Todoroviq: Ekziston një rrezik i madh që Kosova të humbasë para të caktuara nga Plani i Rritjes së BE-së

Marko Todoroviq, hulumtues në Qendrën për Politikat Evropiane në Beograd, thotë se Kosova është mjaft vonë në zbatimin e reformave dhe tërheqjen e fondeve nga Plani i Rritjes për Ballkanin Perëndimor, dhe se pas marrjes së parave nga parafinancimi, ekziston një rrezik i lartë i humbjes së fondeve që ishin të destinuara për hapat e reformave që duhej të zbatoheshin deri në qershor 2025.

Pasi Kuvendi i Kosovës ratifikoi marrëveshjet me Komisionin Evropian, sipas Todoroviq, Kosova aktualisht i plotëson kërkesat vetëm për parafinancim, me faktin se edhe për këtë është e nevojshme të përfundojnë disa hapa të tjerë proceduralë në lidhje me formimin e strukturës institucionale për zbatimin e axhendës së reformave, pra përcaktimin e koordinatorit kombëtar për këtë proces dhe Bordit për mbikëqyrjen e zbatimit.

"Kur të zbatohet e gjithë kjo, gjë që duhet të jetë shumë e shpejtë, sepse këto janë çështje procedurale, atëherë Kosova mund të marrë shtatë përqind të shumës totale në dispozicion të saj, që është gjithsej 882 milionë. Ky shtatë përqind është 62 milionë dhe kjo është ajo që Kosova me siguri do të marrë. Çdo gjë më vonë lidhet me reforma specifike që rrjedhin nga axhenda e reformave dhe bëhet fjalë për miliona euro që mund të humbasin në periudhën e ardhshme", tha Todoroviq për Kosovo online. 

Siç shpjegon ai, Kosova tani duhet të zbatojë hapat e reformës, jo vetëm nga ky semestër, por edhe ato për të cilat afati ishte deri në dhjetor 2024, pastaj deri në qershor 2025 dhe deri në dhjetor 2025. Më problematikët, vlerëson ai, janë hapat e reformës për të cilët afati ishte qershori 2025.

"Kosova aktualisht duhet të punojë në reforma për katër semestra, gjë që sigurisht është një detyrë jashtëzakonisht e vështirë dhe ekziston një rrezik i lartë i humbjes së fondeve. Domethënë, për çdo semestër ka një periudhë të caktuar mospagimi në të cilën shteti mund ta vonojë zbatimin, por në fund prapë t'i tërheqë fondet. Për hapat e reformës për të cilët afati ishte dhjetori 2024, periudha e mospagimit është dy vjet, kështu që Kosova mund t'i zbatojë ato deri në fund të këtij viti. Megjithatë, për të gjitha hapat pasues të reformës, periudha e mospagimit zgjat një vit, që do të thotë se hapat e reformës nga qershori 2025 kanë një periudhë mospagimi deri në fund të qershorit të këtij viti. Pra, është vetëm çështje disa muajsh dhe është mjaft e sigurt se do të humbasin disa para”, thekson ai.

Nëse Kosova zbaton reformat e planifikuara pas... periudha e hirit, siç shton ai, paratë e planifikuara nuk duhet t'i paguhen asaj, të cilat duhet të jenë të vlefshme si rregull për të gjithë në Ballkanin Perëndimor nëse gjenden në një situatë të tillë, dhe paratë e "humbura" duhet t'u shpërndahen fqinjëve.

"Pastaj fqinjët marrin një sasi më të madhe parash në dispozicion për hapat e tyre të reformës që po zbatohen. Kjo është në thelb logjika e të gjithë Planit të Rritjes për Ballkanin Perëndimor. Ne ende nuk jemi përballur me një situatë ku ndonjë aktor në Ballkanin Perëndimor ka shkelur atë periudhë hiri, dhe do të shohim nëse, kur kjo të ndodhë, Komisioni Evropian do të përpiqet të gjejë një mënyrë për të paguar, domethënë, ndoshta të japë një periudhë tjetër shtesë. Por, kjo do të kërkonte edhe ndryshime në marrëveshjet e nënshkruara nga njëra anë, por do të thoja se në të vërtetë do të ishte një ndryshim në të gjithë logjikën e Planit të Rritjes, i cili duhet të lidhë reformat me fondet, dhe do ta vlerësoja këtë si diçka negative, sepse nuk duhet të kërkojmë me çdo kusht të paguajmë para nëse reformat nuk zbatohen", thekson Todoroviq.

Ai kujton se për tërheqjen e fondeve kur bëhet fjalë për Kosovën, një parakusht konkret është normalizimi i marrëdhënieve me Beogradin, ashtu siç normalizimi i marrëdhënieve me Prishtinën është një kusht për Beogradin.

"Është e rëndësishme që ky nxitje financiare të jetë gjithashtu e rëndësishme për këto çështje që kanë të bëjnë me normalizimin dhe në përgjithësi të drejtat e pakicave në Kosovë. Është shumë e mundur që Prishtina të pyetet për gjëra specifike kur bëhet fjalë për normalizimin e marrëdhënieve. Nuk mund të hyj në detaje rreth asaj që do të kërkojë Komisioni Evropian, por definitivisht nuk do të mbetet vetëm në letër", beson bashkëbiseduesi ynë.

Kur paratë nga kësti i parë iu paguan Serbisë, siç pohon ai, u vlerësua edhe nëse Serbia ishte një partner konstruktiv në normalizim, gjë që në këtë moment është konfirmuar të jetë e vërtetë, por do të vlerësohet përsëri për çdo këst pasues.