DITËT E TERRORIT Pas 19 vitesh nga Pogromi, serbët jetojnë në frikë edhe sot

Kanë kaluar 19 vjet nga dhuna e ekstremistëve shqiptarë dhe spastrimi etnik në zonat serbe në Kosovë më 17 dhe 18 mars 2004, dhe gjendja e sigurisë për serbët sot është edhe më e keqe se në atë periudhë. Pothuajse çdo ditë ata janë të ekspozuar ndaj presioneve, provokimeve dhe dhunës me qëllim që të largohen nga vatrat e tyre.

Pogromi i marsit mori jetën e tetë serbëve, në dy ditë qindra njerëz u plagosën, më shumë se 4000 njerëz u dëbuan, më shumë se 800 shtëpi u dogjën dhe 35 tempuj ortodoksë dhe monumente kulturore u shkatërruan ose u dëmtuan rëndë.

Pamjet e atyre ditëve të marsit në Kosovë kanë bërë xhiron e botës dhe një nga fotot më mbresëlënësit do të mbetet ajo në të cilën një i ri rrëzon dhe hedh një kryq nga çatia e një kishe ortodokse, gjë që flet pa mëdyshje për shkallën e armiqësisë të shqiptarëve ekstremë ndaj serbëve.

Edhe gati dy dekada më vonë, situata nuk ka ndryshuar shumë. Vetëm nga fillimi i këtij viti në Kosovë janë regjistruar 24 incidente me motive etnike. Vitin e kaluar ishin 150, ndërsa në vitin 2021 janë regjistruar 128 incidente të tilla.

Në veri të Kosovës janë të pranishëm pjesëtarë të njësive speciale të policisë së Kosovës me arma të gjata, të cilët ngacmojnë, rrahin dhe qëllojnë serbët. Situata nuk është më e mirë as në Siriniq.

Nënkryetari i Listës Serbe dhe kryetari i Komunës së Shtërpcës, Dallibor Jevtiq, në një prononcim për Kosovo Online, thekson se situata në të cilën jetojnë serbët ilustrohet më së miri me faktin se tentativa për vrasjen e Stefanit dhe Milloshit Stojanoviq, në Gotovushë në Ditën e Buzmit, u riklasifikua si krim për të cilin nuk është parashikuar as dënim me burg.

“Në atë ngjarje dhe në çdo gjë që ndodhi pas kësaj, mund të merrni pamjen më të mirë të mundshme të pozitës së popullit serb në këto zona dhe të qëndrimit të pushtetit aktual ndaj qytetarëve që vijnë nga radhët e popullit serb”, tha Jevtiq.

Ai thekson se pozita e serbëve nuk ka qenë kurrë më e vështirë, dhe kujton se ka pasur sfida të ndryshme.

“Jeta jonë kurrë nuk ka qenë normale dhe e lehtë, dhe kur themi se nuk ishte kurrë më e vështirë, kjo flet shumë se sa sfiduese është të jetosh sot në Kosovë dhe sa e vështirë është puna e përfaqësuesve politikë, sepse ne punojmë në kushtet e jashtëzakonshme, në çdo kuptim të fjalës. Ato kushtet kërkojnë që angazhimi ynë të jetë shtesë në çdo nivel, në çdo vend dhe në çdo moment, sepse duket se çdo gjë që ndodh, ndodh për një arsye - që serbët të heqin dorë nga jeta dhe mbijetesa në këto zona”, thotë Jevtiq.

Ai thekson se të gjitha padrejtësitë, arrestimet, paraburgimet, të gjitha sulmet, të shtënat, janë të gjitha pjesë e procesit në vazhdim, veçanërisht nga momenti kur Albin Kurti erdhi në pushtet në Prishtinë dhe kur u bë e qartë se ai do të bënte gjithçka për serbët të zhduken nga këto zona.

