Bashkësia e Komunave serbe është vetëm ajo që është rënë dakord në Bruksel

Kur në pogromin e marsit të vitit 2004, mijëra ekstremistë shqiptarë filluan të merren me gjithçka që është serbe në Kosovë e Metohi, një gjë është bërë e qartë edhe për skeptikët më të mëdhenj - dhe ajo është se serbët, me ekzistencën e tyre, janë një gjemb në sy të ideologëve të lëvizjes separatiste në krahinën tonë jugore.

Vitet e përfshirjes dinake dhe të pasinqertë të strukturave politike në Prishtinë për gjoja krijimin e një shoqërie civile dhe frymën e tolerancës ndëretnike nuk kanë arritur të bindin askënd se ajo është etnikisht e pastër, territori mono-etnik i Kosovës dhe Metohisë pushoi së qeni ideja qendrore e separatistëve të Prishtinës dhe së paku serbët në Kosovë dhe Metohi pranuan ta besojnë këtë.

Heqja e vazhdueshme e të drejtave të popullit tonë, sulme të dozuara me kujdes, por të vazhdueshme dhe të vazhdueshme ndaj serbëve dhe pronës së tyre, dhunë ligjore, një fushatë urrejtjeje ndaj gjithçkaje serbe, e cila nuk kurseu as produktet serbe në raftet e dyqaneve, ata janë fytyra e vërtetë e asaj që politikanët e Prishtinës jashtëzakonisht të pandershëm dhe cinikë e përshkruajnë si "demokracinë më të re të Evropës". Në mungesë të demokracisë dhe çdo aluzion që serbët në Kosovë dhe Metohi kanë një jetë të sigurt dhe dinjitoze, dhe nga nxitja e natyrshme e një kombi për të mbijetuar, lindi koncepti politik i Bashkësisë së Komunave Serbe.

Beogradi e vendosi atë koncept në qendër të dialogut që po zhvillohet me Prishtinën me ndërmjetësimin e Bashkimit Evropian. Ju kujtoj se gjashtë të parat nga gjithsej 15 pikat e Marrëveshjes së Parë të Brukselit i dedikohen Bashkësisë së Komunave Serbe. Prandaj, nuk ishte një nga temat, por ishte pika kyçe dhe qendrore e dialogut që çoi në nënshkrimin e asaj marrëveshjeje dhe deri më sot për ne ajo mbetet diçka mbi të cilën duhet të mbështetet çdo mendim për normalizimin e marrëdhënieve ndërmjet Beogradit dhe Prishtinës dhe situatës në terren. Sepse, e theksoj edhe një herë, ideja e Bashkësisë së Komunave Serbe nuk është një luks dhe trill politik, por një mënyrë që serbët në Kosovë dhe Metohi të mbijetojnë fizikisht dhe të mbrohen institucionalisht nga veprimet e rrezikshme dhe agresive të ekstremistëve në Prishtinë. Sa korrekte ishte lufta e presidentit Aleksandër Vuçiq për BKS, tregon më së miri qëndrimin e vendosur të Prishtinës për të shmangur me çdo kusht përmbushjen e këtij detyrimi. Përvoja na mëson se asaj që Prishtina po i reziston kaq fuqishëm, si rregull, është në interes të popullit serb. Përshkallëzimi i dhunës kundër popullit serb në Kosovë dhe Metohi, të cilin e kemi parë muajt e fundit, po ashtu konfirmon se BKS është nevoja jonë e përditshme.

Refuzimi kokëfortë i Prishtinës për t'i ofruar garanci për mbijetesë popullit serb përmes formimit të Bashkësisë së Komunave Serbe ka vazhduar për gati dhjetë vjet dhe pasoja nuk është vetëm zgjatja e gjendjes së jashtëzakonshme de facto në të cilën jetojnë serbët në krahinën tonë jugore që nga viti 1999, por edhe agonia gjithëpërfshirëse e mbarë shoqërisë në Kosovë e Metohi. Ajo shoqëri është bërë peng i përhershëm i ideologjive dhe politikave të urrejtjes që prodhohen në Prishtinë. Në të njëjtën kohë, koncepti i Bashkësisë së Komunave Serbe në asnjë mënyrë nuk i kërcënon shqiptarët në Kosovë dhe Metohi. Se ajo u formua pak më shumë se nëntë vjet e gjysmë më parë, kur ishte koha për të, sot do të kishim mundësi më të qëndrueshme dhe më të sigurta në terren në një shoqëri në të cilën hendeku ndëretnik është zvogëluar.

