zgjedhjeve, e cila dukshëm është zgjedhur me qëllim, në kohën kur diaspora shqiptare vjen për pushimet e Vitit të Ri.

“Kjo thjesht ka kontribuar në rritjen si të daljes në votime ashtu edhe të votave më radikale që çuan në një rezultat të tillë. Po ashtu, nuk duhet harruar se shumëkush ka qenë ndoshta i inkurajuar edhe nga shtysa që Kurti mori nga njoftimi i Ursula von der Leyen, vetëm rreth dhjetë ditë para zgjedhjeve, për heqjen e të ashtuquajturave masa kufizuese. Kjo pati një ndikim të drejtpërdrejtë në fushatë, edhe pse ato masa nuk i kanë shkaktuar ndonjë dëm të veçantë Kurtit, por qëndronin si një lloj presioni politik. Ai mori atë mbështetje nga Brukseli dhe arriti ta materializojë atë. Natyrisht, nuk duhet harruar as retorika e tij antisërbe, e cila dukshëm ende gëzon mbështetje të madhe te popullata shqiptare, gjë që është vërtet dëshpëruese”, vlerëson Mitiq.

Çfarë duhet të presin serbët?

Sa i përket asaj se çfarë duhet të presin më tej serbët në Kosovë nga Kurti si kryeministër në mandatin e ri, Mitiq thotë se kjo mbetet për t’u parë, pasi ai në periudhën e mëparshme ka ulur tensionet për një nuancë, por vetëm pasi ka realizuar qëllimet e tij politike duke zbatuar spastrim etnik.

“Do të shohim se si do të sillet tani në këtë kontekst të ri, kur nuk ka një presion të qartë që vjen nga Brukseli dhe Uashingtoni, ndërsa nga ana tjetër ka një situatë të pastër sa i përket formimit të pushtetit”, thotë ai.

Politologu Ognjen Gogiq nuk ka dilemë se fitorja bindëse e Vetëvendosjes nuk është lajm i mirë për komunitetin serb.

„Serbët nuk kanë pasur përvojë të mirë me Albin Kurtin si kryeministër, veçanërisht jo me një kryeministër kaq të fuqishëm, kështu që serbët mund t’i presin këto rezultate me shqetësim, sepse ai nuk ka sinjalizuar se do ta ndryshojë qasjen ndaj komunitetit serb. Pra, ai synon të veprojë në mënyrë të njëanshme dhe të marrë vendime dhe masa që nuk i marrin parasysh interesat dhe nevojat e komunitetit serb“, theksoi Gogiq për Kosovo online.

Ai shton se ishte e qartë se Vetëvendosja ishte favorite për fitore dhe se me gjasë do ta përmirësonte rezultatin krahasuar me shkurtin, por se askush nuk priste që kjo të arrinte pothuajse 50 për qind, që është rezultat i ngjashëm me atë të vitit 2021.

Sipas vlerësimit të tij, kjo tani është një faktor i ri që ndikon në jetën politike në Kosovë dhe në proceset e ardhshme.

„Kjo është, megjithatë, një shumicë dominuese që i mundëson Albin Kurtit të formojë qeverinë me mbështetjen e përfaqësuesve të komuniteteve joshumicë në parlament, të cilët edhe më herët kanë qenë të prirur ndaj tij. Atij i mungonin vetëm disa mandate edhe gjatë këtij viti për të formuar qeverinë, megjithatë këtë herë nuk ka nevojë të mbështetet te deputetët nga komuniteti shqiptar që nuk duan të bashkëpunojnë me të. Atij do t’i mjaftojnë deputetët nga komunitetet“, thotë ai.

Krizë e re në horizont?

Megjithatë, Gogiq thekson se, edhe pse Albin Kurti pa dyshim mund të formojë një shumicë të qëndrueshme parlamentare, përkatësisht qeverinë, mbetet pyetja nëse ai mund të sigurojë zgjedhjen e presidentit të Kosovës.

„Kjo e ndërlikon procesin e vendimmarrjes në të ardhmen, sepse deri më 5 mars Kosova duhet ta zgjedhë presidentin në Kuvend, pasi Vjosa Osmani përfundon mandatin. Nëse presidenti nuk zgjidhet brenda këtij afati, atëherë Kuvendi shpërndahet dhe shkohet në zgjedhje të reja parlamentare, pavarësisht se sa mbështetje do të ketë Kurti për formimin e Qeverisë. Tani kemi një garë me kohën: a do të përfundojnë të gjitha proceset dhe veprimet brenda këtij afati – që së pari të konfirmohen rezultatet e zgjedhjeve, pastaj të konstituohet Kuvendi dhe më pas të arrihet një marrëveshje për zgjedhjen e presidentit. Nuk është e sigurt se kjo mund të përfundojë brenda afatit të mbetur“, thekson Gogiq.

Edhe Radakoviq beson se me shumë gjasë do të ketë një krizë të re institucionale, sepse për zgjedhjen e presidentit të Kosovës nuk mjaftojnë 67–68 deputetë, pasi kërkohet shumicë prej dy të tretash në Kuvend.

„Kemi një situatë ku do të nevojiten edhe 14 ose 15 deputetë të tjerë. Këtu LDK-ja, PDK-ja ose Lista Serbe do të duhet të mbështesin zgjedhjen e presidentit apo presidentes së Kosovës, gjë që është shumë e vështirë. Për këtë arsye ekziston një mundësi e madhe që në prill të kemi zgjedhje të reja, të treta parlamentare, brenda një periudhe më të shkurtër se një vit e gjysmë“, përfundon Radakoviq.

Tre raunde shprese

Megjithatë, nuk duhet harruar se çfarë opsionesh parashikon Kushtetuta e Kosovës për zgjedhjen e presidentit.

Nëse në dy votimet e para asnjë kandidat nuk merr shumicën prej dy të tretash të votave, organizohet votimi i tretë me dy kandidatët që kanë marrë numrin më të madh të votave në raundin e dytë.

President zgjidhet kandidati që merr shumicën e votave të të gjithë deputetëve të pranishëm. Në raundin e tretë, në fund të fundit, u zgjodh edhe Vjosa Osmani presidente në vitin 2021.

Vetëm nëse edhe votimi i tretë është i pasuksesshëm, Kuvendi shpërndahet dhe shpallen zgjedhje të reja.