Samarxhiq: Reforma e sistemit të vendimmarrjes në BE është pothuajse e pamundur, Kosova vështirë deri të statusi i kandidatit

Profesori i Fakultetit të Shkencave Politike, Sllobodan Samarxhiq, thotë se është pothuajse e pamundur reformimi i Bashkimit Evropian, i cili do të sillte ndryshim në sistemin e vendimmarrjes, sipas të cilit vendimet për çështje kyçe nga politika e jashtme dhe politika e zgjerimit do të bëhen në të ardhmen me votim, jo me konsensus të 27 shteteve anëtare. Ai thekson se Kosova do ta ketë të vështirë të arrijë statusin e kandidatit për anëtarësim në BE për shkak të pesë shteteve të Unionit që nuk e njohin pavarësinë e saj.

Samarxhiq për Kosovo online thekson se BE-ja ka pasur shumë probleme me funksionimin në 15 vitet e fundit dhe se historia për reformat në sistemin e vendimmarrjes, e cila është azhurnuar sërish, është i gjatë në te shkuaren. Ai tregon se Traktati Themelues i BE-së, i cili është ende i vlefshëm edhe sot, është miratuar në vitin 2009, se ai është tejkaluar, veçanërisht gjatë krizës dhe mënyrës se si u zgjidh.

“Tashmë po mendojnë ndryshimin e marrëveshjes në sferën e vendimmarrjes, por mbi të gjitha për politikën e përbashkët të jashtme, të sigurisë dhe të mbrojtjes. Aty e kanë problem të madh mënyrën e vendimmarrjes, ku është unanimiteti kërkohet për vendimet kyçe dhe një shumicë e cilësuar për të ashtuquajturat veprime që kryhen në bazë të vendimeve të marra me konsensus. Unioni është vërtet i ndërlikuar dhe që pengon efektivitetin e tij në politikën e jashtme, të sigurisë dhe të mbrojtjes. Dhe që kur është bërë politika më e rëndësishme e BE-së, në dëm të madh të saj, ata thjesht kërkojnë një mënyrë për të marrë vendime më efikase”, thotë Samarxhiq, i cili beson se në këtë çështje BE-ja nuk ka pavarësi, por varet nga politika e SHBA-së dhe NATO-s.

Vetë procedura e ndryshimit të procedurës së vendimmarrjes është, thotë ai, shumë e ndërlikuar dhe kërkon ndryshimin e Traktatit Themelues të BE-së. Ai kujton se ndryshime të tilla janë bërë nga viti 1987 deri në vitin 2009 të paktën pesë herë. Më pas, shton ai, kishte një konsensus themelor për ndryshime dhe ato ishin relativisht të lehta për t'u bërë, megjithëse kjo procedurë nënkupton një konferencë ndërqeveritare që zgjat të paktën një vit. Ajo thirret nga Këshilli Evropian dhe kryhet nga Këshilli i Ministrave të Punëve të Përgjithshme, përfshihen të gjitha organet, organizatat, institutet, opinioni publik dhe vetëm atëherë merret vendimi për ndryshimin.

“Kjo marrëveshje e miratuar në vitin 2009 duket se është e ngurtësuar. Ata kanë frikë të nisin procesin e ndryshimit sepse nuk kanë konsensus për shumë gjëra dhe për politikën e jashtme, të sigurisë dhe të mbrojtjes. Është një histori që ka kohë, kohët e fundit është intensifikuar, por nuk ka efekt, nuk do të arrijnë një konsensus për një kohë shumë të gjatë, kanë gjëra më të rëndësishme dhe kjo u imponua nga SHBA dhe NATO si një gjë e rëndësishme. Tema, për shkak të luftës së Rusisë me Ukrainën. BE-ja ka një problem funksionimi në fusha jetike, ekonomi, energji… Është një sistem në një krizë të thellë që është i vështirë për t'u kapërcyer sepse ata janë të ngadaltë për të vendosur për ndryshime, sepse ndryshimet nënkuptojnë konsensusi i 27 shteteve anëtare. Kjo është pothuajse e pamundur”, është i bindur Samarxhiq.

