Nju Delhi si një udhërrëfyes për Kosovën dhe Metohinë: A mund të hapë modeli BRICS një hapësirë ​​të re për dialog midis Beogradit dhe Prishtines?

Shkruan për Kosovo online: Zheljko Shajn, reporter special nga Nju Delhi

Samiti i BRICS në Nju Delhi përfundoi me një deklaratë që është shumë më tepër sesa një përmbledhje qëndrimesh nga njëmbëdhjetë vende. Pesha e tij politike qëndron në këmbënguljen e tij në Kartën e Kombeve të Bashkuara, barazinë sovrane të shteteve, integritetin territorial, zgjidhjen paqësore të mosmarrëveshjeve dhe rolin e diplomacisë. Në një kohë kur rendi ndërkombëtar po shpërbëhet gjithnjë e më shumë midis fuqive të mëdha, është pikërisht ky kombinim parimesh dhe diplomacie praktike që tregon pse BRICS po bëhet një zonë e rëndësishme e Jugut Global. 

Nju Delhi, megjithatë, tregoi diçka tjetër: politika ndërkombëtare nuk është vetëm një çështje se kush ka të drejtë, por edhe kush është në gjendje të flasë me ata që kanë interesa kontradiktore. India ka arritur t'i mbajë Iranin dhe Emiratet e Bashkuara Arabe në të njëjtën tryezë, edhe pse pozicionet e tyre janë dramatikisht të ndryshme për shkak të konflikteve rajonale. Qasja e tyre ishte një nga sinjalet e rëndësishme diplomatike nga Nju Delhi.

 

Ky është ndoshta mësimi më i rëndësishëm për Ballkanin. 

Nëse është e mundur që vendet, marrëdhëniet e të cilave janë të ngarkuara me mosmarrëveshje serioze, të jenë në të njëjtën tryezë në Nju Delhi, pse do të ishte e pamundur të hapej një hapësirë ​​më e gjerë ndërkombëtare për dialog midis Beogradit dhe Prishtinës? Jo një hapësirë ​​në të cilën dikush do të përcaktonte rezultatin paraprakisht, por një hapësirë ​​në të cilën do të kërkohej një zgjidhje që nuk bazohet në imponim të njëanshëm, por në të drejtën ndërkombëtare, pëlqimin dhe kompromisin politik. 

Pikërisht këtu çështja e Kosovës dhe Metohisë fiton një dimension të ri ndërkombëtar. 

Deklarata e Nju Delhit riafirmon respektin për Kartën e OKB-së dhe parimet e saj, duke përfshirë sovranitetin dhe integritetin territorial të shteteve. Në të njëjtën kohë, BRICS mbështet zgjidhjen paqësore të mosmarrëveshjeve ndërkombëtare përmes dialogut, konsultimit dhe diplomacisë. Këto nuk janë vetëm formulime për arkivat diplomatike. Ky është kuadri politik në të cilin çështja e Kosovës dhe Metohisë mund të shikohet përsëri. 

Beogradi, pra, mund të shtrojë një pyetje të thjeshtë, por me ndikim të gjerë: nëse sot po flasim për multilateralizëm të ri, pse parimi i tij nuk duhet të zbatohet për çështjet më të ndjeshme të Evropës? 

Në këtë kuptim, BRICS nuk duhet të imagjinohet si një organizatë e re që do të zëvendësonte Kombet e Bashkuara ose do të merrte përsipër negociatat midis Beogradit dhe Prishtinës. Vlera e tij qëndron pikërisht në faktin se mund të jetë një hapësirë ​​politike shtesë në të cilën dëgjohen shtetet e Jugut Global dhe në të cilën pohohet ideja se asnjë zgjidhje për një mosmarrëveshje ndërkombëtare nuk mund të jetë e qëndrueshme nëse anashkalon të drejtën ndërkombëtare. 

Dhe këtu është i rëndësishëm një fakt nga Nju Delhi: India ka treguar se aftësia diplomatike mund të bashkojë ata që në shikim të parë janë në anë të kundërta. 

Shembulli më i mirë i kësaj nuk është as marrëdhënia ndaj Lindjes së Mesme, por takimi midis Indisë dhe Kinës. 

Dy vendet më të populluara në botë kanë çështje të pazgjidhura, duke përfshirë një mosmarrëveshje kufitare, konkurrencë të ashpër dhe mosbesim të thellë reciprok. Megjithatë, Narendra Modi dhe Xi Jinping u takuan në Nju Delhi dhe konfirmuan se dallimet nuk duhet të shndërrohen automatikisht në konflikt. Të dyja palët theksuan nevojën për paqe në kufi dhe vazhdimin e zgjidhjes së çështjeve të hapura. 

