Dënime për krime lufte, pa dënim për krime kundër njerëzimit – çfarë sjell aktgjykimi ndaj ish-udhëheqësve të UÇK-së?

Me aktgjykimin e shkallës së parë të Dhomave të Specializuara të Kosovës në Hagë në çështjen kundër ish-udhëheqësve të UÇK-së nuk janë të kënaqura as Prishtina dhe as Beogradi. Mbështetësit e tyre, pas shpalljes së dënimit prej 25 vjetësh burg për Hashim Thaçin, hodhën gurë dhe shishe në drejtim të selisë së EULEX-it në Prishtinë, ndërsa u thyen xhamat edhe në ndërtesën e Qeverisë së Kosovës dhe pati përplasje me policinë holandeze. Nga ana tjetër, nga Beogradi thonë se, me rrëzimin e akuzave për krime kundër njerëzimit, Thaçi, Veseli, Krasniqi dhe Selimi po amnistohen për krimet që kanë kryer ndaj serbëve.

Shkruan: Velko Nestoroviq

Hashim Thaçi, Kadri Veseli, Ejup Krasniqi dhe Rexhep Selimi u shpallën fajtorë dhe u dënuan me gjithsej 81 vjet burg.

Nga Brukseli dhe Uashingtoni bënë thirrje për respektimin e aktgjykimeve të Hagës, ndërsa ambasadat në Prishtinë përsëritën mbështetjen për Dhomat e Specializuara. Ndërkohë, në Kosovë, përfaqësuesit e PDK-së dhe partive të tjera shqiptare ngritën çështjen e shfuqizimit të Gjykatës.

Avokatët e ish-udhëheqësve të UÇK-së tashmë kanë paralajmëruar ankesa, ndërsa Prokuroria mund të kundërshtojë lirimin e tyre nga akuzat për krime kundër njerëzimit. Vlerësohet se procedura e shkallës së dytë mund të zgjasë deri në një vit, ndërsa më pas mund të pasojë edhe një ankesë në Gjykatën Kushtetuese të Kosovës.

Në përmbledhjen e aktgjykimit thuhet se trupi gjykues konstatoi se që të katër (Thaçi, Veseli, Krasniqi dhe Selimi) mbajnë përgjegjësi penale për krimet e luftës të ndalimit arbitrar dhe privimit nga liria të 385 personave, trajtimit mizor të 49 personave, torturimit të 303 personave dhe vrasjes së 96 personave.

Trupi gjykues i liroi të akuzuarit nga akuzat për krime kundër njerëzimit, duke konstatuar se Prokurori i Specializuar nuk kishte vërtetuar përtej dyshimit të arsyeshëm se kishte ekzistuar një sulm i gjerë ose sistematik i drejtuar kundër popullsisë civile. Të akuzuarit u liruan gjithashtu nga akuzat lidhur me një numër incidentesh të krimeve të luftës.

Drejtori i Zyrës për Kosovë e Metohi, Petar Petkoviq, tha se nga dhjetë pikat e aktakuzës, gjashtë prej tyre ranë poshtë, pikërisht ato që kishin të bënin me krimet kundër njerëzimit.

“Gjykata hodhi poshtë gjashtë pika që kanë të bëjnë me krimet kundër njerëzimit. Duke hedhur poshtë krimet kundër njerëzimit, ata amnistohen për krimet që kanë kryer ndaj serbëve. I gjithë aktgjykimi ka të bëjë me rreth 400 persona që ishin arrestuar, keqtrajtuar dhe ndaj të cilëve ishte vepruar në mënyrë mizore, ndërsa në 96 raste ishin kryer vrasje. Mes këtyre njerëzve kishte edhe gra, fëmijë, profesorë, bujq – njerëz që nuk kishin asnjë lidhje me veprimet luftarake”, tha Petkoviq.

Ish-ndihmëssekretari amerikan i Shtetit për Çështjet Evropiane dhe Euroaziatike, Philip Ricker, thotë për Kosovo online se ishte befasuar nga lartësia e dënimeve të shqiptuara ndaj ish-udhëheqësve të UÇK-së, si dhe se tani do të pasojë procedura e apelit dhe do të shihet se cili do të jetë rezultati i këtij procesi.

Ricker thotë se nuk i takon atij të thotë nëse vetë vendimi ishte i drejtë.

