Nuk është rastësi që Putini zgjodhi pikërisht 15 majin si datë për vazhdimin e bisedimeve

Shkruan: Zhelko Shajn, raportues i posaçëm i Kosovo online nga Moska

Parada solemne ushtarake me rastin e 80-vjetorit të fitores kundër fashizmit në Luftën e Dytë Botërore, në hijen e luftës në Ukrainë dhe të pasigurisë globale, shërbeu si skenë për paralajmërimin e një iniciative të re paqësore nga Moska.

Menjëherë pas përfundimit të Paradës së Fitores dhe takimeve me krerët e shteteve dhe qeverive, presidenti i Rusisë, Vladimir Putin, iu drejtua gazetarëve nga Kremlini, në mesnatën mes 10 dhe 11 majit. Pa mundësi për të bërë pyetje, Putin shpalli se Rusia propozon vazhdimin e bisedimeve me Kievin, të cilat pala ukrainase i kishte ndërprerë në fund të vitit 2022. Propozimi përfshin mbajtjen e bisedimeve në Stamboll, duke filluar nga e enjtja, 15 maji, pa asnjë parakusht.

„Propozojmë që të vazhdojnë bisedimet me Kievin, të cilat ata i ndërprenë në fund të vitit 2022, dhe këtë pa asnjë parakusht. Propozojmë që ato të fillojnë menjëherë, të enjten e ardhshme, më 15 maj, në Stamboll, ku janë mbajtur edhe më parë. Armëpushimi, të cilit do t’i përmbaheshin jo vetëm Rusia por edhe pala ukrainase, do të ishte hapi i parë drejt paqes afatgjatë“, deklaroi presidenti rus, duke theksuar se me „armëpushim“ nuk nënkupton një pauzë gjatë së cilës pala ukrainase do të armatosej më tej dhe do të hapte llogore të reja, por një hap drejt një zgjidhjeje të qëndrueshme. „E përsëris edhe një herë, kemi propozuar vazhdimisht hapa për ndërprerjen e zjarrit dhe kurrë nuk e kemi refuzuar dialogun me palën ukrainase“, përfundoi presidenti rus.

Në deklaratën e Vladimir Putinit, ka simbolikë që tregon vazhdimësinë midis ngjarjeve historike të Luftës së Dytë Botërore dhe përpjekjeve të sotme për të arritur paqen. Konkretisht, paqja në Evropë pas Luftës së Dytë Botërore u formalizua natën midis 8 dhe 9 majit 1945, dhe u parapri nga Konferenca e Jaltës më 4 shkurt të po atij viti, kur udhëheqësit e BRSS-së, SHBA-së dhe Britanisë së Madhe - Stalini, Roosevelt dhe Churchill - hartuan një rend të ri botëror. Ai rend trashëgoi sistemin e vendosur pas Konferencës së Versajës në vitin 1919.

Nuk është rastësi që Putini zgjodhi pikërisht 15 majin si datë për vazhdimin e bisedimeve – kjo është dita kur, sipas një telegrami të gjeneralit Kosta Nagj dërguar Titos, edhe Jugosllavia e kishte shpallur zyrtarisht fundin e Luftës së Dytë Botërore. Mesazhi i atëhershëm ishte i thjeshtë: „Shoku Tito, lufta ka përfunduar.” Pyetja që mbetet e hapur është nëse Putini këtë herë nga Stambolli do të marrë një mesazh të ngjashëm: „Shoku Putin, operacioni ushtarak special ka përfunduar.”

Në propozimin e palës ruse reagoi shpejt edhe presidenti i Ukrainës, Volodimir Zelensky. Në një deklaratë të cituar nga shumë media botërore, ai tha: „Pres që Rusia të konfirmojë një armëpushim – të plotë dhe të besueshëm, duke filluar nga nesër, më 12 maj, dhe Ukraina është e gatshme për takim.”

Megjithatë, siç komentojnë mediat në Moskë, deklarata e presidentit ukrainas ngre pikëpyetjen nëse ai është vërtet i gatshëm për bisedime, apo vetëm për një takim, dhe atë vetëm nëse më parë ndalen luftime. Nga ana tjetër, pala ruse thekson se nuk pranon asnjë kushtëzim, por kërkon negociata të drejtpërdrejta dhe përmbajtësore, me synimin për të arritur një paqe afatgjatë.

Në qarqet diplomatike në Moskë, vlerësohet se suksesi i propozimit varet edhe nga këshillat e kujt do t’i dëgjojë Zelensky – qoftë këshillat nga Evropa, ku disa shtete anëtare ende veprojnë si një “Johnson kolektiv”, duke aluduar te ish-kryeministri britanik Boris Johnson, i cili në vitin 2022 pengoi finalizimin e një marrëveshjeje paqeje midis Kievit dhe Moskës, ose te këshilla e Donald Trump, Presidentit të SHBA-së, i cili, sipas mediave ruse, e mbështeti fuqimisht iniciativën e Putinit.

Trump tha se do të përpiqej personalisht të ndalonte gjakderdhjen në Ukrainë dhe shtoi se bota do të bëhej një vend më i mirë për të jetuar në atë rast. Ai njoftoi gjithashtu se do të kontaktojë drejtpërdrejt Presidentin turk Rexhep Tajip Erdogan me qëllim mbështetjen e organizimit të negociatave në Stamboll.

Mbështetja nga Ankaraja tashmë ka mbërritur. Siç njoftoi Kremlini zyrtar, Putin foli në telefon me Erdoganin, i cili shprehu mbështetjen e tij të plotë për propozimin rus dhe gatishmërinë e Turqisë për të ofruar logjistikë dhe hapësirë ​​për vazhdimin e dialogut. Raportohet se Erdogan ka premtuar se Turqia do të bëjë gjithçka për të kontribuar në arritjen e paqes së qëndrueshme.

Në të njëjtin njoftim të Kremlinit, u theksua se presidenti rus ndau përshtypjet e tij nga festimi i 80-vjetorit të fitores, si dhe rezultatet e kontakteve të shumta ndërkombëtare të zhvilluara gjatë atyre ditëve. Të dy udhëheqësit shprehën gjithashtu interes për thellimin e bashkëpunimit në projektet strategjike, veçanërisht në energji.

Në një moment përkujtimi të fitores së vitit 1945, Moska është e përqendruar në çdo sinjal që mund të çojë në një iniciativë të re diplomatike për t'i dhënë fund luftës në Ukrainë. Kujtimi i fitores së madhe të Ushtrisë së Kuqe mbi fashizmin përdoret jo vetëm si një pikë referimi historike, por edhe si një platformë politike për mesazhe që kanë peshë në arenën ndërkombëtare të sotme. Në këtë frymë, nisma për bisedime paqeje në Stamboll nuk është vetëm një gjest diplomatik, por edhe një përpjekje për të kujtuar përmes simbolikës historike fuqinë e dialogut dhe marrëveshjes. Është e sigurt se rezultati - si atëherë, si sot - do të varet jo vetëm nga situata e luftimeve në terren, por edhe nga vullneti politik i aktorëve kryesorë për të njohur momentin kur historia mund të ndalet në prag të katastrofës dhe të drejtohet drejt paqes së qëndrueshme.