Njohjet, çnjohjet dhe anëtarsimet: Ku është diplomacia e Kosovës?

Kosova shënoi 15 vjetorin e pavarësisë së saj të vetëshpallur, por në vitet e fundit diplomacia e Prishtinës nuk ka pasur suksese konkrete siç pati menjëherë pas 17 shkurtit 2008. Ndërkohë, Beogradi zyrtar njoftoi se 27 shtete kanë tërhequr njohjen e Kosovës, që do të thotë se 90 mbeten në listë, por në ueb faqen e Ministrisë së Punëve të Jashtme në Prishtinë ende ka informacionin e vjetër për 117 shtete.

Është interesante se edhe pas 15 vitesh Kosova ka zhvilluar marrëdhënie diplomatike vetëm me 33 shtete, gjë që i jep të drejtë opozitës në Prishtinë që të kritikojë qeverinë aktuale për dështimin e saj në frontin e politikës së jashtme.

Se ku qëndron Prishtina në marrëdhëniet ndërkombëtare është një pyetje që shpesh ngrihet nga partitë politike në Kosovë.

Shteti i fundit që ka njohur Kosovën është Izraeli si rezultat i Marrëveshjes së Uashingtonit të 4 shtatorit 2020.

Anëtarësimi në Kombet e Bashkuara, UNESCO, Interpol, Organizatën Botërore të Tregtisë, Organizatën Botërore të Shëndetësisë, OSBE-në dhe shumë institucione të tjera relevante është ende e paarritshme për Prishtinën. Një përpjekje për t'u anëtarësuar në Këshillin e Evropës është duke u zhvilluar. NATO dhe BE janë një dëshirë e madhe e Prishtinës, por të gjitha rrugët çojnë përmes dialogut me Beogradin.
Si “suksesin e fundit diplomatik”, Prishtina përmend faktin se Ministria e Punëve të Jashtme të Kosovës arriti të vendosë marrëdhënie diplomatike me Timorin Lindor vitin e kaluar, 10 vjet pasi ky shtet e njohu zyrtarisht pavarësinë e Kosovës.

Ministrja e Punëve të Jashtme Donika Gërvalla tha atëherë se viti 2022 do të jetë “interesant” për njohjet e reja. Por doli që asgjë nuk ka ndodhur. Nuk ka njohje të reja, por në të njëjtën kohë nga Beogradi vijnë njoftime për çnjohje të reja.

Ambasadorët e Kosovës në disa shtete janë përpjekur gjatë muajve të fundit të krijojnë kontakte me përfaqësuesit diplomatikë të vendeve që kanë tërhequr njohjen, por pa rezultat. Shkresat për çnjohjen mbetën.

Gërvalla së fundmi kujtoi se Togo e tërhoqi njohjen e Kosovës në vitin 2019. Por, në ueb faqen zyrtare të Ministrisë së Punëve të Jashtme të Kosovës në atë moment, Togo ishte ende në listën e shteteve që e njohin shtetësinë e Kosovës.

Ka shembuj si Egjipti, i cili dikur ka pranuar zyrtarisht njohjen e Kosovës, por asnjëherë nuk ka filluar marrëdhënie diplomatike dhe nuk ka ndërmend ta bëjë këtë.
Opozita në Kosovë fajëson diplomacinë kosovare për tërheqjen e njohjeve, pasi siç thonë ata, në vend që të thellojë marrëdhëniet dhe të punojë për njohje të reja, qeveria aktuale mbyll edhe ato dyer që ishin të hapura.

Muhaxhiri: Organizatat më të rëndësishme se numri i shteteve

Analisti dhe sociologu nga Kosova, Artan Muhaxhiri, beson se “cilësia është më e rëndësishme se sasia” kur bëhet fjalë për tërheqjen e pavarësisë.

“Beteja për tërheqjen e njohjes është populiste, sensacionale dhe e drejtuar ndaj pjesës militante të elektoratit. Shërben për të krijuar një ide artificiale të kthimit të një procesi historik, edhe pse realisht nuk është e mundur të kemi diçka konkrete. Njohja de jure mund të tërhiqet kur një shtet humbet çdo element thelbësor të shtetësisë, gjë që nuk është rasti me Kosovën. Kur bëhet fjalë për njohjet, cilësia e tyre ndonjëherë është shumë më e rëndësishme se sasia. Nëse një shtet me nivel të lartë korrupsioni dhe probleme të thella strukturore në funksionimin e tij e tërheq njohjen, kjo nuk do të ndikojë në marrëdhëniet ndërkombëtare dhe imazhin e Kosovës. Natyrisht, është një situatë krejtësisht tjetër nëse shteti që e tërheq njohjen është i fuqishëm, gjë që nuk ka ndodhur deri më tani”, tha Muhaxhiri për Kosovo Online.

Sipas tij, Kosova nuk investon mjaftueshëm burime politike apo financiare në marrëdhëniet e jashtme dhe mbështetet në aleatët e saj.

“Për zhvillimin e marrëdhënieve ndërkombëtare, Kosova mbështetet më shumë në mbështetjen e aleatëve të saj kryesorë, siç janë Shtetet e Bashkuara të Amerikës, Gjermania, Franca, sesa në forcat e veta diplomatike. Kosova nuk investon shumë burime politike dhe financiare në marrëdhëniet e jashtme dhe për arsye se fokusi kryesor është në dialog. Diplomacia është shumë e shtrenjtë dhe kërkon investime të vazhdueshme edhe të mëdha për të arritur qëllime të rëndësishme”, shtoi ai.
Siç tha ai, është më e rëndësishme që Kosova të bëhet pjesë e institucioneve relevante ndërkombëtare.

