Sesioni i Asamblesë së Përgjithshme të OKB-së: Kosova (dhe Metohia) ndërmjet së drejtës dhe praktikës politike

Shkruan për Kosovo online: Zhelko Shajn, korrespondent special nga Nju Jorku

Ndërsa në selinë e Kombeve të Bashkuara po mbahet sesioni i 81-të i Asamblesë së Përgjithshme, Nju Jorku është sërish vendi ku takohen e drejta ndërkombëtare dhe praktika e përditshme diplomatike. Gjatë Debatit të Përgjithshëm këtu mblidhen përfaqësuesit e 193 shteteve anëtare, ndërsa paralelisht me programin zyrtar zhvillohen takime të shumta dypalëshe, pritje dhe ngjarje politike. Pikërisht në këtë hapësirë ndërmjet punës formale të Organizatës dhe diplomacisë në margjinat e saj, shtrohet edhe çështja e mënyrës se si trajtohet në Nju Jork Kosova dhe Metohia.

Asamblenë e Përgjithshme e përbëjnë shtetet anëtare të Kombeve të Bashkuara, përfaqësuesit e të cilave marrin pjesë në punën e saj në përputhje me rregullat e akreditimit dhe procedurës. Krahas tyre, disa shtete joanëtare, organizata ndërkombëtare dhe aktorë të tjerë mund të marrin pjesë në aktivitete të caktuara në bazë të një statusi të përcaktuar posaçërisht ose me ftesë. Statusi i vëzhguesit të përhershëm, për shembull, nuk parashikohet shprehimisht në Kartën e OKB-së, por është krijuar përmes praktikës së Organizatës.

Kosova nuk është anëtare e Kombeve të Bashkuara dhe as nuk ka statusin e vëzhguesit të përhershëm në Asamblenë e Përgjithshme. Përfaqësuesi i Prishtinës, për këtë arsye, nuk ka pozitën e përfaqësuesit të një shteti anëtar në Asamblenë e Përgjithshme dhe as të drejtat që burojnë nga anëtarësimi. Megjithatë, kjo në vetvete nuk i pengon kontaktet politike me përfaqësuesit e shteteve anëtare. Shtetet vendosin në mënyrë të pavarur se me kë do të bisedojnë dhe çfarë marrëdhëniesh diplomatike do të mbajnë.

Prandaj, një takim eventual i Albin Kurtit me përfaqësuesit e Kroacisë, Maqedonisë së Veriut apo të ndonjë shteti tjetër anëtar duhet parë në kuadër të diplomacisë dypalëshe. Një bisedë e tillë mund të ketë rëndësi politike për pjesëmarrësit, por nuk përbën vendim të Kombeve të Bashkuara për statusin e Kosovës dhe Metohisë. Ajo nuk i siguron Prishtinës vend në Asamblenë e Përgjithshme, të drejtën e votës dhe as nuk e ndryshon numrin e shteteve anëtare të Organizatës.

Pikërisht për këtë arsye duhet bërë dallimi ndërmjet punës formale të OKB-së dhe aktiviteteve që zhvillohen „në margjinat“ e sesionit. Ky term përfshin një numër të madh takimesh dypalëshe, pritjesh dhe ngjarjesh të tjera dhe, në vetvete, nuk përbën një kategori të veçantë anëtarësimi apo statusi ndërkombëtar. Fakti që një takim zhvillohet gjatë kohës së Asamblesë së Përgjithshme ose në një hapësirë të lidhur me OKB-në nuk do të thotë se pjesëmarrësit e tij fitojnë në këtë mënyrë të njëjtën pozitë institucionale si delegacionet e shteteve anëtare.

Çështje të tilla nuk janë vetëm teorike. Që në vitin 2015, në sistemin e OKB-së u zhvillua një diskutim lidhur me praninë e përfaqësuesve të Kosovës në një ngjarje në selinë e Organizatës. Në procesverbalin zyrtar u theksua se ngjarja ishte mbajtur në margjinat e Debatit të Përgjithshëm, ndërsa njëkohësisht u vu në dukje detyrimi i organizatorëve dhe i vendit nikoqir për të respektuar rregullat dhe praktikën përkatëse të OKB-së. Ky rast tregon se mbajtja e një ngjarjeje në margjinat e Debatit të Përgjithshëm, në vetvete, nuk nënkupton përjashtim nga rregullat dhe praktika e Kombeve të Bashkuara.

