Çfarë përgjigjesh do të ofrojë Konferenca e Sigurisë në Mynih për gjendjen e rendit ndërkombëtar?

Është koha të merremi me “elefantët në dhomë”, është mesazhi i organizatorëve të Konferencës së Sigurisë në Mynih, e cila fillon sot dhe do të mbledhë rreth 60 krerë shtetesh dhe qeverish. Konferenca e sivjetme, e 62-ta me radhë, do të jetë kyçe për marrëdhëniet mes Bashkimit Evropian dhe Amerikës, vlerësojnë bashkëbiseduesit e Kosovo online nga Beogradi, Prishtina, Tirana dhe Shkupi. Grenlanda, sipas tyre, do të jetë një çështje e nxehtë, ndërsa temat dominuese do të jenë lufta në Ukrainë dhe Lindja e Mesme. Disa nga pritjet janë që aktorët kryesorë gjatë tre ditëve të ardhshme të paraqesin konturat e një rendi të ri botëror. Në këtë “konkurrencë”, bien dakord ata, Ballkani Perëndimor nuk është një pikë aq sfiduese.

Shkruan: Dushica Radeka Gjorgjeviq

Në raportin më të fundit të Sigurisë së Mynihut, i cili publikohet çdo vit para konferencës dhe shërben si bazë për diskutim në këtë forum, konkludohet se më shumë se 80 vjet pas fillimit të ndërtimit të tij, rendi ndërkombëtar i udhëhequr nga SHBA pas vitit 1945 është tani në shpërbërje.

“Më i fuqishmi ndër ata që po presin rregullat dhe institucionet ekzistuese është presidenti amerikan Donald Trump”, thuhet në raport.

Një përgjigje ndaj këtyre vlerësimeve pritet të vijë nga sekretari amerikan i shtetit Marco Rubio, i cili kryeson delegacionin amerikan në kryeqytetin e Bavarisë.

Kur Amerika vitin e kaluar dërgoi në Mynih zëvendëspresidentin J.D. Vance, atmosfera ishte mjaft e tensionuar, vlerëson Petar Doniq, bashkëpunëtor i “Rrugës së Re të Tretë”, ndërsa tani që është zgjedhur Rubio, pritet që ai të japë një mesazh më të butë dhe pajtues.

“J.D. Vance vitin e kaluar në Mynih, në një farë mënyre, dha hyrjen për atë që do të shoqëronte politikën e jashtme amerikane gjatë vitit 2025. Tani shohim se është zgjedhur Marco Rubio, i cili është neokonservator dhe ka rol më të rëndësishëm dhe marrëdhënie më të mira me të gjithë aktorët në Aleancë. Në gjithë këtë situatë, megjithëse retorika është mjaft e ashpër dhe marrëdhëniet të tendosura, sidomos kur bëhet fjalë për paraqitjet e presidentit Trump, Amerika në asnjë mënyrë nuk po largohet nga aleanca e NATO-s dhe nga aleancat në përgjithësi. Ka disa parametra të qartë: Amerika duhet të ketë të siguruar frontin atlantik, gjë që është e pamundur pa aleancën e NATO-s dhe pa një mbrojtje të mirë dhe të fortë në atë front”, tha Doniq për Kosovo online.

Tema dominuese, siç thekson ai, do të jetë nëse gjatë vitit 2026 do të arrihet ndonjë marrëveshje më e qartë për Ukrainën. Këtë çështje, sipas tij, e zbeh disi situata në Iran, e cila është e rëndësishme për Amerikën, por më pak për Evropën.

“Ajo që gjithashtu do të jetë një faktor i madh është se kush sa buxhet ndan për NATO-n dhe nga do të furnizohet NATO me armë. Evropianët me siguri do të kërkojnë, gjë që e mbështet edhe administrata e Trump, që të arrihet autonomia strategjike e Evropës në kuptimin e furnizimit dhe mbrojtjes së kontinentit. Pyetja është nëse diçka nga kjo do të materializohet, pasi Evropa ka prirje që deklaratat t’i shndërrojë ngadalë në veprim politik, dhe kjo me siguri do të zgjasë më shumë sesa do të donin amerikanët”, thekson Doniq.

Konferenca e këtij viti në Mynih, përndryshe, do të jetë më e madhja që nga themelimi i saj në vitin 1963, me më shumë se një mijë pjesëmarrës nga mbi 115 vende.

Sipas vlerësimit të analistit politik dhe avokatit Edmond Petraj nga Tirana, ky forum në fakt do të jetë një nga momentet kyçe në të cilin marrëdhëniet mes SHBA-së dhe Bashkimit Evropian ose do të rikthehen në rrugën e duhur, ose situata do të përkeqësohet.

Ai thotë se marrëdhëniet mes Amerikës dhe BE-së kanë kaluar nëpër shumë momente tensioni dhe se ekzistojnë shumë mospajtime lidhur me Ukrainën.

“SHBA-ja nuk e ka afruar BE-në në tryezën e negociatave për çështjen e Ukrainës dhe kjo ka krijuar shumë pakënaqësi në Bruksel. Udhëheqësit evropianë gjithashtu nuk duan që të ketë ndryshim kufijsh dhe kjo është ‘thembrë e Akilit’, problemi më i madh sot, sepse liderët e BE-së nuk duan shkëmbim territoresh, as ndryshime kufijsh dhe rishikim të kufijve të vendosur në të kaluarën. Arsyeja është se mund të ringjallen shumë konflikte etnike dhe BE-ja nuk e pranon këtë mënyrë si zgjidhje të problemit, duke e konsideruar si hapje të ‘Kutisë së Pandorës’, pasi vetë BE-ja është një hapësirë pa kufij”, tha Petraj për Kosovo online.

