Mynihu si vazhdimësi e realitetit: Nga paralajmërimi në avion te heshtja që konfirmon

Shkruan për Kosovo online: Zhelko Shajn

Konferenca e Sigurisë së Mynihut gjatë dekadave ka tejkaluar kornizën e një forumi klasik dhe është bërë pasqyrë e gjendjes reale të marrëdhënieve ndërkombëtare. Pikërisht për këtë arsye Mynihu 2007 dhe Mynihu sot nuk duhen parë si ngjarje të ndara, por si dy pika të së njëjtës vijë historike – vijë që çon nga besimi në dominimin unipolar drejt pranimit të një bote me fuqi të kufizuar dhe me disa qendra ndikimi.

Kur Vladimir Putin mbërriti në Mynih në shkurt të vitit 2007, Rusia ende nuk ishte në konflikt të hapur me Perëndimin siç e njohim sot. Megjithatë, fjalimi që ai mbajti atëherë u bë pikë kthese e politikës bashkëkohore. Vetë Putini më vonë tha se fjalimin e kishte shkruar në avion, gjatë rrugës për në Mynih, pa synim për të provokuar, por për të thënë qartë atë që e konsideronte të vërtetë të pashmangshme: se bota unipolare është e paqëndrueshme, se siguria nuk mund të jetë e njëanshme dhe se Rusia nuk do të pranojë rolin e një objekti pasiv të politikës së të tjerëve.

Këto fjalë në vitin 2007 u perceptuan si sfidë. Nga distanca e sotme, ato tingëllojnë si një diagnozë e hershme e një sistemi që tashmë atëherë tregonte shenja mbingarkese. Elitat perëndimore nuk ishin të gatshme ta pranonin këtë. NATO zgjerohej, Bashkimi Evropian besonte në fuqinë normative, ndërsa Shtetet e Bashkuara të Amerikës e shihnin veten si garantues të përhershëm të rendit global. Fjalimi i Putinit mbeti i regjistruar – por jo i përvetësuar politikisht.
Gati dy dekada më vonë, Mynihu duket ndryshe. Rusia nuk është më në sallë, por mungesa e saj është më e zëshme se prania e saj në vitin 2007. Fjalimet perëndimore kanë ndryshuar: në vend të vetëbesimit dominon gjuha e kufizimeve. Flitet për “konkurrencë të fuqive të mëdha”, “menaxhim të rreziqeve” dhe “parandalim të përshkallëzimit”. Kështu, pa pranim të drejtpërdrejtë, konfirmohet teza themelore e Putinit – se bota nuk ka më një qendër të vetme vendimmarrjeje.
Veçanërisht i dukshëm është ndryshimi i tonit amerikan. Mesazhet nga Mynihu sot u drejtohen para së gjithash aleatëve: Amerika mbetet e pranishme, por nuk ofron garanci të pakufizuara; ofron opsione, jo dogma. Në këtë kuadër, qëndrimet që në hapësirën politike amerikane artikulon Marco Rubio tregojnë qartë se partneriteti me Evropën duhet të strukturohet ndryshe – me më shumë përgjegjësi evropiane dhe më pak automatizëm amerikan të mbrojtjes. Kështu, SHBA në praktikë pranojnë një botë me disa qendra fuqie, edhe pse ende nuk e njohin atë si ideal normativ.

Evropa në këtë proces shfaqet si aktori më kontradiktor. Dëshiron të jetë fuqi, por shmang koston e fuqisë. Gjermania flet për përgjegjësi dhe kufizime ekonomike, Franca për autonomi strategjike, Britania për ruajtjen e rendit. Emëruesi i përbashkët është i njëjtë: Evropa dëshiron dialog me Rusinë sepse e kupton se pa Rusinë nuk ka siguri të qëndrueshme kontinentale, por ende nuk ka forcën ta artikulojë qartë këtë fakt.

Ndryshimi i gjuhës në Mynih reflektohet qartë edhe në Ballkan. Rajoni që në vitet ’90 ishte hapësirë e ndërhyrjeve të drejtpërdrejta, sot është zonë e balancimit të kujdesshëm. Serbia në këtë realitet ndjek politikë të neutralitetit ushtarak jo nga ideologjia, por si përshtatje me botën e fuqisë së kufizuar. Çështja e Kosovës mbetet konflikt i kontrolluar – jo sepse është zgjidhur, por sepse kuptohet se zgjidhjet e imponuara pa ekuilibër interesash nuk janë të qëndrueshme.

Takimi i SHBA-së dhe Rusisë në Anchorage në vitin 2025 tashmë paralajmëroi një pranim të heshtur se konfrontimi total duhet shmangur. Në Mynih shihet pasqyra e këtij kuptimi: të dy fuqitë tani i ofrojnë Evropës bashkëpunim, jo nga miqësia, por nga nevoja pragmatike për stabilitet.

Në këtë kontekst duhet parë edhe konferenca vjetore për shtyp e Putinit më 19 dhjetor 2025, në të cilën ai i ofroi Evropës dyer të hapura për bashkëpunim. Kjo nuk ishte ofertë dobësie, por mesazh qëndrueshmërie: Rusia mbetet faktor që nuk mund të përjashtohet.

Prandaj Mynihu sot nuk përfaqëson pranimin e një gabimi, por pranimin e pasojave. Perëndimi nuk thotë se Putini kishte të drejtë, por flet dhe vepron në një botë që ai e përshkroi që në vitin 2007. Fjalimi i shkruar në avion është bërë korniza e heshtjes në të cilën sot zhvillohet politika globale.

Mynihu nuk është më skenë triumfi. Është bërë pasqyrë e realitetit. Dhe realiteti është i qartë: Rusia mbetet, Perëndimi përshtatet, ndërsa rendi ndërkombëtar nuk shembet – por riorganizohet.