Kur bëhet fjalë për vendimet në lidhje me Kosovën, thekson Samarxhiq, nevojitet një konsensus i të 27 shteteve anëtare.

"Pesë shtete anëtare janë në një gjendje mosnjohjeje të Kosovës. Dhe vetëm një prej tyre, veçanërisht pesë, mund t'i ndalojë disa vendime të rëndësishme. Ata nuk e bëjnë këtë, që të mos kenë konflikte të brendshme për shkak të këtyre gjërave. Por Nëse do të merrej një vendim për tema shumë të rëndësishme, siç është hapja e të ashtuquajturave negociata të anëtarësimit të Kosovës me BE-në, tashmë duhet të ketë një konsensus. Brukseli dhe shteti aplikues, por edhe nga të 27 shtetet anëtare. Ata kurrë nuk do të arrinin një konsensus atje dhe kjo do t'i bllokonte gjërat", beson Samarxhiq.

Sipas tij, politika e BE-së ndaj Kosovës është një politikë që nuk i kushton shumë rëndësi rregullave juridike, veçanërisht të drejtës ndërkombëtare. Ai përkujton se EULEX-i para BE-së në Kosovë ka qenë përgjegjës për sundimin e ligjit, por se aty nuk kanë bërë asgjë dhe se tani janë atje si vëzhgues.

"Politika e BE-së në Kosovë ka dështuar plotësisht. Para së gjithash në fushën ekonomike, sepse sipas Rezolutës 1244 BE-ja kishte për detyrë ta rindërtonte Kosovën. Mirëpo, Kosova jo vetëm që nuk është e rindërtuar ekonomikisht, por është zona më e varfër në Evropë nga ku popullsia lëviz dhe jeton vetëm nga subvencionet nga jashtë dhe politikat dhe proceset e gabuara tregtare si kontrabanda me njerëz, drogë dhe armë. Pra, Unioni nuk qëndron mirë atje dhe nuk ka forcë të reformojë nga brenda", deklaron ai.

I pyetur se cilat janë gjasat që Kosova të marrë statusin e kandidatit për në BE, duke qenë se pesë shtete anëtare nuk e njohin atë dhe çfarë do të thotë një ndryshim i mundshëm në mënyrën e vendimmarrjes brenda Unionit në këtë kontekst, Samarxhiq thekson:

“Në rastin e Kosovës nuk mund të jepet statusi kandidat për shkak të këtyre vendeve që nuk e njohin Kosovën, sepse Marrëveshja e Stabilizim Asociimit do të duhej të nënshkruhej me të gjitha. Mirëpo, ajo ekziston, është nënshkruar me Kosovën nga BE-ja pesë apo gjashtë vjet më parë, por nuk është identike me dokumentet që ka BE-ja me Serbinë, Maqedoninë e Veriut apo Malin e Zi, më parë me Poloninë, Çekinë etj. Në rastin e Kosovës, ajo ka kapituj të veçantë që kanë të bëjnë rast i vecante dhe mos i referohemi psh bashkepunimit politik.Vetem ne ate kusht e kane lejuar ate nenshkrim te pese shtetet.eshte nje kuazi marreveshje per asocim, ndoshta keshtu do te ishte edhe per kandidim, me disa rezerva serioze te këto vende”, thekson Samarxhiq.

Sipas tij, e gjithë kjo mund të tërheqë vëmendjen e publikut, i cili “mezi pret lumturi dhe një jetë të mirë në një Evropë të lirë dhe të pasur, por në fakt nuk i çon gjërat as një grimë përpara”.

"Nëse Amerika urdhëron, mund të ndodhë dhe Kosova të marrë statusin e kandidatit, ky është pozicioni në të cilin është BE. Nëse NATO thotë se na duhet për shkak të qëllimeve tona botërore, kjo mund të ndodhë. Por atëherë nuk është më Bashkimi Evropian," përfundon Samarxhiq.