“Lexova një nga intervistat e mia të vitit 2018 kur fola se ne e kemi të qartë se çfarë po bëjnë shqiptarët dhe cilat janë qëllimet dhe synimet e tyre, por që gjithmonë në fund do të jetë ajo siç vendosën qendrat e pushteti në Perëndimi. Dhe kjo u konfirmua edhe në vitin 2023. Gjithmonë ka qenë ashtu si përcaktohen përfaqësuesit e bashkësisë ndërkombëtare ndaj një procesi”, tha Jevtiq.

Prandaj, shton ai, duhet të jetë i mençur dhe këmbëngulës në qëllimet, që janë jeta dhe siguria e serbëve në Kosovë dhe zhvillimi i mëtejmë ekonomik i Serbisë.

E pyetur nëse populli serb i frikësohet një “Stuhie” apo një pogromi të ri, Jevtiq u përgjigj se ka kohë që serbët në Kosovë jetojnë në frikë dhe ajo që ndodhi më 6 janar, kur një shqiptar qëlloi Stefanin dhe Milloshin, u kujtoi të gjithë serbëve atë që pamë dhe përjetuam më 17 mars 2004.

Atëherë, kujton ai, në Shtërpcë, një babë e bir u vranë në pragun e shtëpisë së tyre.

“Ne jetojmë në atë frikë, por ajo frikë nga ato ditë, por edhe më vonë, u shndërrua në forcë, në bashkim kombëtar, e shprehur edhe në protestën e madhe të janarit. Ne e kuptojmë shumë qartë mesazhin e presidentit Aleksandër Vuçiq kur thotë se ai nuk do të lejojë një tjetër 'Stuhi' apo një pogrom, dhe kjo na jep shpresë se diçka e tillë nuk do të ndodhë, sepse Serbia sot dhe Serbia e vitit 2004 nuk janë të njëjta për sa i përket pozitës politike dhe ekonomike në rajon dhe në Evropë”, tha Jevtiq.

Frika, thotë ai, është derdhur në bashkim, që jep besim dhe ndjenjë sfide, por jo inat kokëfortë, por vendosmëri që pavarësisht nga të gjitha sfidat, edhe kur gjuajnë mbi serbët, ata ende nuk heqin dorë nga jeta në Kosovë.

"Kështu është nga Leposaviqi deri në Shtërpcë, nga Gorazhdeci deri në Ranillug, kudo ku jeton edhe një serb, kështu është reflektuar dhe po reflektohet. Në mënyra të ndryshme, ne përballemi me përpjekje për të zhvedosur nga këtu", thotë Jevtiq.

Siç thotë ai, dhuna fizike ka ndodhur më 17 mars dhe sot dhuna institucionale është në punë në Kosovë.

“Po ndodh me metoda të ndryshme, sepse ndoshta ata që e zbatojnë llogarisin se do të japë rezultate më të mira se Pogromi i vitit 2004 dhe se do t'i japë një goditje të fortë dhe të rëndë komunitetit serb në zonën e Kosovës e Metohisë“, tha Jevtiq.

Profesori i asociuar në Fakultetin e Sigurisë, dr. Zoran Dragishiq thotë për Kosovo Online se gjendja e sigurisë për serbët në Kosovë është shumë e keqe, gjë që, thekson ai, mund të thuhet edhe për dekadat e kaluara, që nga vitet tetëdhjetë, pasi ata kanë qenë nën presion dhe meqenëse nday tyre kryhen vepra penale dhe krime të ndryshme.

“Nëse nuk po flasim për luftën, por vetëm për kohën e të ashtuquajturës paqe në Kosovë e Metohi, nuk mund të kujtojmë se sa njerëz kanë vdekur. Fatkeqësisht, një situatë e tillë nuk është përmirësuar as sot. Siguria e serbëve nuk mund të vlerësohet si e mirë dhe kjo është shqetësuese dhe nuk jep perspektivë të ndritshme për të ardhmen”, thekson Dragishiq.