Sipas tij, konferenca do të fokusohet shumë te Ukraina, por nuk do të ketë marrëveshje për Ukrainën dhe për një marrëveshje sigurie.

“Shtetet e Bashkuara kanë interes për Grenlandën dhe besoj se Grenlanda do të jetë një ‘çështje e nxehtë’, sepse e dimë se në raste të tilla neni 5 i Kartës së NATO-s i obligon të gjitha shtetet anëtare të Aleancës të mbrojnë Danimarkën dhe Grenlandën dhe të përballen me agresorin”, tha ai.

Siç shton, tashmë ka sinjale të forta për krijimin e një boshti Gjermani–Francë–Britani e Madhe.

“Ky bosht po rikrijohet. Britania e Madhe ka filluar të distancohet nga SHBA-ja, ndërsa rrënjët amerikane janë vetë britanike. Në këto kushte, mendoj se në këtë konferencë do të shohim se në cilin drejtim do të zhvillohen gjërat në të ardhmen. Debatet do të jenë të forta. Mund të ndodhë që në fund të konferencës të mos arrihet marrëveshje për shumë çështje, por duket se shumë gjëra po ndodhin ‘nën tokë’. Në dashtë Zoti, nuk do të kemi luftë që do të ishte katastrofike, sepse sot mjafton të shtypet një buton për shkatërrim, nuk ka nevojë të dërgohen trupa diku”, thekson Petraj.

Diplomati Albert Prenkaj nga Prishtina beson se në Mynih, aktorët kryesorë do të paraqesin konturet e rendit të ri botëror gjatë tre ditëve, të cilat do të japin një pamje: Veriu Global, Jugu Global dhe Hemisfera Perëndimore.

“Në Forumin Ekonomik Botëror në Davos, zyrtarë shtetërorë theksuan se tashmë ka ndodhur ajo që e quajnë ‘rupturë’ e rendit të vjetër botëror dhe fillimi i një të riu, me të cilin duhet ‘të mësojmë të jetojmë’. Në Konferencën e Mynihut vitin e kaluar, zëvendëspresidenti i SHBA-së, J.D. Vance, si dhe sekretari i shtetit Marco Rubio, folën hapur për doktrinën e re dhe paralajmëruan strategjinë kombëtare të SHBA-së. Me Strategjinë e re Kombëtare dhe Ligjin për Autorizimet e Mbrojtjes Kombëtare për vitin fiskal 2026, SHBA-ja po përcakton drejtimin e rendit të ri botëror”, ka deklaruar Prenkaj për Kosovo online.

Ashpërsimi i debateve për shkak të krizës në marrëdhëniet transatlantike është diçka që mund të pritet në Mynih, vlerëson Ismet Ramadani, kryetar i Këshillit Euroatlantik të Maqedonisë së Veriut, megjithëse ai shpreson se, pavarësisht mosmarrëveshjeve të shprehura, do të dëgjohen mesazhe për zgjidhjen e vatrave të krizës, si lufta mes Rusisë dhe Ukrainës, si dhe për përmirësimin e marrëdhënieve mes SHBA-së, Bashkimit Evropian dhe NATO-s.

“Pavarësisht se ka pasur disa keqkuptime, veçanërisht rreth Grenlandës dhe deklaratave të presidentit Trump, pres që nga kjo konferencë megjithatë të dëgjohen mesazhe në drejtim të gjetjes së zgjidhjeve përmes bisedimeve, negociatave dhe dialogut, në mënyrë që bota të qetësohet paksa përballë të gjitha këtyre mosmarrëveshjeve dhe vatrave të tensionit mes fuqive të mëdha”, tha Ramadani për Kosovo online.

Si dy debate interesante, ai veçon ato mbi marrëdhëniet mes SHBA-së dhe Bashkimit Evropian, si dhe lidhur me përgjegjësinë e SHBA-së dhe Kinës për ruajtjen e paqes.

Të tjera më sfiduese se Ballkani Perëndimor

Ramadani vëren se Ballkani Perëndimor si temë nuk është përfshirë në sesione të veçanta.

“Në këtë konferencë të sigurisë temat janë pak më sfiduese – lufta në Ukrainë, Lindja e Mesme, Irani, Grenlanda, Venezuela”, thekson ai.

Edhe Doniq vlerëson se nuk është e sigurt që do t’i kushtohet vëmendje e madhe rajonit tonë, i cili në një kontekst më të gjerë megjithatë gëzon një nivel të caktuar stabiliteti, ndonëse shumë çështje mbeten të pazgjidhura.

Në konferencën në Mynih sot ka mbërritur presidenti i Serbisë, Aleksandar Vuçiq, i cili ka paralajmëruar se do të takohet me shumë zyrtarë, ndër të cilët nga BE-ja me presidentin e Këshillit Evropian Antonio Costa dhe komisioneren për zgjerim Marta Kos, me shefin e diplomacisë kineze Wang Yi, si dhe me përfaqësues të një numri të madh kompanish.

Në aktivitetet në kuadër të konferencës do të marrë pjesë kryeministri i Kosovës, Albin Kurti, ndërsa presidentja e Kosovës, Vjosa Osmani, ka anuluar pjesëmarrjen për shkak, siç është njoftuar, të angazhimeve institucionale dhe prioriteteve të brendshme.

Nga Shqipëria në konferencë do të jetë kryeministri Edi Rama, ndërsa nga Maqedonia e Veriut po ashtu kryeministri Hristijan Mickoski.