Zgjedhja e profesionit – të rinjtë në rajon ndjekin tregun e punës, nuk preferojnë zanatet, por kërkojnë balancë me jetën private

Të rinjtë në Ballkanin Perëndimor, gjatë zgjedhjes së profesionit, ndjekin trendet e tregut të punës, zgjedhin fakultete të teknologjisë informative, teknike, si dhe ato të ndërtimtarisë, arkitekturës dhe mjekësisë, por u duket tërheqës edhe arsimi i mesëm profesional pasi është i lidhur me ekonominë. Zanatet i tërheqin pak, ndërsa përveç një page të mirë, gjithnjë e më e rëndësishme për ta është ekzistenca e një balance mes punës dhe jetës private – kështu, kur ndërthuren të dhënat dhe përvojat nga rajoni, mendojnë gjeneratat e reja që po zgjedhin rrugën e tyre profesionale.

Në krye të listës së fakulteteve më të dëshirueshme qëndrojnë teknologjitë e reja, pasuar nga fushat inxhinierike dhe më pas ato mjekësore. Gjithnjë e më të njohura po bëhen edhe profesionet që lidhen me burimet njerëzore, ndërsa studimet e psikologjisë vitet e fundit janë ndër më të kërkuarat.
Interesim ka edhe për arsimin e mesëm profesional, pasi ai është i lidhur drejtpërdrejt me ekonominë. Në të gjithë rajonin mungojnë zanatlinjtë, prandaj edhe të ardhurat e tyre zakonisht janë mbi mesataren. Megjithatë, zanatet nuk janë aq tërheqëse për të rinjtë. Ajo që i tërheq më shumë është diçka tjetër – balanca mes jetës private dhe asaj profesionale.

Gjeneratat e reja kanë sjellë risi në tregun e punës

Gjeneratat e reja në Serbi kanë sjellë shumë risi në tregun e punës, thekson Tatjana Vidakoviq nga Infostud, duke shtuar se të rinjtë ndjekin nga afër trendet dhe kërkesat e punëdhënësve.

“Nga kjo shihet interesimi për teknologjinë informative, për regjistrim në fakultetet teknike. Gjithnjë e më shumë po rritet interesi për profesionet që lidhen me burimet njerëzore, kështu që vitet e fundit kemi interesim të madh edhe për studimet e psikologjisë. Mjekësia dhe stomatologjia janë gjithmonë në krye të interesimit, ashtu si edhe ekonomia dhe drejtësia. Po ashtu edhe Fakulteti i Arkitekturës. Këto janë fakultete që i plotësojnë kuotat shumë shpejt që në afatet e para të regjistrimit”, tha Vidakoviq për Kosovo online.

Nga ana tjetër, ajo thekson se në tregun e punës ndihet një mungesë e madhe e zanatlinjve, por të rinjtë nuk janë shumë të interesuar për këto profesione, edhe pse pagat janë disa herë më të larta se mesatarja në nivel republike.

Të rinjtë duan të harmonizojnë punën me jetën private, ndërsa përveç një page të mirë, për ta është i rëndësishëm edhe përgjegjësia shoqërore dhe imazhi i kompanisë.

“Balanca mes punës dhe jetës private është jashtëzakonisht e rëndësishme. Prandaj shpesh zgjedhin kompani që ofrojnë mundësi pune nga shtëpia ose punë hibride, pra pjesërisht nga zyra dhe pjesërisht nga shtëpia. Për ta është shumë e rëndësishme edhe mënyra se si do ta kalojnë dhe shfrytëzojnë kohën e lirë”, tha Vidakoviq.

Sipas saj, edhe pse në kushte të krizës ekonomike efekti financiar është dominues, gjeneratat e reja gjatë zgjedhjes së punës interesohen për marrëdhëniet ndërnjerëzore, për kompaninë dhe kulturën e saj, për projektet në të cilat do të punojnë, për natyrën e punës dhe për mundësitë e avancimit.
Balanca mes jetës private dhe punës është e rëndësishme edhe për të rinjtë në Maqedoninë e Veriut.
Sipas këshilltares së karrierës Katerina Zlatanovska Popova, gjeneratat e reja në Maqedoninë e Veriut po ndryshojnë mënyrën e të menduarit kur zgjedhin profesionin dhe vendin e punës, dhe po bëhen gjithnjë e më të hapura për të shqyrtuar mundësinë që të jetojnë në vendin e tyre, por të punojnë për punëdhënës jashtë vendit.

“Mendësia e të rinjve po ndryshon dhe tani ata interesohen se ku do të kenë një jetë më të mirë, por jo për t’u larguar nga vendi, por për një jetë më të mirë në përgjithësi. Cili profesion apo fushë do t’u mundësojë atyre të kenë balancë mes punës dhe jetës private. Për gjeneratat e reja kjo ka shumë rëndësi”, tha Zlatanovska Popova për Kosovo online.

Ajo thekson gjithashtu se të rinjtë po bëhen gjithnjë e më të hapur për të shqyrtuar mundësinë që të jetojnë dhe punojnë në vendin e tyre, por për një punëdhënës të huaj.

“Po fillojnë të kuptojnë përfitimet e qëndrimit këtu ku janë miqtë dhe familjet e tyre, duke parë njëkohësisht mundësitë se si të punojnë për klientë dhe punëdhënës jashtë vendit. Gjeneratat e reja kanë privilegjin të shqyrtojnë këto mundësi, në vend që të emigrojnë – të jetojnë në Maqedoni, të punojnë për jashtë dhe të fitojnë paga më të larta”, tha Zlatanovska Popova.