Se në çfarë situate jetojnë serbët në Kosovë dhe si ngulmojnë në vendimin e tyre për të qëndruar dhe mbijetuar në Kosovë, vetëm ata e dinë.

Lidhur me rrezikun real të një programi të ri të mundshëm, Dragishiq thekson se që nga ardhja e Albin Kurtit në pushtet, retorika është radikalizuar, por se situata e përgjithshme gjeopolitike tani është e tillë që Kurti nuk do të guxonte dhe as dikush tjetër nuk do të përpiqej të ushtronte dhunë në një shkallë të tillë, siç ishte Pogromi i marsit i vitit 2004.

Kjo sigurisht që do t'i kthente mbrapsht Kurtit, është i bindur Dragishiq, duke shtuar se as forcat ndërkombëtare në Kosovë nuk do ta lejonin dhe se vetë Kurti, i cili nuk është aspak naiv, e di shumë mirë se çfarë pasojash do të kishte për të.

“Prandaj nuk besoj se dhuna e asaj përmasash është e mundur, por pres ‘incidente’ individuale, sepse e gjitha është e organizuar shumë mirë - për t'u bërë presion ndaj serbëve, për t'i bërë ata të shpërngulen, për t'i bërë ata të ndihen të pasigurt. Kjo do të vazhdojë edhe në të ardhmen, por nuk pres që të ketë ndonjë veprim të madh. Nuk pres ndonjë ‘Stuhi’ të re”, thotë Dragishiq.

Ai shton se amerikanët dhe evropianët nuk do të lejojnë që në Kosovë të ndizet një flakë e re. Nga ana tjetër, është mjaft e sigurt se Serbia nuk do të heshtte për këtë.

"Nëse dikush në Kosovë do të përpiqet të krijojë një "Stuhi e Kosovës" e re, Serbia do të reagonte, që do të ishte fillimi i një konflikti të ri në territorin e Kosovës, dhe ndoshta më gjerë. Forcat e KFOR-it nuk do ta lejojnë këtë. Jam i sigurt se shqiptarët nuk do të guxonin ta bënin një gjë të tillë, sepse do t'i kthente mbrapsht, dhe mendoj se në këto rrethana gjeopolitike do të 'bënte një sy qorr' Serbisë edhe nëse do të reagonte, por sigurisht që do të nënkuptonte një katastrofë si për serbët ashtu edhe për shqiptarët dhe do ta fuste të gjithë rajonin në konflikt. Prandaj nuk besoj se ky skenar është i mundshëm”, thotë Dragishiq.

Nga ana tjetër, eksperti i sigurisë nga Kosova, Nuredin Ibishi, thotë se kur është fjala për sigurinë e të gjitha komuniteteve - “klima është e mirë”.

“Klima është e mirë, ambient i mirë dhe bashkëjetesë dhe raporte të mira të të gjitha komuniteteve në Kosovë, përveç pak në veri ku ka më pak tensione”, është përshtypja e Ibishit.

Ai e sheh të mirë situatën e sigurisë në Kosovë, sa i përket komuniteteve të serbëve dhe komuniteteve tjera, si individualisht ashtu edhe kolektivisht dhe vlerëson se “gjithçka është nën kontroll”.

I pyetur nëse mund të përsëritet 17 marsi 2004, ai thotë se është i sigurt se nuk është e mundur.

“Kjo nuk mundet dhe nuk do të ndodhë më, ishte një situatë e jashtëzakonshme dhe e papërsëritshme, mendoj se në atë kohë kalimi i kompetencave nga UMNIK-u dhe të tjerët në degët lokale, policinë, ka ndodhur ngadalë dhe që Shërbimi Policor i Kosovës nuk kishte kompetenca të plotë dhe nuk kishte kontroll të plotë. Kështu që nuk mund të ndodhë më”, tha Ibishi.