Rekoviq: Serbia duhet të rishqyrtojë vendimin për moratoriumin e përdorimit të energjisë bërthamore

Drejtuesi i grupit të studiuesve të Institutit "Vinça" pranë Organizatës Evropiane për Kërkime Bërthamore në Gjenevë (Cern), prof. Dr. Vlladimir Rekoviq vlerëson për Kosovo online se Serbia duhet të rishqyrtojë vendimin për moratoriumin e përdorimit të energjisë bërthamore dhe që kjo temë stigmatizohet pa nevojë.

Presidenti serb Aleksandar Vuçiq gjatë vizitës së tij dyditore në Francë dhe takimit me homologun e tij francez Emanuel Makron diskutoi ndër të tjera për përmirësimin e sektorit energjetik të Serbisë.

Rekoviq thekson se është shumë e rëndësishme që presidenti i Serbisë e ka diskutuar këtë temë me presidentin francez, sepse ai vend e merr 80 për qind të energjisë elektrike duke përdorur energjinë bërthamore.

“Është shumë e rëndësishme që presidenti ka pasur një takim me presidentin Makron për arsyen e thjeshtë se energjia bërthamore, pra shfrytëzimi i energjisë bërthamore në Serbi, është stigmatizuar në mënyrë të panevojshme për një kohë të gjatë”, thotë Rekoviq.

Sipas tij, moratoriumi për përdorimin e kësaj lloj energjie është miratuar në vitin 1989, pas incidentit në termocentralin bërthamor të Çernobilit, por kërkimet dhe teknologjitë që përdoren sot janë shumë më të avancuara teknologjikisht dhe më të sigurta në krahasim me atë kohë.

“Pas incidentit në Çernobil, kërkimi dhe zhvillimi i teknologjive që lidhen me termocentralet bërthamore nuk u ndalën në vende të tjera. Për më tepër, një numër vendesh kanë vazhduar me ndërtimin e termocentraleve bërthamore që funksionojnë me shumë sukses, dhe shembull është Franca, ku pothuajse 80 për qind e energjisë elektrike merret nga termocentralet bërthamore”, thekson Rekoviq.

I pyetur nëse kjo do të thotë se Serbia duhet të rishqyrtojë vendimin për moratoriumin e energjisë bërthamore, Rekoviq është kategorik se duhet bërë sepse sot përdoren termocentralet bërthamore të gjeneratës së tretë.

“Teknologjia e përdorur në vitet shtatëdhjetë është e vjetëruar, ka zgjidhje të reja. Ato centrale bërthamore të gjeneratës së parë tashmë janë mbyllur të gjitha. Tani përdoret nga centralet e gjeneratës së tretë. Prej 20 vitesh, Agjencia Ndërkombëtare në Vjenë është e angazhuar në zhvillimin e gjeneratës së re, të katërt të termocentraleve bërthamore, të cilat kanë për detyrë të eliminojnë pothuajse plotësisht këto lloj aksidentesh. Për këtë po punojnë edhe shumë vende”, thotë Rekoviq.

I pyetur se sa do të ekspozohej Serbia ndaj rrezikut të ndotjes bërthamore në këtë mënyrë, ai shpjegon se problemi qëndron në perceptimin e vëzhgimit të përdorimit të energjisë bërthamore.

“Tani jemi 36 vite më vonë në krahasim me moratoriumin që u miratua. Shumë gjëra janë të ndryshme. Mendoj se një nga treguesit e mirë është fakti që vetë Franca e merr pjesën më të madhe të energjisë nga energjia bërthamore. Është legjitime të pyesim pse disa vende të tjera nuk e përdorin atë, si Gjermania, e cila mbylli një pjesë të qendrave të saj bërthamore. Jo të gjitha vendet kishin akses në gaz të lirë. Secili shtet ka kushte të ndryshme për shkak të resurseve dhe pozitës së tij dhe secili prej tyre meriton studime që janë specifike për situatën në të cilën ndodhen”, thotë Rekoviq.

Ai shpjegon se kur bëhet fjalë për përdorimin e energjisë bërthamore, ka një gamë të tërë zgjidhjesh dhe se kërkimet shkencore aktualisht po zhvillohen në gjashtë drejtime.

“Aktualisht janë gjashtë drejtime të ndryshme të pranuara në të cilat kryhen kërkimet, dhe ato ndryshojnë në aspektin e teknologjive të ftohjes, por ajo që është specifike për të gjitha është se ato janë shumë më të sigurta sesa termocentralet bërthamore në të kaluarën. Disa nga këto centrale janë ende në fazën e prototipit, disa prej tyre tashmë janë bërë në nivel komercial. Ky është rasti me termocentralin bërthamor në Kinë. Megjithatë, edhe vendet e tjera po punojnë në mënyrë aktive në zhvillimin e teknologjive të reja”, thekson Rekoviq.

I pyetur nëse është më mirë që Serbia të ndërtojë më shumë hidrocentrale në vend të termocentraleve bërthamore, Rekoviq thotë se duhet të shtrohet çështja e efikasitetit.

“Sigurisht që hidrocentralet janë diçka për të cilën duhet të punohet dhe me siguri duhet të shfrytëzohen maksimalisht kapacitetet, pra resurset që ka Serbia. Megjithatë, përdorimi i termocentraleve bërthamore nuk është përmirësuar vetëm nga aspekti i sigurisë, por edhe nga aspekti i vetë efikasitetit të përdorimit të karburantit. Pra, ju mund të merrni shumë më shumë energji elektrike nga e njëjta sasi karburanti, që do të thotë se sasia e mbeturinave që mbetet është në një nivel shumë më të ulët radioaktiv se sa ishte rasti më parë. Gjithashtu, teknologjitë e ruajtjes janë përmirësim që të mos flasim për të njëjtat gjëra si në vitin 1989”, përfundon Rekoviq.