Çeliq: Askush nuk mori drejtësi me aktgjykimin në Hagë

Dushko Çeliq, profesor asistent i Fakultetit Juridik të Universitetit të Prishtines me seli në Mitrovicë të Kosovës, tha në lidhje me aktgjykimin kundër udhëheqësve të UÇK-së në Hagë se përshtypjet nuk janë të qarta, por aktgjykimi në Hagë hodhi një dritë tjetër mbi ngjarjet në Kosovë për herë të parë.

Çeliq, i cili është gjithashtu president i Komitetit Drejtues të Koordinimit të Shoqatave Serbe të Familjeve të Zhdukurve dhe të Vrarëve, theksoi se ai vjen nga një familje viktimash nga Kosova.

Siç tha ai, vëllai i tij i madh u rrëmbye më 14 qershor në Prishtine dhe vetëm pas tre vitesh familja mësoi për fatin e tij tragjik. Kur u pyet nëse priste këtë rezultat të gjyqit, ai u përgjigj se pritjet e tij nuk ishin të larta.

"Sa Ivan, Milan, Zoran, Dragan dhe qindra të tjerë dhe familjet e tyre morën drejtësi me vendimin e djeshëm të gjykatës? Do të thoja - askush", tha Çeliq, duke shtuar se aktakuza nuk përfshinte shumicën e krimeve kundër serbëve.

Ai kujtoi se nga viti 1998 deri në fund të vitit 1999, më shumë se një mijë serbë u vranë dhe më shumë se nëntëqind u rrëmbyen, me krimet më të shumta të kryera pas 10 qershorit 1999, një periudhë që, siç shpjegon ai, kjo aktakuzë nuk e mbulon sepse prokurorët dhe gjyqtarët besonin se pas vendosjes së paqes në Kosovë, nuk mund të bëhej fjalë për krime lufte.

Ai gjithashtu kujtoi gjetjet e Këshillit Këshillues për të Drejtat e Njeriut të Kombeve të Bashkuara (UNMIK), i cili përcaktoi përgjegjësinë e UNMIK-ut dhe KFOR-it për rrëmbime dhe zhdukje të shumta të serbëve pas 10 qershorit 1999.

Pikërisht kjo është ajo që ai e sheh si arsyen e reagimit të opinionit publik shqiptar - për herë të parë, thotë ai, po flitet për akte kriminale të organizuara, sistematike nga njerëz që ishin në majë të piramidës së UÇK-së, gjë që mohon tezën se ishte një guerile e zakonshme. Ai gjithashtu kujtoi rastet e Limajt dhe Haradinajt, në të cilat, siç pohon ai, dëshmitarët u zhdukën në mënyrë misterioze, duke vlerësuar se pengimi i drejtësisë në vetvete tregon se "diçka nuk shkon".

Standardi i dyfishtë i Hagës dhe i Prishtinës

Duke iu referuar dënimit të dhënë - njëqind vjet më pak se maksimumi i kërkuar për të katër - Çeliq vuri në dukje një paralele me gjyqet në Prishtinë, siç është rasti "Banjska", ku u dhanë dy dënime me burgim të përjetshëm dhe një prej tridhjetë vjetësh.

"Këtu, për aq sa dimë ne, kemi rreth treqind viktima, mbi nëntëdhjetë e gjashtë vrasje, dhe kemi dënime prej njëzet e pesë vjetësh e më të ulëta se kaq, gjë që flet për një standard të dyfishtë, për ta thënë butë, kur bëhet fjalë për gjyqin", deklaroi Çeliq.

Ai vlerësoi se është një standard i pabarabartë si për Hagën ashtu edhe për Prishtinën - "kur të akuzuarit janë serbë, standardi është një, dhe kur të akuzuarit janë shqiptarë, një tjetër, pavarësisht nga rëndësia e krimit".

Reagimet ndaj vendimit nuk e habitin atë, pasi, siç thotë ai, që nga viti 2008, në Prishtinë është ndërtuar një politikë publike sipas së cilës UÇK-ja është "e paprekshme", duke përmendur shembullin e ish-kryetarit të Zveçanit, i cili u ndoq penalisht për komentimin kritik të ngjarjeve në Reçak.

