Gjokutaj: Mungesa e zejtarëve po bëhet një problem serioz për tregun e punës në Shqipëri

Eksperti ekonomik nga Tirana Eduard Gjokutaj paralajmëroi se Shqipëria po përballet me një mungesë serioze të zejtarëve dhe punëtorëve të kualifikuar, duke vlerësuar se investimet afatgjata dhe politikat arsimore kanë çuar në mungesë të personelit në sektorët kryesorë të ekonomisë. Si një nga zgjidhjet, ai sheh forcimin e arsimit profesional dhe të dyfishtë, me investime më të mëdha nga shteti dhe ekonomia.

Gjokutaj, i cili është gjithashtu president dhe analist fiskal në kompaninë ALTAX, beson se problemi i tregut të punës në Shqipëri është mënyra e investimit dhe e zbatimit të politikave gjatë viteve të kaluara, prandaj sot ka mungesë të zejtarëve.

"Kemi shumë të diplomuar, por zanatet shihen si zgjedhje të dorës së dytë këtu. Sigurisht, kjo politikë ose kjo mentalitet ka 'prodhuar' më shumë të diplomuar të rinj dhe më pak artizanë. Sidomos na mungojnë specialistë në fusha bazë si elektricistë, saldatorë, punëtorë ndërtimi, por na mungojnë edhe specialistë në fushën e energjisë fotovoltaike dhe energjisë, na mungojnë mekanikët e automjeteve dhe industritë përkatëse, si dhe profesionet që lidhen me degët kryesore në Shqipëri sot, siç është ndërtimi, veçanërisht turizmi dhe agro-përpunimi", tha Gjokutaj për Kosovo online.

Ai shton se në Shqipëri ka mungesë ekspertësh që do të kontribuonin në zhvillimin ekonomik të vendit, gjë që është një pengesë për përparimin dhe konkurrueshmërinë më të madhe.

"Së pari, dhe ajo që është më e dukshme, veçanërisht në dekadën e fundit, është largimi i punëtorëve të kualifikuar jashtë vendit, gjë që krijon mungesa të mëdha dhe një situatë të rrezikshme për tregun e punës në Shqipëri. Kjo i detyroi kompanitë ta zgjidhnin këtë problem duke importuar punonjës në sektorë ku ka një mungesë më të madhe, me qëllim shmangien e humbjeve. Së dyti, kjo situatë ka të bëjë me mënyrën se si është zhvilluar politika e arsimit profesional, e cila vetëm kohët e fundit është zhvilluar ndryshe, megjithëse është larg asaj që kërkon tregu. Ka dobësi në lidhjen e teorisë me praktikën dhe me nivelin e investimeve në këtë drejtim", shpjegon Gjokutaj. 

Duke bërë një krahasim me rajonin, ai tha se Kosova ka një situatë të ngjashme me Shqipërinë, por se ka bërë më shumë përparim sepse ka filluar të investojë më shumë në arsimin profesional, veçanërisht në arsimin dual, dhe ka një lidhje më të zhvilluar me tregjet e punës gjermane dhe zvicerane. 

"Sa i përket Maqedonisë, ky vend ka vite që e aktivizon arsimin profesional duke investuar para nga buxheti, por edhe në bashkëpunim me industrinë, siç është industria e automobilave dhe disa të tjera. Sigurisht, Serbia qëndron në ballë të rajonit, duke investuar të paktën që nga viti 2017 në një mënyrë të fortë dhe duke kuptuar se kjo përbën bazën për zhvillim, dhe kjo i jep asaj një avantazh në treg, si dhe për të kompensuar humbjet nga emigrimi i të rinjve, që po ndodh në të gjithë rajonin", tha Gjokutaj. 

Ai thekson se midis politikave që shteti shqiptar duhet të zhvillojë janë ato që do të kontribuojnë në forcimin e arsimit profesional, i cili nuk duhet të shihet më si zgjedhja e dytë, por si zgjedhja e parë, sepse kjo do t'i lejonte Shqipërisë të kompensonte mangësitë në raport me rajonin.

"Nga ana tjetër, zhvillimi i një sistemi arsimor të dyfishtë, pra 'teori plus praktikë', duhet të zbatohet në një mënyrë që lidhet me nevojat e tregut dhe kompanitë duhet të pyeten për mënyrën se si duhet të hartohen këto programe. Shpesh vetë kompanitë ankohen se ajo që mësohet në shkolla nuk përputhet me nevojat e tyre. Një problem tjetër janë investimet, të cilat janë thelbi i gjithçkaje. Megjithatë, investimet në këtë drejtim janë shumë modeste në vendin tonë dhe nuk mund të ecin me ritmin e kohës, dhe mbeten prapa kërkesave të ekonomisë, teknologjisë dhe kompanive. Prandaj, ne duhet të rrisim investimet në arsimin profesional, të përmirësojmë aspektin praktik dhe laboratorët në shkollat ​​tona. Një politikë tjetër duhet të jetë një stimul fiskal, sepse është e nevojshme të ulen kostot për njerëzit, si përmes kurseve falas të trajnimit profesional, ashtu edhe duke ndihmuar kompanitë të lehtësojnë aktivizimin e praktikuesve në fabrikat dhe punishtet e tyre", theksoi bashkëbiseduesi.

Në fund, ai kujton se interesi i të rinjve për t'u regjistruar në shkollat ​​profesionale është i lidhur me krijimin e një klime të favorshme që do t'i inkurajonte ata dhe do të lehtësonte kostot e trajnimit profesional. 

"Kostot ndikojnë në vendimet që marrin të rinjtë. Ne e dimë që njerëz nga shtresat më të varfra të shoqërisë shkojnë në këto shkolla. Nga ana tjetër, inkurajimi i të rinjve varet nga ofertat e biznesit, sepse nuk mund të përpiqemi të rrisim arsimin profesional në një mënyrë 'të thatë', domethënë, në një ekonomi ku ka vetëm ritme të larta rritjeje në ndërtim dhe turizëm, pa pasur ato degë të ekonomisë për të cilat të rinjtë mund të jenë të interesuar", tha Gjokutaj.

Ai vëren se kërkesat e të rinjve në Shqipëri janë të njëjta me ato të të rinjve në Bashkimin Evropian - ata duan të jenë pjesë e ekonomisë së bazuar në teknologji, por kualifikimi duhet të bëhet edhe në përputhje me drejtimin në të cilin po lëviz tregu i punës, në mënyrë që ata të ndihen të sigurt për të ardhmen. 

"Pa dyshim, niveli i pagave luan një rol të madh, duke i bërë të rinjtë të qëndrojnë në punë dhe të jenë më të sigurt. Ne shohim që të rinjtë nuk e kanë më ëndrrën e mëparshme për t'u diplomuar në fusha të tilla si ekonomia ose drejtësia", përfundoi Gjokutaj.