Pas vendimit të BE-së për vizat: Qytetarët e Kosovës me pasaporta serbe janë grupi më i diskriminuar në Evropë

Pas vendimit të Parlamentit Evropian për t'iu dhënë qytetarëve të Kosovës një regjim pa viza, banorët e Kosovës me pasaporta serbe mbeten pa mundësi të udhëtojnë lirshëm dhe kështu mund të bëhen qytetarë të kategorisë së dytë dhe rast unik i diskriminimit në Evropë. Për këtë paralajmërojnë bashkëbiseduesit e Kosovës online dhe theksojnë se kjo çështje duhet të zgjidhet urgjentisht.

Që nga viti 2009, kur Serbisë iu dha regjimi pa viza me BE-në, dhënia e pasaportave për serbët dhe shqiptarët me vendbanim në Kosovë është marrë përsipër nga Drejtoria Koordinuese e MPB-së në Beograd. Kosova i konsideron këto pasaporta të pavlefshme, vendet e tjera i njohin ato, por kërkohet vizë për të udhëtuar me to në BE.

Kjo ishte rezultat i marrëveshjes ndërmjet Serbisë dhe BE-së, që pas vendimit për heqjen e vizave për qytetarët e Serbisë, pasaportat e atyre që banojnë në Kosovë të lirohen nga regjimi pa viza, për shkak të frikës nga migrimi i paligjshëm.

Pas vendimit të BE-së për heqjen e vizave për Kosovën, mbetet e paqartë nëse pasaportat e lëshuara nga Drejtoria Koordinuese për qytetarët që banojnë në Kosovë do të hyjnë në procesin e liberalizimit të vizave të miratuara nga BE-ja.

Nëse kjo nuk ndodh, mbajtësit e atyre pasaportave, dhe jo vetëm serbët, por edhe pjesëtarët e pakicave të tjera etnike në Kosovë, si dhe disa shqiptarë, mund të mbeten nëngrupi më i diskriminuar në territorin e Evropës.

Dushan Radakoviq, drejtor i OJQ-së Qendra për Përfaqësimin e Kulturës Demokratike – ACDC, thotë për Kosovo Online se situata është shumë e komplikuar që nga viti 2009, kur bëhet fjalë për pasaportat e lëshuara nga Drejtoria Koordinuese.

“Ky vendim diskriminon një popull vetëm për shkak se jeton në një pjesë të territorit të vendit. ‘De facto’ dhe ‘de jure’ janë qytetarë të kategorisë së dytë. Vendimi i Parlamentit Evropian për ratifikimin e liberalizimit të vizave për pasaportat kosovare dhe qytetarët e Kosovës, shpresoj që automatikisht të gjithë qytetarët që kanë pasaporta të Drejtorisë Koordinuese do të përfshihen në liberalizimin e vizave, sepse i gjithë procesi dhe i gjithë problemi është në “çipin” e dokumenteve të lëshuara nga Drejtoria Koordinuese. Nuk ka dallim tjetër me pasaportat serbe. Ndryshe, nëse vazhdon i njëjti problem, qytetarët dhe mbi të gjitha komuniteti serb në Kosovë do të jenë të vetmit në Evropë që nuk do të mund të udhëtojnë pa viza në vendet e Bashkimit Evropian. Diskriminimi dhe enklavimi i serbëve do të vazhdojë”, paralajmëron Radakoviq.

Ai është i mendimit se liberalizimi i vizave duhet të bëhet për qytetarët me pasaportë të Kosovës, që “kjo pjesë e Evropës të mos mbetet ‘vrimë e zezë’ dhe burg për mbarë BE-në”.

Radakoviq thotë se aktualisht ka një përqindje të vogël të serbëve që kanë pasaporta të Kosovës, por pret që kjo të ndryshojë nëse nuk zgjidhet problemi me dokumentet e lëshuara nga Drejtoria Koordinuese.

“Nëse njerëzit nuk do të mund të udhëtojnë me pasaportat e Drejtorisë Koordinuese, sigurisht që do të ketë konfiskim masiv të pasaportave të Kosovës, që nuk do të kërkojë vizë”, thotë bashkëbiseduesi ynë.

Millica Rakiq Andriq në emër të OJQ-së “Iniciativa e Re Sociale”, autore e hulumtimit “Zona e pasaportave speciale”, thotë për Kosovo Online se kjo çështje “më së shumti varet nga Serbia dhe deri në çfarë mase Serbia do të insistojë në rishikimin e direktivës së BE-së, me të cilin pasaportat e lëshuara nga Drejtria Koordinuese janë përjashtuar nga regjimi pa viza me vendosjen e saj në gusht 2009”.

“Një nga arsyet e formimit të Drejtorisë së Koordinimit ishte frika e BE-së nga ‘migrimi ilegal’, e cila tashmë është tejkaluar qartë. Kjo është gjithashtu një mundësi e mirë për shfuqizimin e plotë të atij departamenti të Drejtorisë Koordinuese në MPB dhe rihapjen e reparteve të postave në Rashkë, Kurshumli dhe vende të tjera, në mënyrë që shërbimet e lëshimit të pasaportave të bëhen sa më të afërta dhe të aksesueshme për qytetarët. Qytetarët e Serbisë me vendbanim në Kosovë, në varësi të vendit ku kanë lindur, ndonjëherë duhet të udhëtojnë në tri qytete të ndryshme për të marrë certifikata, letërnjoftime dhe pasaporta, që është një ndërlikim i panevojshëm i jetëve tashmë të komplikuara”, shpjegon bashkëbiseduese ynë.

Rakiq Andriq tregon se nëse kjo nuk ndodh, ata qytetarë që nuk kanë dokumente të Kosovës dhe nuk mund të pajisen me pasaportë të Kosovës do të mbeten të izoluar si më parë.

“Do të jetë një grup shumë i vogël njerëzish prej disa mijërash dhe do të kenë shumë pak mundësi që të bëjnë dikë të mendojë për ta”, thotë Rakiq Andriq.

Ajo pret që nëse kjo çështje nuk zgjidhet, serbët nga Kosova të fillojnë të marrin masivisht pasaportat e Kosovës.

“Sipas të dhënave të fundit që kam parë në raportin e Bislimit, nga dhjetori 2017 deri në maj 2021, në dhjetë komuna serbe janë lëshuar pak më shumë se 21 mijë pasaporta. Nga raporti, megjithatë, nuk dihet nëse bëhet fjalë për kaq shumë persona apo për kaq shumë dokumente udhëtimi, ku i është rinovuar dokumenti i udhëtimit të një personi. Numri i letërnjoftimet të lëshuara në të njëjtën periudhë ishte 127,000. Prandaj pasaportat kanë qenë gjashtë herë më pak dhe pres që të paktën të përgjysmohet kjo diferencë”, thotë Rakiq Andriq.

Në faqen e Ministrisë së Punëve të Brendshme të Serbisë, thuhet se “më 15 gusht 2009, Qeveria miratoi Dekretin për procedurën për përcaktimin e plotësimit të kushteve të parapara për lëshimin e pasaportave për personat nga rajoni AP Kosovë dhe Metohi, e cila është botuar në “Gazetën Zyrtare” dhe ka hyrë në fuqi dy ditë më vonë, më 17 gusht 2009”.

Kjo Rregullore u referohet shtetasve të Serbisë që kanë të regjistruar vendbanimin në territorin e Kosovës dhe në të thuhet se “kërkesën për lëshimin e pasaportës do ta paraqesin ekskluzivisht në Beograd, në Ministrinë e Punëve të Brendshme – në Drejtorinë Koordinuese”.