E pyetur nëse nevojat e tregut janë në përputhje me ofertën e shkollave, përkatësisht profilet arsimore, ajo u përgjigj se ka përparim të madh në këtë drejtim dhe vërehet një trend pozitiv në arsimin profesional, por se ende ka shumë për të bërë.

Njeriu duhet të shkojë në punë me kënaqësi

As të rinjtë në Shqipëri nuk bëjnë përjashtim. Ata në masën më të madhe dëshirojnë të studiojnë teknologji të reja, por edhe shkencat mjekësore mbeten shumë të kërkuara.

“E dimë që sot teknologjia është prioritet, sepse ofron mundësi të mëdha punësimi, prandaj në tregun e punës ka kërkesë të madhe. Kjo i nxit të rinjtë të zgjedhin këtë drejtim. Megjithatë, edhe degët e shkencave mjekësore nuk mbeten pas”, tha profesoresha e Universitetit të Tiranës, Arjana Muçaj, për Kosovo online.

Ajo theksoi se statistikat tregojnë se në Shqipëri ka gjithnjë e më pak mjekë, pasi shumë prej tyre largohen nga vendi, ndërkohë që mungesa e infermierëve është gjithashtu e dukshme.

“Kërkesa në treg, si brenda ashtu edhe jashtë vendit, është vazhdimisht në rritje. Këto janë dy degët kryesore ku kuotat në universitete plotësohen 100 për qind dhe kërkesa është shumë e madhe. Po ashtu, edhe stomatologjia është shumë e kërkuar”, tha Muçaj.

Sipas saj, rritja e interesimit vërehet në degët inxhinierike, kështu që inxhinieria e ndërtimit po bëhet gjithnjë e më tërheqëse për shkak të “boom-it ndërtimor” në Shqipëri. Nga ana tjetër, shkencat sociale, të cilat deri vonë ishin të njohura te të rinjtë, tani janë “në rënie”, përveç ekonomisë dhe drejtësisë, për të cilat kërkesa mbetet ende e lartë.

Megjithatë, ajo theksoi se në Shqipëri shteti i jep përparësi shkollave profesionale në mënyrë që gjeneratat e reja të hyjnë më shpejt në tregun e punës, por se aty ekziston mungesë interesi për shkak të pagave, si dhe për shkak të trajtimit të dobët nga punëdhënësit.

Si shembull ajo përmendi turizmin.

“Shohim se ka mangësi te pronarët e bizneseve në sektorin e turizmit në mënyrën se si i trajtojnë punonjësit, në të gjitha aspektet. Kushtet e punës nuk janë të kënaqshme. Do të thosha se profesionet në turizëm nuk janë shumë tërheqëse për të rinjtë, pavarësisht faktit se dëshira e tyre për të punuar është e madhe”, konstaton Muçaj.

Sipas saj, shumica e të rinjve që arsimohen në shkollat profesionale të turizmit në Shqipëri janë më të prirur të shkojnë në Greqinë fqinje.

“Greqia ka një traditë në turizëm. Për këtë arsye të rinjtë largohen pas përfundimit të shkollave profesionale. Është e vërtetë që sot flasim për paga të larta në turizëm, por shfrytëzimi i të rinjve në këto punë sjell gjithashtu pakënaqësi. Njeriu duhet të shkojë në punë me kënaqësi, dhe në këtë ndikojnë paga, por edhe kushtet e tjera të punës”, përfundoi Muçaj.

Në tregun e punës në Kosovë, kërkesa më e madhe vazhdon të jetë për persona me arsim të mesëm profesional, thotë Shpetim Kaludra nga Agjencia e Punësimit të Kosovës.

“Numri i përgjithshëm i punëkërkuesve të regjistruar në shërbimet publike të punësimit deri në fund të vitit të kaluar ishte 65.488. Nga ky numër, 33.954 janë gra, ndërsa 31.534 janë burra, çka reflekton një pjesëmarrje më të madhe të grave në strukturën e të papunëve”, tha Kaludra për Kosovo Online.
Sipas tij, të dhënat e vitit të kaluar tregojnë se kërkesa më e madhe në tregun e punës është ende për persona me arsim të mesëm profesional.

“Kjo kategori ka shënuar një rritje prej 6,8 për qind krahasuar me vitin 2024, gjë që reflekton orientimin e tregut drejt profileve teknike dhe profesionale. Sa i përket shkallës së punësimit, niveli më i lartë është regjistruar te kategoria e masterit (8,2 për qind) dhe e diplomave të studimeve bazë (7,7 për qind), si dhe te personat me shkollë të mesme (6,9 për qind), ndërsa shkalla më e ulët e punësimit është te personat pa kualifikim (2,2 për qind)”, tha Kaludra.

Ai shtoi se në kërkimin e punës më së shumti hasin vështirësi ata me kualifikime më të ulëta. Sa më të mëdha të jenë aftësitë profesionale dhe shkathtësitë – aq më i lehtë është punësimi dhe anasjelltas, thekson ai.

Kaludra theksoi gjithashtu se Agjencia e Punësimit bashkëpunon kryesisht me Ministrinë e Arsimit, ndërsa më pak me shkollat.