Popoviq: Komuniteti ndërkombëtar ka dështuar plotësisht në adresimin e çështjes së kthimit të serbëve në Kosovë

Igor Popoviq, ndihmës drejtor i Zyrës për Kosovë dhe Metohi nga sektori për mbrojtje juridike, mbështetje të vetëqeverisjes lokale dhe çështje pronësore-juridike, vlerëson se bashkësia ndërkombëtare ka dështuar plotësisht kur është fjala për kthimin e serbëve të zhvendosur në Kosovë dhe se edhe 25 vjet pas përfundimit të luftës, nuk ka asnjë mekanizëm që do të mundësonte kthimin e më shumë se 250.000 serbëve të zhvendosur.

“Kur flasim për kthimin e serbëve dhe joshqiptarëve, apo personave të ndarë brenda vendit nga Kosova dhe Metohia, shohim se 800 mijë shqiptarë janë kthyer shprehimisht në vitin 1999 nga Shqipëria, nga Maqedonia e Veriut, se ka pasur një mekanizëm, një mekanizëm efektiv për kthimin e tyre në Kosovë dhe Metohi. Megjithatë, kur bëhet fjalë për më shumë se 250.000 serbë nga territori i Kosovës dhe Metohisë, nuk ekziston asnjë mekanizëm. Thjesht nuk flitet për këtë”, thotë Popoviq në një intervistë për Kosovo online.

Ai shpjegon se obligimin e kthimit të personave të zhvendosur e ka marrë misioni i UNMIK-ut në bazë të Rezolutës 1244, e më pas me marrëveshjen ndërmjet Serbisë dhe UNMIK-ut, e ashtuquajtura Marrëveshja Hakerup-Çoviq nga nëntori i vitit 2001.

“UNMIK-u mori përgjegjësinë për kthimin e personave të zhvendosur brenda vendit në Kosovë dhe Metohi, por asgjë nuk doli nga kjo”, thekson Popoviq.

Ai shton se rezultat i një politike të tillë është fakti se kthimi i serbëve të zhvendosur brenda vendit është më i ulëti në botë.

“Më pak se dy për qind. Kishte të dhëna se mbi 250,000 ishin shpërndarë dhe se 11,000 persona ishin kthyer, nga të cilët 5,000 ishin serbë. Është thjesht një përqindje shumë e vogël. Ne po flasim për kthim të qëndrueshëm, jo ​​për numrin e të kthyerve të regjistruar zyrtarisht, por sa prej atyre njerëzve u kthyen dhe qëndruan atje për të jetuar. Kjo është një përqindje jashtëzakonisht e vogël”, shpjegon Popoviq.

Ai thotë se përqindja e vogël e të kthyerve është rezultat i procedurave që ndër të tjera, në vend të kolektivit, insistuan dhe detyronin kthimin individual të serbëve në mjediset nga të cilat ishin dëbuar bashkatdhetarët e tyre.

Një opsion tjetër, thotë ai, ishin “programet e balancës”: sa shtëpi serbe të rindërtohen në një komunë, aq shumë shtëpi shqiptare të rindërtohen.

“Pas vitit 2001, kthimi më i madh është shënuar në territorin e komunave të Istokut, Osojanit, Tuçepit, Shaljinovicës, Koshit, Suvi Lukavacit... Por, në ato zona janë kthyer kolektivisht në kundërshtim me rregullat”, thekson Popoviq.

Ai shton se bashkësia ndërkombëtare ka dështuar plotësisht në këtë segment kur është fjala për kthimin e komunitetit serb në Kosovë.

“As nuk përmendet në publik, as nuk e trajtojnë si problem”, thekson Popoviq.

Ai shpjegon se të kthyerit, ata që arritën të kthehen pavarësisht gjithçkaje, tani po përballen me probleme serioze sigurie, veçanërisht me grabitjen e pronës së tyre.

