Gjokutaj: Në rajon, ekziston një problem i madh i mospërputhjes së arsimit me atë që kërkon tregu

Eksperti ekonomik nga Tirana Eduart Gjokutaj thotë për Kosovo online se problemi i ikjes së trurit, por edhe i punëtorëve për shërbimet bazë, është i përbashkët për Shqipërinë, Kosovën dhe Serbinë, me faktin se Shqipëria ka një ikje të madhe si të trurit ashtu edhe të profesioneve të mesme, për Serbinë ikja e trurit është një shqetësim më i madh sesa fuqia punëtore e nivelit të mesëm, ndërsa të gjitha kategoritë po largohen nga Kosova.

Sipas Gjokutajt, njerëz të kualifikuar si inxhinierë, ekspertë të IT-së ose mjekë, si dhe teknikë të nivelit të mesëm, elektricistë dhe hidraulikë po largohen gjithashtu nga Kosova.

Si një problem të madh në rajon, ai veçon mospërputhjen e arsimit me atë që kërkon tregu.

"Kjo është më e dukshme në Shqipëri, ku shkollat tona profesionale nuk ofrojnë njohuri praktike për të krijuar profesionistë të vërtetë. Shkollat tona nuk ofrojnë specializim në profesione ku ekonomia ka më shumë nevojë. Ekonomia jonë bazohet në shërbime, ndërtim dhe produkte bujqësore, dhe shkollat nuk ofrojnë një specializim të tillë, dhe kjo i detyron shumicën e njerëzve të largohen për paga më të larta, qoftë për siguri dhe një cilësi më të mirë jetese, qoftë për të ndërtuar një karrierë jashtë vendit, diçka që Shqipëria nuk e ofron", thekson Gjokutaj.

E njëjta gjë, shton ai, ndodh edhe me të tjerët - Kosovën, Serbinë, Malin e Zi, por ato kanë specifika të tilla saqë kanë më pak largim të fuqisë punëtore të kualifikuar, domethënë të një niveli të lartë, dhe kanë më pak nevojë për të importuar punonjës të tillë nga jashtë.

Përveç procesit të eksportit të fuqisë punëtore, siç tregohet, bëhet edhe importi i saj, sipas kërkesave të tregut të punës.

"Në përgjithësi, Shqipëria importon punëtorë për shërbime bazë, kryesisht në industrinë e turizmit, ndërtimit dhe shërbime të tjera, përfshirë bujqësinë. Ka më pak import të specialistëve të nivelit të lartë dhe me paga të larta, megjithëse qeveria ka marrë masa stimuluese fiskale në lidhje me të ashtuquajturit 'nomadë dixhitalë', për të ofruar mundësinë e punësimit në distancë në sektorin e teknologjisë", thotë Gjokutaj.

Siç thotë ai, Serbia ofron vende pune profesionale me cilësi të lartë, për inxhinierë, për projekte ndërtimi, ekspertë të IT-së, domethënë, teknologji informacioni, ekspertë në industri, dhe më pak për plotësimin e vendeve të punës bazë.

"Kosova nuk e ka këtë mundësi, sepse pagat atje nuk janë tërheqëse, por ajo tenton të punësojë punonjës nga jashtë në ato procese që lidhen më shumë me dixhitalizimin dhe profesionet e mesme", thotë bashkëbiseduesi ynë.

Kur bëhet fjalë për papunësinë, ai pohon se vlerësohet se Shqipëria pati papunësinë më të ulët në rajon në tremujorin e katërt të vitit 2025 me 8.3 përqind, e cila, thotë ai, është gjithashtu pasojë e rritjes ekonomike, por më shumë pasojë e uljes së numrit të banorëve, gjë që çoi në faktin se kërkesa në tregun e punës nuk u plotësua.

"Në të njëjtën kohë, Kosova, sipas statistikave të fundit zyrtare, ka rënë në rreth 14 përqind nga 20 disa vjet më parë. Kjo ndodhi sepse ekonomia kishte më shumë kërkesë, por problemi më i madh në Kosovë është mungesa e aktivizimit të fuqisë punëtore të re. Kosova ende mban rekordin për popullsinë e re. Serbia ka një shkallë papunësie më të ulët, rreth 9 përqind, dhe ka një qasje të ndryshme. Tregu në Serbi ofron më shumë, krahasuar me Shqipërinë ose Kosovën, ndërsa përparësia mbetet se si do ta integrojë ekonominë e saj në "zinxhirët" e industrisë evropiane dhe me vendet me të cilat ka lidhje ekonomike. Niveli i papunësisë lidhet me mënyrën se si secili vend zhvillon ekonominë e tij, por edhe tregun e tij të punës", thekson ky ekspert ekonomik.

Masat urgjente që qeveritë duhet të ndërmarrin, veçanërisht në rastin e Shqipërisë, por edhe të Kosovës, sipas mendimit të tij, janë politikat fiskale të stimulimit për ato kategori që janë të vështira për t'u integruar në tregun e punës.

"Kategoritë kryesore janë të rinjtë, të cilët kanë një pjesëmarrje të ulët në treg, dhe tregu nuk i plotëson në mënyrë adekuate nevojat e tyre, gratë që kanë më pak mundësi për punësim, por edhe paga më të ulëta se burrat. Politikat e stimulimit duhet të ndihmojnë ato kategori të popullsisë që duhet të mbahen në vend, dhe të marrin në konsideratë arsyet e emigrimit. Ne tashmë i dimë arsyet e emigrimit, kështu që mund të aplikojmë politika të tilla për të ndihmuar familjet e reja, të cilat janë një kategori e popullsisë që largohet më shumë se më parë, por edhe për të ndihmuar në rritjen e produktivitetit në ekonomi", sugjeron ai.

Rritja e produktivitetit, përfundon ai, nuk sigurohet nga masa afatshkurtra, por duke krijuar politika afatgjata dhe të guximshme për të rritur eksportet.

"Fuqia punëtore duhet të jetë e kualifikuar, dhe ne nuk duhet të mbështetemi vetëm në sektorin e shërbimeve, por në prodhimin në ata sektorë që janë më konkurrues në tregun ndërkombëtar", thekson Gjokutaj.