Staniq: Punëtorët në rajon kanë më shumë zgjedhje sesa punëdhënësit

Pozicioni i punëtorëve në rajonin e Ballkanit Perëndimor është më i favorshëm sot se më parë, por tregu i punës është i rënduar në të njëjtën kohë nga mungesa e fuqisë punëtore, migrimi dhe paqëndrueshmëria politike. Interesat e punëtorëve dhe punëdhënësve janë disi në konflikt - biznesmenët duan kosto më të ulëta, punëtorët duan të ardhura më të larta. Por në atë marrëdhënie duhet të ketë një kuptim se si të sigurohen kushte optimale për funksionimin e ekonomisë, sepse kjo është një parakusht për zhvillimin e të gjithë shoqërisë, tha Bojan Staniq nga Oda ekonomike e Serbisë në podkastin KOntekst.

Ai deklaron se kushtet e punës në rajon janë relativisht më të mira se në dekadat e mëparshme. Në Serbi, thotë ai, kjo mund të shihet përmes rritjes së pagave dhe rritjes së pagës minimale.

"Serbia ka mundësitë më të mëdha për punësim, por ne kurrë nuk kemi pasur interes në integrimin rajonal, për të tërhequr njerëzit nga rajoni. Një punëtor që erdhi nga Shqipëria në Serbi kontribuon në potencialin e punës së Serbisë, por është një minus në potencialin e punës së Shqipërisë", thekson Staniq.

Ai kujton se ideja e iniciativave si Ballkani i Hapur ose Procesi i Berlinit ishte e ndryshme.

"Sigurisht, një nga shtyllat e integrimit është rrjedha e lirë e njerëzve, përveç rrjedhës së mallrave, shërbimeve dhe kapitalit. Pra, një treg i përbashkët që do të arrinte në tregun evropian me një zë më të fortë. Por në të njëjtën kohë, ne duhet të kujdesemi për zhvillimin e ekuilibruar", shpjegon Staniq.

Mungesë kronike e fuqisë punëtore

Një nga sfidat më të mëdha, thotë ai, është mungesa sistemike e fuqisë punëtore.

"Në të gjithë rajonin, kemi një problem të mungesës së fuqisë punëtore. Nuk është vetëm çështje ndërtimi, transporti ose shërbimi ushqimor, është edhe industria përpunuese, dhe gjithashtu bujqësia", paralajmëron Staniq.

Ai shton se shumë sektorë nuk do të ishin në gjendje të funksiononin pa importin e fuqisë punëtore.

"Nuk do të ishte e mundur të mirëmbaheshin sisteme të caktuara. Ju shihni njerëz nga vendet jo-evropiane që punojnë në spitale dhe restorante, ata janë bërë të domosdoshëm", thotë ai.

Punëtorët e huaj si një domosdoshmëri dhe një sfidë

Staniq thekson se importi i fuqisë punëtore hap një numër çështjesh.

"Keni dy kategori - punëtorë të përkohshëm, për shembull në ndërtim, dhe ata që vijnë për një kohë të gjatë, në sektorin e IT-së, inxhinierisë dhe punëve menaxheriale. Problemi është se një pjesë e madhe e punëtorëve nga vendet aziatike nuk janë konsumatorë të rëndësishëm këtu. Të ardhurat e tyre janë mesatarisht modeste dhe shpesh i dërgojnë te familjet e tyre", shpjegon Staniq.

Ai sheh një sfidë të veçantë në integrim.

"Në Ballkanin Perëndimor, institucionet janë më të dobëta se në vendet e zhvilluara si Gjermania, kështu që integrimi i migrantëve është më i vështirë - nga mësimi i gjuhës deri te respektimi i normave. Kjo është arsyeja pse një fluks i madh mund të jetë problem", paralajmëron Staniq.

Pse punëtori vendas është thelbësor

Staniq thekson rëndësinë e mbajtjes së fuqisë punëtore lokale.

"Punëtori ynë është dyfish i rëndësishëm - si punëtor dhe si konsumator. Nëse punëtorët e huaj dërgojnë para në vendet e tyre, atëherë ne duhet të kujdesemi për konsumin e brendshëm. Në këtë kuptim, ndonjëherë është e nevojshme të heqim dorë nga maksimizimi i fitimit nëse kjo do të thotë kushte më të mira për punëtorët vendas, në mënyrë që ata të qëndrojnë këtu dhe të shpenzojnë. Kjo është e vetmja mënyrë që ne mund të luftojmë rrezikun kryesor për qëndrueshmërinë tonë, i cili është një trend negativ demografik", tha mysafiri i KOntekstit.

Ai beson se punëtorët nga rajoni kanë gjithnjë e më pak arsye për të shkuar jashtë vendit dhe se barra e përmirësimit të kushteve të punës duhet të mbahet nga shteti dhe ekonomia.

Politika si frenim për zhvillimin

Potenciali ekonomik i rajonit shpesh kufizohet nga politika, sipas mysafirit të KOntekst.

"Konfliktet kanë kaluar shumë kohë, por ende po humbasim kohë dhe mundësi ekonomike që do t'u sillnin dobi të gjithëve. Rreziku i lartë politik është shpesh një faktor që përcakton nëse një investitor do të vijë. Deklaratat e papërgjegjshme të politikanëve ndonjëherë nuk kanë bazë në realitet, por investitori nuk e di dhe nuk thellohet më thellë në analizë. Mjafton që rajoni ka reputacion për paqëndrueshmëri dhe ata do të dorëzohen", thotë Staniq.

Kur e pyesin se si ta zvogëlojnë rrezikun politik, ai përgjigjet se asnjë vend nuk mund ta bëjë këtë i vetëm. Kjo është arsyeja pse, thotë ai, është e rëndësishme të vazhdohet procesi i integrimit evropian.

IA dhe e ardhmja e punës

Kur bëhet fjalë për inteligjencën artificiale, Staniq beson se nuk ka vend për panik.

"Frika nga ndryshimet teknologjike ka ekzistuar gjithmonë - ishte e pranishme edhe me ardhjen e motorit me avull, makinave dhe aeroplanëve. Nuk e shoh rrezikun e pushimeve masive nga puna, sepse pa njerëz që e kuptojnë punën, nuk ka qëndrueshmëri të ekonomisë apo aktiviteteve individuale", thekson Staniq.

Ai arrin në përfundimin nga vlerësimet e agjencive dhe institucioneve ndërkombëtare se brenda pesë deri në dhjetë vjetësh situata do të jetë më e keqe për ekonominë dhe shoqërinë, por edhe se pagat do të duhet të rriten për të parandaluar largimin e popullsisë.

"Më parë ishte e vërtetë - nëse nuk do të punosh, ka dikush që do të punojë. Sot është gjithnjë e më e vërtetë - nëse nuk do të paguash, ka dikush që do të punojë", përfundon Staniq.

Mund ta shikoni të gjithë paraqitjen e Bojan Staniq si mysafir në podkastin KOntekst në videon e bashkëngjitur.