Mlladenoviq: “Bullgarizimi” i goranëve dha rezultate në Shqipëri, por pak shanse për sukses në Kosovë

Duke i shpallur goranët si bartës të gjuhës dhe identitetit etnik bullgar, Bullgaria po përpiqet të marrë statusin e pakicës kombëtare në Kosovë. Prof. Dr. Radivoje Mlladenoviq nga Instituti i Gjuhës Serbe, SANU, thotë për Kosovo online se një angazhim i tillë etnik është i detyruar, dhe motivet janë më së shpeshti për interesa personale – pasaporta e vendit në Bashkimin Evropian. Nëse Bullgaria do të ketë sukses, siç thotë ai, mbetet për t'u parë në regjistrim.

Prof. Dr. Mlladenoviq shpjegon se anëtarët e grupeve myslimane të malit të Sharrit verior ndryshojnë në shumë mënyra, kështu që, para së gjithash, nuk mund të flitet për një tërësi kompakte.

“Në jugperëndim të Kosovës dhe Metohisë, në malin Sharr dhe në rrëzë të këtij mali, ekzistojnë disa grupe etnokulturore myslimane sllavofone. Fjala është për popullsinë në Gorë, në Zhupa (që njihet edhe si Sreteçka zhupa), në Podgora (një grup prej tre fshatrash në rrëzën veriore të malit Sharr). Komunikimi i përdorur në gjuhën serbe të Rahovecit, e cila është identike me gjuhën e serbëve, e përkufizon veten si shqipe si në regjistrimet e popullsisë ashtu edhe brenda grupit. Grupet e përmendura ndryshojnë dialektikisht nga njëra-tjetra. Gjuha gorane - edhe pse në shtresën më të vjetër gjuhësore padyshim me origjinë serbe - në gjendjen e saj aktuale tregon afërsi me gjuhët maqedonase perëndimore, e folura, nga ana tjetër, lidhet më së shumti me të folurën serbe. Fjalimi Podgoran - përsëri - është një kombinim unik gjuhësor i të folurit të gjetur serb të Metohisë Jugore dhe të të folurit të kolonëve nga drejtimi goran. Përveç gjuhës, anëtarët e këtyre grupeve dallojnë edhe etnografikisht, saqë nuk mund të flitet për një tërësi kompakte. Në këto grupe, pra, ekziston një marrëdhënie specifike e identitetit gjuhësor, konfesional dhe etnik. Kjo marrëdhënie, padyshim, zgjidhet ndryshe në malin e Sharrit dhe në Rahovec”, thotë Mlladenoviq.

Ai shton se përkatësia administrative, etnike e regjistrimit të këtyre grupeve është e ndryshueshme dhe është e detyruar nga rrethanat dhe dëshira për të mbijetuar në zonën ku jetojnë.

"Ai është i përkohshëm, me një transferim etnik të konfirmuar sipas rrethanave historike dhe politike. Megjithatë, për këto grupe rëndësi parësore nuk është identiteti administrativ, por ai rajonal, i cili është i vetmi identitet konstant për anëtarët e këtyre grupeve. Kur bëjnë pjesë nga anëtarët e këtyre grupeve në vitin 1999 pranuan identitetin administrativ boshnjak, për anëtarët e këtyre grupeve, është e detyruar nga rrethanat dhe dëshira për të qëndruar dhe mbijetuar në zonën ku jetojnë, por edhe për të mbetur në thelb sllav me një përmbajtje muslimane”, thotë profesori.

Ngjashëm është, shpjegon Mlladenoviq, kur bëhet fjalë për përkatësinë bullgare në këto grupe.

“Nuk bëhet fjalë për etni autentike, “etni të zemrës”, siç e quajnë disa nga studiuesit e identitetit etnik. Bëhet fjalë për një vendosmëri të detyruar etnike për të qëndruar në territorin ku kan jetuar me shekuj në një identitet rajonal dhe shpeshherë. Bëhet fjalë për arsye personale: duke pranuar se është me origjinë bullgare, bëhet shtetas i një vendi që është në Komunitetin Evropian dhe pasaporta e të cilit lejon privilegje të shumta”, thotë ai.

Mlladenoviq shton se mund të merret me mend se sa anëtarë të këtyre grupeve kanë pranuar shtetësinë bullgare.

“Nga bisedat me anëtarët e këtyre grupeve, dhe me disa që posedojnë edhe pasaportë bullgare, më thanë se askush nuk e di numrin e saktë, pasi për shkak të shqetësimit shpesh nuk i informojnë të tjerët se kanë nënshkruar një formular hyrjeje në Bullgari që konfirmon origjinën e tyre bullgare dhe se kanë marrë pasaportë. Sipas, përsëri, të dhëna të pakonfirmuara zyrtarisht, në pesëmbëdhjetë vitet e fundit, rreth 150 bullgarë të sapolindur nga këto famulli kanë studiuar në universitetet bullgare në kurriz të shtetit bullgar”, thotë bashkëbiseduesi ynë.

Sipas tij, dëshira e Bullgarisë për të asimiluar disa grupe etnike nuk është diçka e re.

“Që nga fillimi i krijimit të kombeve dhe shteteve moderne në Gadishullin Ballkanik në shekullin e 19-të, në Bullgari ka qenë një qëndrim konstant që të gjitha grupet sllave nga Egjeu deri në Detin e Zi janë bullgare dhe se anëtarët e këtyre grupeve flasin dialekte bullgare. Meqenëse këto janë sisteme dialektore shumë të larmishme, kjo është marrëzi që megjithatë vazhdon në Bullgari. Rrethanat e reja historike, kur Bullgaria u bë pjesë e Komunitetit Evropian, rritën shkathtësinë dhe agresivitetin në zbatimin e "Kufizoni bullgarët" Rezultati i kësaj është shpallja e Goranëve, Zhupljanëve, Podgoranët dhe Rahavecianët bartës të gjuhës bullgare dhe identitetit etnik bullgar”, thotë Mlladenoviq.

Projekti dha rezultate në Shqipëri, pasi pjesë e goranëve në nëntë fshatra gorane në Shqipëri pranuan etninë bullgare. E njëjta gjë ndodhi edhe me disa grupe të tjera sllave në Shqipëri. Kjo bëri që ekzistenca e pakicës kombëtare bullgare të pranohej zyrtarisht në Shqipëri. Mirëpo, bashkëbiseduesi ynë nuk beson se në Kosovë do të ketë shumë persona që do të deklarohen bullgarë në regjistrim.

“Nuk e di se si do ta deklarojnë administrativisht përkatësinë etnike anëtarët e këtyre grupeve sllave. Ajo që di është se shumica e popullsisë sllave në Gorë, Zhupë dhe Podgora kanë emigruar pas vitit 1999. Sa prej tyre kanë emigruar në vendet e Bashkimit Evropian me Pasaportat bullgare mund të jenë vetëm një hamendje. Dhe çfarë do të ndodhë me kërkesën e Presidentit të Bullgarisë për njohjen e statusit të pakicës kombëtare bullgare bazuar në deklarimin e disa anëtarëve të këtyre grupeve? Mendoj se varet nga rezultatet e regjistrimit. Nga ana tjetër, nuk besoj se do të ketë shumë që do të deklarohen si bullgarë në regjistrim”, përfundon Mlladenoviq.