"Një vendim është një vendim. Ky është një proces që zhvillohet para një institucioni që është themeluar pikërisht për këtë qëllim. E di që në rajon, si dhe midis shumë njerëzve, ekziston një ndjenjë padrejtësie. E shohim këtë ndjenjë të manifestohet tani. Por, siç thashë, mendoj se duhet të shohim procesin përpara, i cili përfshin procesin e apelimit, dhe të shohim se ku do të na çojë në fund të fundit ky proces. Ajo që është e rëndësishme, sipas mendimit tim, është të mendojmë për të ardhmen e rajonit, të ardhmen e Kosovës, të ardhmen, të ardhmen e të gjithë Ballkanit dhe të Serbisë. Kam shpresuar për një kohë të gjatë se do të shohim përparim të vërtetë në atë drejtim. Fatkeqësisht, ky progres është shumë i ngadaltë. Nuk jam i sigurt nëse ky vendim apo ky proces po na ndihmon të ecim në atë drejtim", thotë Ricker.

Lidhur me reagimin që pasoi në Prishtina pas shpalljes së vendimit, Ricker thotë se ekziston një ndjenjë padrejtësie midis shumë njerëzve.

"Është e rëndësishme të mbahet mend se kjo është pjesë e procesit. Ekziston mundësia e një apeli. Jam i sigurt se procesi është tashmë në zhvillim e sipër. Kjo ka të bëjë me përgjegjësinë individuale, siç përcaktohet nga gjykata. Nuk ka të bëjë me përgjegjësinë kolektive", thotë ai.

Ambasadori deklaron më tej se njerëzit në rajon duhet të mendojnë për të ardhmen e tyre më të gjerë dhe se si mund të punojnë së bashku.

"Ju nuk do ta ndryshoni historinë. Ju nuk do ta ndryshoni gjeografinë apo realitetin e rajonit. Një zgjidhje më e mirë është të gjejmë një rrugë përpara në mënyrë që të gjithë njerëzit në rajon të mund të jetojnë në kushte më të sigurta dhe më të begata dhe të punojnë për të ardhmen e tyre, si dhe për të ardhmen e fëmijëve dhe nipërve e mbesave të tyre", shpjegon bashkëbiseduesi ynë.

Analisti politik Lulzim Farizi për Kosovo online thotë se, pavarësisht se kush jeton ku në territorin e ish-Jugosllavisë, nuk mund të pajtohemi me vendimet e Tribunalit të Hagës dhe të Dhomave të Specializuara të Kosovës.

Farizi thotë gjithashtu se politika duhet të "qëndrojë larg" vendimeve dhe se ato nuk duhet të komentohen.

"Vendimet u morën në bazë të provave të paraqitura para Gjykatës së Hagës. Pra, mendoj se politika duhet të qëndrojë larg vendimeve dhe se vendimet e dhëna nga gjykata as nuk duhet të komentohen. Ata kanë të drejtë të apelojnë, domethënë, të dënuarit kanë të drejtë të apelojnë derisa vendimi të jetë i formës së prerë, por mendoj se politika nuk duhet të zhvillohet më me njerëz që janë dënuar para atyre gjykatave, domethënë, para një gjykate specifike në Hagë. Sepse, në Ballkan, disi nuk mund t'i fshehim më, domethënë për të shëruar ato plagë që na kanë shqetësuar për shumë vite, le të themi 25-26 vjet. Por ky është një tregues i kësaj, domethënë një mesazh se kushdo që shkel ligjin, domethënë të drejtën ndërkombëtare, dhe që kryen vepra penale duhet të dënohet", thotë Farizi.

Ai vazhdon duke theksuar se të gjithë duhet ta mbyllim këtë histori njëherë e përgjithmonë, sepse "pothuajse të gjitha vendet, domethënë luftërat që u zhvilluan në Ballkan, ky kapitull tashmë po mbyllet".

Silvana Marinkoviq nga Shoqata e Familjeve të Serbëve të Rrëmbyer dhe të Zhdukur theksoi, pas dënimit të udhëheqësve të UÇK-së në Hagë, se drejtësia u vu në vend pjesërisht, por se dënimi është i vogël për krimet e kryera.

Marinkoviq tha për Kosovo online se aktakuza kundër udhëheqësve të ish-UÇK-së përfshinte një numër të vogël viktimash serbe dhe se ajo ka frikë se vendimi mund të përmbyset në procesin e apelit.