Kaq shumë plagë do të mund të ishin shëruar dhe problemet mund të ishin zgjidhur nëse vetëm Prishtina do të ishte e gatshme të përmbushte atë për të cilën u zotua ose se BE donte të ishte garantuese e të nënshkruar dhe të siguronte zbatimin e Marrëveshjes së Parë të Brukselit në kapacitetin e saj të plotë. Arsyet e veprimeve të tilla të Prishtinës mund të kërkohen vetëm në fushën e irracionales, pra në faktin se urrejtja ndaj serbëve dhe gjithçkaje serbe është aq thellë e rrënjosur në ideologjinë e politikanëve shqiptarë në Kosovë dhe Metohi se nuk mund të zbehet dhe të zhduket vetvetiu me kalimin e kohës. Ndonjëherë kjo ideologji fshihet mes radhëve dhe shpesh, si në rastin e Albin Kurtit dhe Vetëvendosjes së tij, thelbi i veprimit politik deklarohet publikisht. Për më tepër, sot politika antiserbe e Albin Kurtit është bërë qendra e qeverisjes së tij në Prishtinë, dhe nuk janë as ekonomia as sundimi i ligjit.

Në vetë dialogun e Brukselit, përfaqësuesit e Beogradit asnjëherë nuk kanë pushuar së luftuari në mënyrë të vazhdueshme dhe të vendosur për Bashkësinë e Komunave Serbe në nëntë vjet e gjysmë. Për palën serbe ka qenë temë në çdo takim, sepse nuk mund të ketë kompromis për humanizmin më elementar dhe kërkesën që populli ynë të lejohet të vazhdojë dhe të ekzistojë aty ku ka jetuar vazhdimisht me shekuj. Mbi çfarë baze mund të ndërtojmë marrëdhëniet e ardhshme serbo-shqiptare, nëse popullit tonë nuk mund t'i jepet as një garanci e tillë?

Përkundër insistimit tonë të vazhdueshëm për zbatimin e fjalëpërfjalshëm të të gjitha dispozitave të Marrëveshjes së Parë të Brukselit, si dhe të marrëveshjeve shoqëruese të vitit 2013 dhe 2015, të cilat rregullojnë çështjen e formimit i Bashkësisë së Komunave Serbe, deri më sot, asnjë përparim zyrtar nuk është bërë për këtë çështje. Si pa formimin e Bashkësisë të Komunave Serbe objektivisht, nuk është e mundur të arrijmë ndonjë përparim thelbësor në asnjë çështje tjetër me rëndësi për procesin e normalizimit të marrëdhënieve ndërmjet Beogradit dhe Prishtinës, ne u gjendëm, pa fajin tonë, në një lloj konflikti të ngrirë, dhe ai kërcënoi të shndërrohet në një konflikt të vërtetë në një shkallë të gjerë sa herë që politikanët e papërgjegjshëm dhe të paparashikueshme në Prishtinë ndjenin nevojën për të.

