Pse e shqetësojnë Prishtinën institucionet arsimore dhe shëndetësore të serbëve në Kosovë?

Që “strukturat paralele” serbe në Kosovë duhet të shfuqizohen, është një nga temat që çdo ditë e drejtojnë gishtin zyrtarët e Prishtinës, dhe ajo që është “paralele” nga këndvështrimi i tyre janë institucionet shëndetësore dhe arsimore serbe. Sipas mendimit të bashkëbiseduesit të Kosovës online, shfuqizimi i shkollave dhe qendrave shëndetësore që punojnë sipas sistemit serb, do të sillte me vete rrezikun e emigrimit të serbëve nga Kosova, ndërsa Prishtina nuk do të ishte as organizative dhe as financiare e aftë për të ofruar alternativë për këto sisteme.

Shëndetësia dhe arsimi janë fusha të cilat, sipas Marrëveshjes së Parë të Brukselit nga viti 2013, duhet të jenë në juridiksionin e Bashkësisë Komunave Serbe.

Gjegjësisht, në atë marrëveshje thuhet se BKS do të ketë “mbikëqyrje të plotë” mbi to, por zyrtarët kosovarë insistojnë se BKS nuk do të ketë kompetenca ekzekutive.
Milica Rakiq Andriq nga organizata joqeveritare Nisma e Re Sociale thotë për Kosovo online se hulumtimet e shumta kanë treguar se arsimi dhe shëndetësia janë linja e kuqe për komunitetin serb.

“Ishin gati të ‘gëlltisnin’ integrimin e policisë dhe gjyqësorit, por ajo që ka rëndësi kyçe për ta janë këto dy fusha, si dhe sistemi i përfitimeve sociale. Sistemi shëndetësor serb është shumë i ndryshëm nga ai i Kosovës, i cili i ngjan modelit amerikan, sepse atje ke sigurim privat dhe nuk ke mundësi të sigurimit shëndetësor universal, dhe kualiteti i shërbimeve nuk është në nivel të mirë”, thotë Rakiq Andriq.

Ajo tregon se ndër gjërat kryesore që Bashkësia e Komunave Serbe duhet të jetë në gjendje të bëjë është të drejtojë Fondin e Sigurimeve Shëndetësore, i cili do të mbetej disi i lidhur me Fondin Republikan të Sigurimeve Shëndetësore në Serbi, në mënyrë që njerëzit që janë përfitues të atij fondi BKS të mund të kenë të njëjtën kartë shëndetësore që përdoret në sistemin shëndetësor në Serbi. Në këtë mënyrë, thotë ai, do të ishin të sigurt se sa herë që kanë ndonjë sëmundje, mund të trajtohen në Serbi.

Sa i përket sistemit arsimor, Rakiq Andriq thotë se në Kosovë organizohet ndryshe, sepse shkolla fillore zgjat nëntë vjet, ndërsa ajo e mesme trevjeçare.

“Duhet të sigurohet që ky sistem në komunitetet serbe të mbetet ashtu siç është – shkollën tetëvjeçare dhe katërvjeçaren e mesme, në mënyrë që fëmijët nga Kosova që duan të kenë mundësi të vazhdojnë shkollimin në Serbi pa pengesa. Gjithashtu, kuotat sipas të cilave formohen klasat janë të ndryshme. Nëse kuotat e Kosovës do të zbatoheshin në sistemin arsimor serb në Kosovë, një numër i madh i shkollave fillore thjesht do të mbylleshin, para së gjithash ato në zonat rurale ku ka pak nxënës, dhe fëmijët nuk mund të lejohen të udhëtojnë dhjetëra kilometra për t'u arsimuar”, thotë Rakiq Andriq.
Ajo gjithashtu thekson se kur bëhet fjalë për sistemin e përfitimeve sociale, kriteret që përdoren për të vendosur nëse dikush ka të drejtë për përfitime sociale janë të ndryshme, dhe se mund të ndodhë që dikush që ka të drejtë sipas sistemit serb, të mos e ketë në sistemin e Kosovës.

“Këto janë gjëra për të cilat duhet pasur kujdes. Nëse BKS nuk u përgjigjet të gjitha nevojave të komunitetit serb në Kosovë, atëherë nuk do të ekzistojë as në Kosovë, njerëzit do të shpërngulen”, thotë Rakiq Andriq.

Ai gjithashtu thekson se sistemi arsimor dhe shëndetësor serb përdoret edhe nga komunitetet tjera pakicë - goranët në Dragash, romët në Graçanicë, Gjilan dhe Mitrovica jugore, boshnjakët në veri, dhe se nuk është një sistem që i shërben vetëm komunitetit serb në Kosovë, por edhe komuniteteve tjera, dhe se shpeshherë ndodh që shërbime të ofrohen edhe për shqiptarët në sistemin shëndetësor serb.