“Për çdo kërcënim ndaj pronës së tyre, Zyra për Kosovë dhe Metohi u drejtohet të gjitha misioneve që veprojnë atje. UNMIK-ut, EULEX-it, OEBS-it, Delegacionit të BE-së... Ne e përshkruajmë çdo sulm në detaje, i përshkruajmë viktimat në detaje, i përshkruajmë gjithçka dhe nuk mund të thonë se nuk kanë informacion sepse i kanë të gjitha të dhënat, por për disa qështje politike, kthimi i serbëve nuk është problem apo prioritet për ta”, thekson Popoviq.

Ai thotë se një përshtypje e tillë fitohet edhe kur bëhet fjalë për punën e UNHCR-së, i cili po kërkon integrimin e të zhvendosurve në Serbinë qendrore dhe Vojvodinën sesa kthimin e tyre në Kosovë.

“Dhe kthimi në Kosovë dhe Metohi duhet të duket sikur këta njerëz kanë qasje në pronat e tyre, se shtëpitë e tyre janë rindërtuar plotësisht, se ka infrastrukturë, objekte arsimore dhe shëndetësore, se ata kanë mundësi për zhvillim ekonomik”, thotë Popoviq.

Ai shpjegon se në praktikë, të kthyerit përballen me vështirësi të mëdha dhe se çelësi është pasiguria e sigurisë.

“Vjedhje të mëdha, vjedhje pronash, zjarrvënie. Mjafton që njerëzit të shkojnë në Serbinë qendrore për disa ditë për të qëndruar me të afërmit e tyre dhe do t'u vidhet gjithçka: bagëtia nga hambari, makineritë bujqësore, mobiljet nga shtëpia... Dhe e gjithë kjo trajtohet si krim, jo ​​si incidente ndëretnike në kuptimin që pamundësojnë kthimin. Së dyti, ata të kthyer të gjithë paraqiten si kriminelë lufte në komunitetin shqiptar. Ne thjesht kemi qytete të ndaluara për serbët: Gjakovën, Suharekën, ku, kur njerëzit përpiqen të vizitojnë varrezat e tyre, vatrat e tyre të braktisura, për Krishtlindje,  për Zonjën e madhe dhe të vogël, të vizitojnë varrezat e tyre, vatrat e tyre të braktisura, mblidhen menjëherë një turmë që bërtet se ata janë kriminelë lufte, se duhet të dëbohen. Dhe fatkeqësisht ndodhin edhe arrestime”, thekson Popoviq.

Ai kujton se Bogdan Mitroviq, një burrë 80-vjeçar, ishte nxjerrë nga autobusi në vitin 2016 vetëm pse kishte shkuar në fshatin e tij për Zonjën e vogël.

Ai kaloi gjashtë muaj në paraburgim dhe më pas u lirua. As fajtor dhe as i detyruar.

“Për ta të gjithë serbët janë kriminelë lufte dhe prandaj kemi një situatë të tillë që praktikisht nuk ka mbrojtje sigurie, asnjë mbrojtje nga ndjekjet penale të motivuara politikisht. Së dyti, çështja e pronës. Prona është uzurpuar”, thotë Popoviq.

Ai shton se ka serbë në zonat rurale, fshatra, por problem i madh është se u është uzurpuar toka bujqësore.

"Për arsye sigurie, njerëzit nuk guxojnë të punojnë tokën e tyre më larg nga shtëpitë e tyre, edhe pse është e tyre," shpjegon ai.

Ai shton se situata është shumë më e keqe në qytetet e mëdha, të cilat fjalë për fjalë kanë mbetur pa serb që nga viti 2004 dhe pogromi i marsit.

“Në mjediset serbe, në qytete praktikisht nuk ka rrugë kthimi. Këto qytete janë spastruar etnikisht që nga viti 2004, për fat të keq. Pastaj u pastruan bashkësitë e fundit serbe, bashkësitë urbane në Obiliq, Fushë Kosovë, Prishtinë, Gjilan, Vitinë”, përfundon Popoviq.