Lexuesit e këtyre rreshtave do të pyesin veten e kuptueshme: por ku është Bashkimi Evropian në të gjitha këto dhe a nuk ndërmjetësoi në bisedime dhe nuk garantoi zbatimin e asaj që u ra dakord? Ndër të tjera, Beogradi kërkoi nga ndërmjetësuesit e BE-së që menjëherë të përmbushin detyrimin e tyre nga neni 21 i Parimeve të Përgjithshme nga viti 2015. i cili në mënyrë eksplicite përcakton obligimin e BE-së që - menjëherë pasi ekipi drejtues për hartimin e Draft Statutit të Bashkësisë së Komunave Serbe të përfundojë punën në atë dokument - të thërrasë një takim të Dialogut në nivel të lartë politik, ku ai dokument do t'i paraqitej Beogradit dhe Prishtinës. Ky detyrim është përcaktuar në marrëveshjen e përmendur si hap i parënë procesin e fillimit zyrtar të formimit të Bashkësisë së Komunave Serbe. Megjithatë, edhe pse në prill 2018 BE-ja konfirmoi zyrtarisht mandatin e Ekipit Drejtues për të filluar punën për hartimin e Draft Statutit dhe pavarësisht se në gusht 2018 Ekipi Drejtues e njoftoi zyrtarisht Brukselin se kishte përfunduar punën për këtë çështje,ndërmjetësuesit e BE-së ende nuk kanë vepruar në përputhje me detyrimin e lartpërmendur nga neni 21 i Parimeve të Përgjithshme. Do të ketë një mundësi për të folur në mënyrë specifike për arsyet e veprimit të pamjaftueshëm efektiv të BE-së deri më tani, e cila, në vend që të insistonte në formimin e BKS-së, e me këtë edhe në zhbllokimin thelbësor të procesit të normalizimit të marrëdhënieve ndërmjet Beogradit dhe Prishtinës, preferoi t'u bënte thirrje "të dyja palëve".

Deri në ndryshimin e narrativës së BE-së dhe palëve të tjera të interesuara në Perëndim, kur është fjala për Bashkësinë e Komunave Serbe, erdhi gradualisht në muajt e fundit dhe vetëm pak javë më parë ato mesazhe u kthyen në një kërkesë shumë eksplicite ndaj Prishtinës dhe Kurtit për të përmbushur obligimet e tyre. Në vend të përgjigjes së Prishtinës, ka një lloj diversioni në punë në të cilin papritmas të gjithë në Prishtinë kanë një mendim (duke përfshirë edhe disa organizata të huaja joqeveritare) se si duhet të quhet Bashkësia e  Komunave Serbe, si duhet të strukturohet dhe me çfarë kompetencash...Përkatësisht, të gjitha elementet e nevojshme themelore për formimin e Bashkësisë së Komunave Serbe janë të përfshira në vetë Marrëveshjen e Parë të Brukselit dhe në tre marrëveshje shtesë që lidhen me këtë temë. Çdo sugjerim për largim nga letra e marrëveshjes është në të vërtetë vetëm një eufemizëm për refuzim për t'u zbatuar. Këto janë marrëveshje të disponueshme publikisht, dhe procesi i harmonizimit të tyre ishte i gjatë dhe i mundimshëm dhe shpesh u thyen me ditë të tëra shtizat mbi çdo fjalë ose shenjë pikësimi. Kështu që marrëveshjet e dakorduara për BKS nuk mund t'i nënshtrohen rregullimeve dhe ndryshimeve arbitrare. Bashkësia e Komunave serbe është vetëm ajo që është rënë dakord në Bruksel, me përgjegjësi të përcaktuara qartë - dhe asgjë më pak.

Beogradi nuk ka ndërmend të rinegociojë përmbushjen e asaj që tashmë ishte e garantuar me marrëveshjet e arritura dhe zbatimi i të cilave ishte i detajuar në të njëjtat dokumente. Po ashtu, ne kemi edhe detyrimin edhe të drejtën të këmbëngulim në qëndrimin se përmbushja e detyrimeve tashmë të ndërmarra nuk mund të kushtëzohet me arritjen e marrëveshjeve të reja në kuadër të dialogut, veçanërisht në rrethanat kur Beogradi i ka përmbushur në mirëbesim dhe plotësisht të gjitha obligimet e mëparshme. Prandaj, Bashkësia e Komunave Serbe është obligim urgjent i Prishtinës, i cili duhet të përmbushet pa vonesë. Çdo përpjekje e Prishtinës për të rinegociuar këtë temë apo se formimi i Bashkësisë së Komunave Serbe është i kushtëzuar nga disa zhvillime të reja në dialog, është drejtpërdrejt në kundërshtim me parimet e dialogut dhe normalizimit të marrëdhënieve. Beogradi ka treguar, si me fjalë ashtu edhe me vepra, shumë herë se është i përkushtuar vazhdimisht për dialog, por tani është koha që Prishtina më në fund të tregojë atë lloj përkushtimi.

Shkruan: Petar Petkoviq, Drejtor i Zyrës për Kosovë dhe Metohi