Gogiq: BE prej kohësh nuk i kishte “përveshur mëngët” dhe nuk kishte ofruar zgjidhje teknike për situatën në Kosovë

Politologu Ognjen Gogiq vlerëson se zgjidhja për serbët lidhur me zbatimin e Ligjit për të huajt në Kosovë është një hap pozitiv përpara, siç nuk kemi pasur prej vitesh. Ai shton se është inkurajuese që Bashkimi Evropian “i ka përveshur mëngët dhe ka ardhur me zgjidhje teknike”, por shpreh edhe frikën se zbatimi në praktikë mund të mos duket ashtu siç është rënë dakord.

Gogiq për RTS thekson se Ligji për të huajt formalisht ka filluar të zbatohet, por janë vendosur masa shtesë për të mbrojtur kategori të caktuara të serbëve.

“Këto janë në fakt dy grupe – serbët që jetojnë në KeM dhe serbët që qëndrojnë dhe punojnë atje”, shpjegon Gogiq.

Kategorinë e parë, sipas tij, e përbëjnë serbët që jetojnë në Kosovë, por deri tani nuk kanë mundur të marrin dokumente të Kosovës.

“Kemi njerëz që kanë lindur në Kosovë ose jetojnë atje gjithë jetën, por nuk kanë mundur të marrin dokumente. Një nga arsyet është se kanë lindur në maternitetet e Serbisë qendrore, prandaj institucionet e Kosovës nuk i kanë njohur ato dokumente”, thotë Gogiq.

Siç thekson ai, kategorinë e dytë e përbëjnë ata që janë shpërngulur në Kosovë për shkak të martesës.

“Kemi serbë nga Serbia qendrore ose nga Republika Sërpska që janë martuar me persona nga Kosova dhe jetojnë atje, por nuk kanë mundur të marrin dokumente sepse certifikata e martesës nuk është njohur”, shton ai.

Sipas marrëveshjes, njerëzit nga të dyja këto kategori duhet të kenë mundësinë të rregullojnë statusin e tyre.

“Bëhet fjalë për persona që jetojnë në Kosovë prej dekadash dhe nuk mund të konsiderohen si të huaj”, thekson politikologu.

Një gjë është marrëveshja, tjetër zbatimi

Megjithatë, ai shpreh shqetësim për mënyrën se si do të funksionojë marrëveshja në praktikë.

“Një gjë është marrëveshja, e tjetër është zbatimi i saj. Tani fillon përpunimi praktik që duhet të mundësojë realizimin e gjithë kësaj”, thekson ai.

Gogiq vëren se aktet nënligjore dhe udhëzimet administrative janë miratuar vetëm pak para fillimit të zbatimit të ligjit.

“Afati prej tre muajsh tashmë ka filluar të rrjedhë, ndërsa infrastruktura për zbatimin e ligjit ende nuk është vendosur plotësisht”, thotë Gogiq.

Për këtë arsye ai pret që afati për paraqitje mund të zgjatet.

“Me shumë gjasë do të ketë tejkalim të afatit, sepse tre muaj nuk do të jenë të mjaftueshëm për të zgjidhur të gjitha këto çështje”, thekson ai.

Kategori e veçantë, të punësuarit në shëndetësi, arsim dhe studentët

Ai theksoi se një kategori e veçantë janë të punësuarit në institucionet shëndetësore dhe arsimore të Serbisë në Kosovë. Për ta, siç thotë ai, është paraparë dhënia e lejeve të qëndrimit për një periudhë prej 12 muajsh, me mundësi vazhdimi.

“Kryetarët e dhjetë komunave me shumicë serbe duhet të dorëzojnë listat e të punësuarve dhe studentëve, pas së cilës institucionet e Kosovës do të lëshonin lejet e qëndrimit”, shpjegon Gogiq.

Megjithatë, ai paralajmëron se në praktikë mund të paraqiten shumë pengesa administrative.

“Ekziston mundësia që institucionet e Kosovës të analizojnë listat dhe disa personave t’ua refuzojnë lejen e qëndrimit”, thotë ai.

Sipas tij, marrëveshja e re përfaqëson një përparim të caktuar në krahasim me periudhën e mëparshme.

“Kjo është një hap pozitiv përpara siç nuk kemi pasur prej vitesh. Është arritur një kompromis – asnjëra palë nuk është plotësisht e kënaqur, por një minimum interesash është mbrojtur”, thekson Gogiq.

Megjithatë, ai shton se nuk duhet pritur që rregullat e reja të kalojnë pa probleme.

“Ky është një hap inkurajues, por nuk duhet të qetësohemi shumë. Me gjasë do të shfaqen sfida dhe probleme të reja në periudhën e ardhshme. Në këtë situatë është inkurajues angazhimi i ri i Bashkimit Evropian, të cilin nuk e kemi parë prej vitesh. Këtu Bashkimi Evropian i ka përveshur mëngët dhe ka ardhur me zgjidhje teknike që kanë sjellë një kompromis të tillë”, përfundoi Gogiq.

Millivojeviq: BE për herë të parë reagoi në mënyrën e duhur

Ish-diplomati Zoran Millivojeviq, duke qenë mysafir në “Dnevnik” e RTS-it, tha se në rastin e zbatimit të Ligjit për të Huajt, për herë të parë Bashkimi Evropian reagoi në mënyrën e duhur dhe se u shmang një krizë serioze që do të kishte lindur nëse ligji do të zbatohej plotësisht, veçanërisht kur bëhet fjalë për arsimin dhe shëndetësinë.

“Nuk do të mund të kalonte pa reagimin e Serbisë dhe të popullit serb, sepse do të vihej në pikëpyetje stabiliteti dhe siguria. BE këtë herë e ka njohur rrezikun dhe ka reaguar në mënyrën e duhur, ashtu siç pritet nga një ndërmjetës. Ata janë bërë të vetëdijshëm për pasojat. Tani është një mundësi që BE të tregojë interes për ndërmjetësim të vërtetë në mënyrë që dialogu të vazhdojë”, thekson Millivojeviq.

Ai gjithashtu thekson se, po të mos ishte arritur zgjidhja, do të kishte ndodhur një eksod i popullit serb dhe se kjo është një mundësi që BE të tregojë kredibilitet mbi baza të paanshme, ndërsa Brukseli të kuptojë se nuk ka dialog të vërtetë pa një zgjidhje kompromisi.

“Dialogu nuk ka alternativë. Kur bëhet fjalë për arsimin dhe shëndetësinë, kjo është një mundësi që këto çështje të kthehen në tryezë. Serbia gjithmonë ka qenë për dialog, ndërsa shefja e diplomacisë evropiane Kaja Kallas është përgjegjëse për të nisur këtë proces, ndërsa përfaqësuesi special i BE-së për dialogun Beograd–Prishtinë, Peter Sorensen, duhet të tregojë iniciativë”, thotë Millivojeviq.