Ky është thelbi i diplomacisë që Ballkani do të duhej ta rizbulonte. 

Jo për t'i kërkuar palës tjetër që së pari të heqë dorë nga gjithçka që e konsideron si interes të saj, dhe vetëm atëherë të fillojë një bisedë, por për të gjetur një kornizë mjaft të gjerë në të cilën biseda mund të fillojë pavarësisht dallimeve. 

Është interesante që ky parim nga India e sotme mund të lidhet me përvojën historike të Beogradit. 

Më shumë se gjashtë dekada më parë, Beogradi ishte një nga vendet ku lindi diplomacia e re e Jugut Global. Konferenca e Paangazhimit e vitit 1961 mblodhi udhëheqësit e vendeve që nuk donin të ishin thjesht objekte të politikës së blloqeve të mëdha. Josip Broz Tito, Jawaharlal Nehru dhe Gamal Abdel Nasser, së bashku me burra shteti të tjerë, krijuan një hapësirë ​​politike në të cilën sovraniteti, barazia, zgjidhja paqësore e mosmarrëveshjeve dhe e drejta e popullit për vetëvendosje ishin shumë më tepër sesa fraza protokollare. 

Sot, ai hark historik mund të shihet pothuajse simbolikisht: nga Beogradi i paangazhimit në Nju Delhi të BRICS. 

India, si një vend që ndërtoi një politikë mos-lidhjeje me Jugosllavinë, është sot një nga shtyllat kryesore të arkitekturës së re të Jugut Global. Kina, e cila afirmoi Panchsheel me Indinë në vitin 1954 - pesë parimet e bashkëjetesës paqësore - do të marrë drejtimin e BRICS në vitin 2027. Kështu, duke ia dorëzuar presidencën Pekinit, New Delhi tregoi si vazhdimësi ashtu edhe ndryshim: parimet mbeten, ndërsa marrëdhëniet ndërkombëtare ndryshojnë. 

Kjo gjithashtu përmban një mesazh të mundshëm për Kosovën dhe Metohinë. 

Nëse Beogradi dikur ishte një vend ku vendet e mëdha dhe të vogla kërkonin një gjuhë të përbashkët, pse nuk do të përpiqej përsëri sot t'i ofronte bashkësisë ndërkombëtare një model në të cilin çështja e Kosovës dhe Metohisë do të kthehej aty ku i përket natyrshëm - në kuadrin më të gjerë të së drejtës ndërkombëtare dhe Kombeve të Bashkuara? 

Kjo nuk do të thotë të kthehemi pas në kohë. Përkundrazi. 

Bota ka ndryshuar, por nevoja për kompromis jo. 

Edhe kur bëhet fjalë për Ukrainën, shembulli i Emirateve të Bashkuara Arabe tregon se shtetet që nuk janë pjesë e sistemit tradicional evropian të sigurisë mund të marrin një rol specifik diplomatik. Abu Dhabi ka luajtur tashmë një rol të rëndësishëm në ndërmjetësimin midis Rusisë dhe Ukrainës, veçanërisht përmes shkëmbimeve të të burgosurve dhe iniciativave humanitare. 

Nëse ky parim pranohet, pse të mos përfshihen të gjithë ata që mund të kontribuojnë në suksesin e tij në diskutimin e ardhshëm mbi normalizimin e marrëdhënieve midis Beogradit dhe Prishtinës? 

Bashkimi Evropian duhet të mbetet një pjesë e rëndësishme e procesit. Shtetet e Bashkuara gjithashtu mbartin peshë politike që nuk mund të injorohet. Kombet e Bashkuara kanë një kornizë ligjore ndërkombëtare. Por me to, një hapësirë ​​më e gjerë mund të hapet për vendet e Jugut Global, përfshirë BRICS, si një forum politik që nuk do të impononte një zgjidhje, por do të inkurajonte dialogun. 

Për Beogradin, kjo do të thoshte që çështja e Kosovës dhe Metohisë shihet jo vetëm përmes prizmit të ekuilibrit aktual të fuqisë në Evropë, por edhe përmes një ndryshimi në sistemin global. 

Për Prishtinën, kjo do të thoshte që normalizimi nuk është i njëjtë me konfirmimin ndërkombëtar të pavarësisë së shpallur në mënyrë të njëanshme. 