"Mund të them se një pjesë e drejtësisë është vënë në vend. Megjithatë, ata nuk u dënuan për rrëmbime, dhe aktakuza, për fat të keq, nuk përfshin krime kundër serbëve. Ajo përfshin vetëm një numër shumë të vogël, ndoshta rreth pesë përqind. Kemi frikë se ata nuk do të lirohen nga akuzat në procesin e apelit. Përndryshe, kjo është shumë pak kur mendojmë për krimet që u kryen, jo vetëm kundër popullsisë serbe, por edhe kundër popullsisë shqiptare dhe të tjera në territorin e Kosovës dhe Metohisë. Krimet ishin të mëdha, por është e dënueshme që dënimi është shumë, shumë i vogël për krimet që u kryen", theksoi ajo.

Gazetari dhe analisti Dritan Laci tha për Kosovo online se priste që katër ish-udhëheqësit e UÇK-së të shpalleshin fajtorë, por duke parë vendimin dhe shpjegimin e dhënë me të, ai beson se ka shumë të meta në të, domethënë se është një lloj dënimi kolektiv.

Laci thotë gjithashtu se priste një dënim shumë më të lehtë se ai i kërkuar nga prokuroria, që arrin në 45 vjet burg.

"Edhe pse që në fillim është thënë se ky nuk është një vendim kundër UÇK-së, as kundër luftës së UÇK-së, të cilën unë e konsideroj një luftë për liri, por se është një vendim individual për krimet e kryera nga njerëz me përgjegjësi udhëheqëse në atë luftë, kur bëhet fjalë për përgjegjësinë individuale, po flasim për njerëz që luftuan për popullin e tyre në Kosovë dhe ndihmuan Kosovën të arrinte pavarësinë. Pra, ata ishin të gatshëm të sakrifikonin jetën e tyre. Në këtë kuptim, është e kuptueshme që është e vështirë të ndash përgjegjësinë e tyre nga përgjegjësia e UÇK-së. E shoh këtë si një vendim që në "Në thelb, duket se synon tërthorazi të njollosë luftën çlirimtare të UÇK-së, megjithëse gjyqtarët nuk e thanë këtë. Do të ishte logjike të mos thuhej kjo në këtë formë", thotë Laci.

Avokati Dragan Pashiq deklaroi se juristët nuk prisnin që udhëheqësit e ish-UÇK-së të liroheshin nga pikat e aktakuzës për krime kundër njerëzimit, duke shtuar se tani pason procedura e apelit, e cila, sipas vlerësimit të tij, do të zgjasë rreth një vit.

Pashiq shpjegoi për Kosovo online se gjykata konstatoi se të dënuarit kishin vepruar me një qëllim të përbashkët për të vendosur kontroll të plotë mbi Kosovën përmes frikësimit, keqtrajtimit dhe eliminimit të atyre që i konsideronin kundërshtarë.

“Këtu kam parasysh serbët, romët dhe kundërshtarët politikë mes shqiptarëve”, tha Pashiq.

Ai theksoi se udhëheqësit e UÇK-së u liruan nga akuzat për krime kundër njerëzimit dhe se gjykata vlerësoi se nuk kishte ekzistuar një sulm i gjerë dhe sistematik i drejtuar kundër popullsisë civile në tërësi, gjë që, siç shpjegoi ai, është kusht juridik që një vepër të cilësohet si krim kundër njerëzimit.

Historiani nga Graçanica, Aleksandar Guxhiq, deklaroi se aktgjykimi ndaj Hashim Thaçit, Kadri Veselit, Rexhep Selimit dhe Jakup Krasniqit në Hagë ka hedhur hije mbi natyrën e luftës së UÇK-së, duke pasur parasysh se në Kosovë ka dominuar qëndrimi se “lufta ishte e drejtë”.

“Drejtësia është përmbushur pjesërisht. Nga aktgjykimi dhe i gjithë procesi është lënë jashtë periudha e fundit të vitit 1999 dhe fillimit të vitit 2000, kur u dëbuan më shumë se 250.000 serbë dhe kur u zhvillua operacioni ‘Fshesa’. Vetë aktgjykimi ndaj Hashim Thaçit lidhet me vrasje, trajtim mizor, ndalim të paligjshëm dhe krime të tjera lufte. Aktgjykimi do të ketë ndikim në vetë Kosovën”, tha Guxhiq për Kosovo online.