Korniza juridike e anëtarësimit është veçanërisht e qartë. Neni 4 i Kartës së OKB-së parashikon që pranimi i anëtarëve të rinj bëhet nga Asambleja e Përgjithshme me rekomandimin e Këshillit të Sigurimit. Pra, anëtarësimi nuk fitohet përmes njohjes dypalëshe, një takimi politik apo pranisë në një ngjarje diplomatike, por përmes procedurës së parashikuar në Kartë dhe vendimeve të organeve kompetente të Kombeve të Bashkuara.

Për këtë arsye, njohja e Kosovës nga shtete të veçanta dhe anëtarësimi i saj në OKB përbëjnë dy kategori të ndryshme. Njohja është vendim i një shteti të veçantë dhe rregullon marrëdhëniet e tij me Prishtinën, ndërsa anëtarësimi në Kombet e Bashkuara është një status institucional shumëpalësh. Njëra nuk e sjell automatikisht tjetrën.

Në rastin e Kosovës dhe Metohisë, peshë shtesë ka Rezoluta 1244 e Këshillit të Sigurimit e vitit 1999. Me këtë rezolutë, të miratuar në bazë të Kapitullit VII të Kartës, u vendos prania ndërkombëtare civile dhe e sigurisë në Kosovë dhe Metohi, si dhe mandati i UNMIK-ut. Këshilli i Sigurimit, në preambulën e saj, rikonfirmoi përkushtimin ndaj sovranitetit dhe integritetit territorial të Republikës Federale të Jugosllavisë së atëhershme, duke parashikuar njëkohësisht autonomi substanciale dhe vetëqeverisje të konsiderueshme për Kosovën.

Rezoluta 1244 mbetet pjesë e kornizës juridike të OKB-së që lidhet me Kosovën dhe Metohinë. Kombet e Bashkuara vazhdojnë ta mbajnë UNMIK-un dhe për mandatin e tij diskutohet periodikisht në Këshillin e Sigurimit, gjë që konfirmon se çështja e Kosovës dhe Metohisë vazhdon të mbetet në kuadër të sistemit të Kombeve të Bashkuara.

Për këtë arsye, statusi i Kosovës dhe Metohisë në OKB nuk mund të përcaktohet vetëm nga numri i shteteve që e njohin atë në mënyrë dypalëshe. Realiteti politik mund të ndryshojë, ashtu si edhe numri i shteteve që kanë një qëndrim të caktuar ndaj Prishtinës, por statusi institucional në Kombet e Bashkuara buron nga rregullat e Organizatës dhe vendimet e organeve të saj kompetente.

Kjo shihet edhe në vetë hapësirën simbolike të selisë së OKB-së. Mes flamujve të shteteve anëtare ndodhet flamuri i Republikës së Serbisë, ndërsa Kosova nuk është në mesin e 193 shteteve anëtare. Në të njëjtën kohë, përfaqësuesit e Prishtinës mund të zhvillojnë, gjatë Debatit të Përgjithshëm, kontakte politike me përfaqësuesit e shteteve që e kanë njohur atë. Këto dy fakte nuk janë të së njëjtës natyrë juridike dhe pikërisht për këtë arsye mund të ekzistojnë njëkohësisht.

Ndërsa në sallën e Asamblesë së Përgjithshme zbatohen rregullat që përcaktojnë përbërjen e delegacioneve, akreditimin dhe të drejtën e votës, në margjinat e saj zhvillohet një veprimtari e gjerë diplomatike, në kuadër të së cilës shtetet bisedojnë me aktorë të ndryshëm politikë, pavarësisht statusit të tyre institucional në OKB. Kontakte të tilla mund të kenë rëndësi politike, por në vetvete nuk e ndryshojnë përbërjen e Asamblesë së Përgjithshme.

Nëse rikthimi i besimit në multilateralizëm është një nga synimet e sesionit të 81-të, atëherë është e rëndësishme që këto dy nivele të mos ngatërrohen. Kontakti politik mund të ketë rëndësi, por ai në vetvete nuk e ndryshon statusin institucional.

Në këtë kuptim, pamja e Nju Jorkut gjatë sesionit të 81-të flet mjaft qartë: në Asamblenë e Përgjithshme janë të pranishëm përfaqësuesit e 193 shteteve anëtare dhe mes flamujve të tyre ndodhet edhe flamuri i Serbisë. Në margjinat e sesionit, ndërkohë, zhvillohen bisedime me aktorë të ndryshëm politikë, përfshirë edhe përfaqësuesit e Prishtinës. Këto dy nivele mund të ekzistojnë njëkohësisht, por nuk përfaqësojnë të njëjtin status institucional. Pikërisht këtë kufi e përcaktojnë Karta e Kombeve të Bashkuara dhe vendimet e organeve të tyre kompetente.