Grup OJQ-sh e shqetësuar për ngjarjet në Patriarkanën e Pejës: Përpjekje për ndryshimin e karakterit dhe identitetit të trashëgimisë së KOS-it në Kosovë

Një grup organizatash joqeveritare nga Kosova sot, përmes një deklarate, ka shprehur shqetësim lidhur me rastin në të cilin Patriarkana e Pejës është paraqitur si “kompleks i kishave fillestare pararomane dhe bizantine që janë transformuar në mënyrë sistematike në kisha ortodokse rashko-serbe”, duke theksuar se duket se kjo nuk është një incident i izoluar, por pjesë e një modeli më të gjerë të interpretimeve të diskutueshme, provokimeve dhe përpjekjeve për ndryshimin e karakterit dhe identitetit të trashëgimisë së Kishës Ortodokse Serbe në Kosovë.

“Shprehim shqetësim serioz lidhur me ngjarjen në Patriarkanën e Pejës më 30 mars, gjatë një vizite të organizuar, e cila sipas informacioneve publike është realizuar nga Muzeu në Pejë dhe Shkolla Teknike ‘Rifat Gjota’ nga Peja. Sipas publikimit dhe videove në Facebook, gjatë vizitës përfaqësuesi i muzeut ka paraqitur brenda kompleksit manastiror pretendime të diskutueshme dhe historikisht të pabazuara për identitetin e këtij objekti të mbrojtur fetar dhe kulturor, përfshirë paraqitjen e tij si ‘patriarkatë shqiptare’ dhe pretendime për ‘transformim sistematik’ të kishave të mëhershme në tempuj ortodoksë serbë”, thuhet në deklaratën e përbashkët të disa organizatave.

Shtohet se janë regjistruar edhe shembuj të sjelljes së papërshtatshme të disa vizitorëve, përfshirë shfaqjen e simboleve kombëtare brenda hapësirës së manastirit.

Ata theksojnë se paraqitja e interpretimeve historikisht të diskutueshme dhe të ngarkuara etnikisht para fëmijëve, dhe atë në një hapësirë sakrale të një objekti fetar funksional, përbën mosrespektim të rëndë të objektit fetar dhe qëllimit të tij, si dhe devijim nga standardet themelore të arsimit të përgjegjshëm, etikës profesionale dhe respektimit të lirisë së besimit.

Kujtohet se Patriarkana e Pejës është një pasuri fetare dhe kulturore e mbrojtur dhe monument në Listën e Trashëgimisë Botërore të UNESCO-s, si dhe një nga objektet më të rëndësishme fetare të Kishës Ortodokse Serbe, me status të qartë historik, juridik dhe ndërkombëtar.

Prandaj, theksojnë se çdo përpjekje për politizimin, reinterpretimin arbitrar apo përvetësimin etnik të saj paraqet goditje ndaj dinjitetit të Kishës Ortodokse Serbe, ndaj të drejtës për shfrytëzim të qetë të trashëgimisë fetare dhe kulturore dhe ndaj përpjekjeve për ndërtimin e besimit ndëretnik.

“Veçanërisht shqetësuese është se ky rast nuk duket si incident i izoluar, por si pjesë e një modeli më të gjerë të interpretimeve të diskutueshme, provokimeve dhe përpjekjeve për ndryshimin e karakterit dhe identitetit të trashëgimisë së Kishës Ortodokse Serbe në Kosovë dhe Metohi. Fenomene të tilla rëndojnë më tej marrëdhëniet ndëretnike tashmë të ndjeshme, thellojnë mosbesimin dhe vështirësojnë ndërtimin e një klime shoqërore të bazuar në respekt të ndërsjellë, barazi dhe sundim të ligjit”, thonë organizatat joqeveritare.

Ato u bëjnë thirrje institucioneve kompetente, institucioneve arsimore dhe kulturore, si dhe aktorëve ndërkombëtarë që monitorojnë gjendjen e të drejtave të njeriut, lirive fetare dhe mbrojtjes së trashëgimisë kulturore, që pa vonesë të përcaktojnë të gjitha rrethanat e këtij rasti dhe të ndërmarrin masa përkatëse për të parandaluar përsëritjen e rasteve të ngjashme.

Theksojnë se vendet e mbrojtura fetare duhet të mbeten hapësira respekti, përgjegjësie profesionale dhe bashkëjetese paqësore, e jo vende për përhapjen e mesazheve historikisht të diskutueshme, etnikisht të ngarkuara dhe potencialisht politikisht nxitëse.

“Në një shoqëri demokratike dhe të rregulluar me ligj, mbrojtja e të drejtave fetare, dinjitetit të bashkësive fetare dhe trashëgimisë kulturore duhet të jetë e qëndrueshme, e paanshme dhe në përputhje me rregulloret ekzistuese dhe standardet ndërkombëtare”, përfundon deklarata e nënshkruar nga Instituti për zhvillim ekonomik territorial – InTER, Qendra për përfaqësimin e kulturës demokratike – ACDC, Qendra për paqe dhe tolerancë nga Prishtina, Shoqata e grave afariste “Avenija”, Qendra për aksione shoqërore afirmative – CASA, Forumi për zhvillim dhe bashkëpunim multietnik – FDMC, Instituti për hulumtime publike – IJI, Qendra humanitare Mitrovica – HCM, Nisma e re shoqërore – NSI, Qendra për iniciativa sociale – CSI, Komunikimi për zhvillim shoqëror – CSD, OJQ Aktiv dhe Graçanica online.