Dhe për bashkësinë ndërkombëtare, kjo do të thoshte që më në fund të kontrollohej nëse parimi i përmendur kaq shpesh në Nju Jork, Gjenevë dhe qendra të tjera të diplomacisë ndërkombëtare - dialogu me respekt për të drejtën ndërkombëtare - mund të funksionojë vërtet në Ballkan. 

Nëse Nju Delhi mund të hapë një hapësirë ​​për dialog midis Indisë dhe Kinës, dy fuqive të mëdha me mosmarrëveshjet dhe dallimet e tyre të thella strategjike; nëse ai mund të mbledhë Iranin dhe Emiratet e Bashkuara Arabe në të njëjtën tryezë, vende marrëdhëniet e të cilave janë rënduar nga konfrontime serioze rajonale për vite me radhë; nëse vendet e Jugut Global mund të marrin një pjesë të rolit diplomatik në përpjekjet për të ndaluar luftën në Ukrainë - atëherë është e vështirë të pranohet pretendimi se një kompromis në Ballkan është i pamundur paraprakisht. 

Kjo nuk do të thotë që mosmarrëveshjet Indi-Kinë ose Iran-Emirate janë zgjidhur në Nju Delhi, as që BRICS mund ta zgjidhë çështjen e Kosovës dhe Metohisë. Rëndësia e tyre qëndron në diçka tjetër: ato tregojnë se edhe kur ka dallime të thella, dera e bisedës nuk ka nevojë të mbyllet. Nëse është e mundur të ndërtohen kanale diplomatike ku kundërshtohen interesat e fuqive të mëdha dhe rivalëve rajonalë, atëherë një qasje e tillë duhet të jetë e mundur edhe në Beograd dhe në Prishtinë. 

Prandaj, pyetja nuk duhet të jetë më nëse një kompromis është i mundur, por nëse ka vullnet të mjaftueshëm politik për të krijuar një kornizë ndërkombëtare mjaftueshëm të gjerë rreth tij - me Bashkimin Evropian dhe Shtetet e Bashkuara, por edhe me Kombet e Bashkuara dhe vendet e Jugut Global që mund të kontribuojnë në proces. 

Kosova dhe Metohia mund të jenë më shumë sesa thjesht një problem tjetër në axhendën diplomatike evropiane. Ato mund të bëhen një provë e diplomacisë së re. 

Nëse BRICS sot është një nga platformat ku takohen shtete me sisteme të ndryshme politike, interesa ekonomike dhe ambicie rajonale, vlera e tij më e madhe mund të mos jetë se flet me një zë, por se tregon se zëra të ndryshëm mund të ulen në të njëjtën tavolinë. 

Ky është një mësim që i duhet Ballkanit. 

Beogradi, duke u mbështetur në përvojën e vet historike, mund të ofrojë atë që dikur ishte avantazhi i tij më i madh diplomatik: aftësinë për të folur me palë të ndryshme. Jo kundër Bashkimit Evropian dhe Amerikës, jo kundër Kombeve të Bashkuara, as si pjesë e ndonjë blloku, por në një tryezë ku të gjithë aktorët e rëndësishëm ndërkombëtarë do të kishin mundësinë të kontribuonin në një kompromis. 

Një format i tillë nuk do të paracaktonte statusin. Nuk do të zëvendësonte negociatat ekzistuese. Ai nuk do të anashkalonte asnjërën palë. Por kjo mund të zgjeronte hapësirën për kreativitet politik. 

Për Kosovën dhe Metohinë, kjo do të thoshte se qëllimi nuk duhet të jetë më fitorja e njërës palë mbi tjetrën, por krijimi i një marrëveshjeje të qëndrueshme që do të siguronte siguri, mbijetesë dhe jetë për serbët, siguri dhe perspektivë për shqiptarët dhe stabilitet afatgjatë për Serbinë dhe të gjithë rajonin. 

Një zgjidhje e tillë nuk do të ishte e thjeshtë. Por asnjë zgjidhje historikisht e qëndrueshme nuk ka qenë e thjeshtë. 

Ndoshta pikërisht kjo është arsyeja pse mësimi më i mirë nga Nju Delhi është të mos kërkojmë se kush do të fitojë, por të kërkojmë se kush mund të ndihmojë në hapjen përsëri të bisedës. 

Në një botë që po ndryshon nga Uashingtoni në Pekin dhe nga Moska në Nju Delhi, Kosova dhe Metohia nuk duhet të jetë më vetëm një çështje evropiane. Nëse rendi ndërkombëtar është bërë vërtet shumëpolar, atëherë rruga drejt kompromisit duhet të jetë më e gjerë. 

Kosova mund të shkojë në atë drejtim. 

Jo mbi mure të reja, por mbi ura të reja.