“Ministria e Jashtme deklaron zyrtarisht se Kosovën e kanë njohur 117 shtete. Për Kosovën është më e rëndësishme anëtarësimi në organizatat relevante ndërkombëtare, sepse njohjet e veçanta paraqesin një rrugë më të vështirë për forcimin e identitetit kombëtar. Aktualisht, cilësia e marrëdhënieve ndërkombëtare të Kosovës pothuajse ekskluzivisht varet nga niveli i konstruktivitetit dhe angazhimit në dialog”, ka përfunduar Muhaxhiri.

Bozhinoviq: Guri në këpucë

Presidenti i Serbisë, Alleksandar Vuçiq, ka deklaruar së fundmi se një shtet tjetër është gati të tërheqë njohjen e pavarësisë së Kosovës, pa specifikuar se për cilin shtet bëhet fjalë. Ish-diplomati Millovan Bozhinoviq ka vlerësuar për Kosovo Online se tërheqja e njohjeve nuk e përshpejton rrënjësisht zgjidhjen e problemit të Kosovës, por është tregues se çështja ende nuk është zgjidhur.

"Puna e Serbisë për tërheqjen e njohjeve është një ide interesante politike, por kam frikë se nuk e përshpejton në thelb zgjidhjen e këtij problemi. Kjo ndihmon që politika, të cilën Serbia nuk e pranon, të mos mbështetet aq shpejt dhe fuqishëm sa Kosova pret. Nuk është një çështje e vogël që ndonjë shtet të thotë se kemi gabuar, po e tërheqim njohjen. Kjo ndikon psikologjikisht në situatën politike, por në thelb duhet të përpiqemi për një marrëveshje me ata që realisht vendosin, dhe këto janë fuqi të mëdha”, tha Bozhinoviq.

Siç ka shtuar ai, tërheqja e njohjeve është “gur në këpucë”, dhe çështja e Kosovës po bëhet gjithnjë e më e vështirë jo vetëm për Serbinë, por edhe për vendet e botës.

“Është më shumë dëshmi se problemi i Kosovës është i madh dhe se nuk është aq e thjeshtë të zgjidhet ajo çështje. Një iniciativë politike interesante dhe për t'u lavdëruar, por është një shtesë në thelbin e problemit, dhe ky është një dialog me fuqitë e mëdha. Tërheqja e njohjeve nuk do t'i ndryshojë dukshëm gjërat, por është pjesë e përshtypjes së përgjithshme se ka shumë vende që janë edhe larg nesh, që dyshojnë në pavarësinë e Kosovës", tha Bozhinoviq.

Sipas tij, politika e ndjekur nga Serbia i shqetëson ata që mbështesin pavarësinë e Kosovës.

“Ka diçka në politikë që është shaka e mirë politike, dhe i shqetëson të gjithë ata që duan që Kosova të jetë e pavarur dhe e gjithë bota i duartroket, por nuk është kështu. E gjithë bota nuk i duartroket, ka edhe nga ata që në këto kushte, pra varësisht se si do të vazhdojë procesi i dialogut, nuk do ta njohin Kosovën”, tha Bozhinoviq.

Ai ka theksuar se Kosova është një krijim politik jo i pavarur, i cili nuk ndërton marrëdhënie politike me shtetet vetvetiu.

“Kosova është produkt i atyre që e kanë krijuar dhe bën atë që e presin dhe e kërkojnë krijuesit e saj, përkatësisht vendet perëndimore”, tha Bozhinoviq.

Ai beson se vetëm ish-presidenti Hashim Thaçi, i cili udhëhoqi një politikë radikale të pavarësisë për Kosovën, ndryshon nga lideri i Kosovës në këtë çështje, por se kjo mund të shkojë aq larg sa e lejojnë “autorët politikë”.

“Kosova nuk i ka marrëdhëniet e veta diplomatike me shtetet, përveç në masën që u thuhet se kanë”, ka përfunduar Bozhinoviq.

Hoxha: Çdo tërheqje e njohjes është e dëmshme

Analisti politik Ljeart Hoxha beson se çdo tërheqje e njohjeve e dëmton Kosovën dhe se marrëdhëniet dypalëshe me disa vende nuk janë në nivel aq të lartë.

Sipas tij, diplomacia e Kosovës është e fokusuar në anëtarësimin në organizata ndërkombëtare.

“Në parim, qëndrimi i diplomacisë së Kosovës është i tillë që më shumë përpjekje i përkushtohet anëtarësimit në organizatat ndërkombëtare dhe kjo shihet nga kërkesat e parashtruara për anëtarësim në Këshillin e Evropës, në BE dhe këtë vit u njoftua se do të dërgohet kërkesa për anëtarësim në NATO Organizatat ndërkombëtare po ndjekin. Marrëdhëniet dypalëshe me disa vende mund të mos jenë në nivelin diplomatik që ne të gjithë do të donim të ishin”, tha Hoxha.

Ai shtoi se deklaratat nga Beogradi dhe Prishtina ndryshojnë për çështjen e tërheqjes së njohjeve të pavarësisë së Kosovës.

“Në të njëjtën kohë, ekzistojnë dy versione të ndryshme për atë që pretendon Beogradi zyrtar dhe çfarë pretendon Prishtina cilat njohje janë tërhequr. Çdo tërheqje e njohjeve do ta shkatërrojë Kosovën pa vonesë, por mendoj se më shumë se çdo tërheqje e njohjes së një vendi individual, Kosova duhet të fokusohet në organizatat ndërkombëtare”, ka përfunduar Hoxha.