Ai iu referua edhe sulmeve ndaj ndërtesës së EULEX-it, duke shpjeguar se ishte i vetmi mision ndërkombëtar me mandat ekzekutiv në çështjet penale, i cili ofroi mbështetje logjistike për Dhomat e Specializuara në dëgjimin e dëshmitarëve.

"Nëse nuk do të ishte EULEX-i, ndoshta nuk do të kishte pasur vendimin e shkallës së parë të djeshëm", theksoi Çeliq.

I pyetur se çfarë lloj epilogu përfundimtar pret, duke pasur parasysh se të dyja palët kanë të drejtë të ankimojnë, Çeliq kujtoi përvojën negative të praktikës së Tribunalit të Hagës për ish-Jugosllavinë në rastin "Stuhia", ku Ante Gotovina u dënua me njëzet vjet në shkallën e parë, vetëm që të gjithë të akuzuarit të liroheshin në shkallën e dytë.

"Kam frikë se demonstratat e djeshme, si në Hagë ashtu edhe në Prishtinë, kanë për qëllim të ushtrojnë presion mbi panelin e Apelit të shkallës së dytë", paralajmëroi Çeliq.

Asnjë krim kundër njerëzimit

Çeliq theksoi veçanërisht se vendimi përfshin krime lufte, por jo krime kundër njerëzimit, të cilat ai i konsideron si një problem kyç. Ai shpjegoi se pa këtë kualifikim, veprat penale të kryera pas 10 qershorit 1999, siç është rrëmbimi i vëllait të tij, praktikisht përfaqësojnë "vrasje të zakonshme" dhe "rrëmbime të zakonshme".

"Kjo do të thotë që ndjekjet penale për ato vepra penale parashkruhen, se drejtësia tokësore për ato vepra penale nuk do të arrihet kurrë. Nëse do të ishin krime lufte, ato nuk do të parashkruheshin", tha Çeliq.

Ai kujtoi gjithashtu gjetjet e Clint Williamson, kreut të ekipit special hetimor të formuar në vitin 2011 pas rezolutës së Dick Marty të Këshillit të Evropës, e cila vendosi në vitin 2014 se UÇK-ja pastroi sistematikisht etnikisht zona të tëra të Kosovës nga serbët dhe komunitetet e tjera jo-shqiptare. Ky gjetje, megjithatë, nuk kishte vlerë ligjore procedurale në atë kohë, dhe gjashtë akuzat e aktakuzës, të cilat lidheshin konkretisht me krime kundër njerëzimit, u hoqën përfundimisht nga vendimi.

"Ne që përjetuam atëherë gjithçka që përjetuam në vitin 1998 dhe 1999 e dimë se serbët vuajtën, për fat të keq, vetëm sepse ishin serbë", përfundoi Çeliq.

Ai pret presion të mëtejshëm mbi serbët

Kur u pyet nëse pret që të hapen procedura të reja, duke pasur parasysh se vendimi përmend gjashtë ose shtatë emra pjesëmarrësish në "ndërmarrjen e përbashkët kriminale" të cilët nuk janë akuzuar, Çeliq tha se kjo nuk përjashtohet, por se nuk pret një përhapje më të gjerë të përgjegjësisë penale, pikërisht për shkak të përvojës së tij me standarde të dyfishta.

I pyetur nëse pret trazira të reja, Qeliq tha se vendimi nuk do të çojë në një përballje me të kaluarën në shoqërinë shqiptare.

"Shoqëria shqiptare ndoshta do të mbetet edhe më fort në qëndrimin se e kaluara e të ashtuquajturës Ushtri Çlirimtare e Kosovës është e padiskutueshme - identiteti i ri i të ashtuquajturës Kosovë është ndërtuar mbi këtë. Nuk pres trazira masive, por pres, kam frikë, një presion edhe më të egër, sistematik mbi serbët dhe institucionet e tyre të mbetura në Kosovë dhe Metohi", përfundoi Dushan Çeliq.

Hashim Thaçi dhe tre ish-udhëheqës të tjerë të UÇK-së u dënuan dje në Hagë me një total prej 81 vjetësh burg. Vendimi u pasua nga trazira në Hagë dhe në Prishtinë. Në Hagë, protestuesit u përleshën me policinë. Policia u përgjigj me gaz lotsjellës dhe topa uji. Në Prishtinë, mbështetësit e UÇK-së shënjestruan ambientet e EULEX-it dhe Qeverisë së Kosovës.