“Kjo është një çështje shumë e ndjeshme që duhet trajtuar me shumë seriozitet për të shmangur shqetësimet e mëdha dhe shpërnguljet e njerëzve. Gjithashtu, nuk mendoj se sistemi i Kosovës do të ishte në gjendje të integronte shëndetësinë dhe arsimin sepse kushton shumë dhe kjo çështje nuk konsiderohet e mjaftueshme nga publiku kosovar. Është e vështirë të përcaktohet se sa para për këto fusha i vijnë Kosovës nga Serbia, por çështja është se nuk janë vetëm paratë për paga që Kosova duhet t'i japë kur të ndodhë integrimi. Ato para që vijnë nga Serbia shpenzohen në Kosovë, dhe nëse nuk do të ekzistonte, do të ishte një goditje e madhe ekonomike për një zonë kaq të vogël si Kosova. Për këtë nuk flitet dhe pretendohet se BKS do ta bëjë Kosovën jofunksionale, pa e kuptuar se Kosova është ende jofunksionale. Nëse keni dhjetë komuna në territorin tuaj ku sundon një sistem krejtësisht tjetër dhe për të cilat nuk jeni përgjegjës për buxhetin, kjo ndoshta do të thotë se Kosova nuk është funksionale as tani”, thotë Rakiq Andriq.

Analisti politik Lubomir Stanojkoviq beson se nuk ka arsye më serioze pse organizimi i kujdesit shëndetësor dhe arsimimit për serbët nga vetë komuniteti serb do të ishte problem për autoritetet e Prishtinës.

“Që nga ardhja e forcave ndërkombëtare në këto dy zona, nuk ka pasur ndikim tjetër përveç atij serb për një sërë arsyesh. Megjithatë, dy janë kryesore - barriera gjuhësore dhe situata e rrezikshme e sigurisë në qytetet, ku ndodhen shkollat e mesme dhe spitalet. Koha kaloi, autoritetet kosovare ofruan ndihmë financiare për punëtorët dhe shpenzimet komunale në shëndetësi dhe arsim në masë të vogël, por nuk ishin të gatshme për të ofruar kushte infrastrukturore. U përshtatet disi të gjithëve. Tani ka filluar një qasje më serioze për normalizimin e marrëdhënieve ndërmjet Beogradit dhe Prishtinës, pra kemi marrëveshjet e Brukselit të vitit 2013 dhe 2015, në kuadër të të cilave është rënë dakord për formimin e Bashkësisë së Komunave Serbe, që përfshin edhe juridiksionin për arsimin dhe kujdesin shëndetësor të serbëve, dhe marrëveshja e Brukselit është verifikuar edhe nga Kuvendi i Kosovës”, thotë Stanojkoviq.
Mirëpo, vëren ai, anëtarët e Lëvizjes Vetëvendosje të udhëhequr nga Albin Kurti nuk janë pajtuar me këtë vendim.

“Për ta vonuar këtë sa më shumë ose për të pritur një kohë më të mirë, në Prishtinë është nisur një fushatë negative kundër BKS-së, para së gjithash në kuptimin se është niveli i tretë i qeverisjes në kundërshtim me Kushtetutën dhe se është Republika Srpska e re në Ballkan. Kësaj fushate iu bashkuan të gjithë, edhe ata që votuan për verifikimin e Marrëveshjes së Brukselit, pra për formimin e BKS-së, dhe të jesh kundër BKS-së automatikisht do të thotë të jesh kundër faktit që sistemi arsimor dhe shëndetësor i komunitetit serb është i organizuar nga vetë serbët”, thotë Stanojkoviq.

Ai shton se shkalla në të cilën sistemi arsimor dhe shëndetësor serb në Kosovë e pengon dhe e dëmton shoqërinë kosovare nuk theksohet shumë nga politikanët kosovarë, sepse kjo ndoshta do të nënkuptonte një alternativë, dhe ajo nuk është aty.

“Për mendimin tim, përveç që natyrisht në kuptimin juridik dhe politik paraqet problemin e rrumbullakosjes së shtetësisë së Kosovës, problemi kryesor ndaj serbëve që vetë organizojnë arsimin dhe shëndetësinë e tyre është fakti se marrëveshja e Brukselit parasheh financimin e drejtpërdrejtë të këto aktivitete nga Beogradi. Sepse, me të gjitha llogaritë, mund të paraqesë probleme të caktuara politike për Kosovën. Unë nuk shoh ndonjë arsye më të fortë për kundërshtimin e autoriteteve të Kosovës ndaj komunitetit serb që të merret vetë me arsimin dhe kujdesin shëndetësor, përveç se Beogradi është i përfshirë drejtpërdrejt në këtë përmes financimit të tij. Gjithashtu, kur këto fusha janë në sistemin serb, ofrohen mundësi më të mëdha për unitetin e serbëve në Kosovë, dhe sa më të bashkuar të jenë serbët, aq më të fortë janë dhe kështu është më e vështirë t'i kontrollosh ata”, thotë Stanojkoviq.

Profesor i së Drejtës Kushtetuese në Fakultetin e Prishtinës, Mazlum Baraliu, vlerëson për Kosovo online se askujt në Prishtinë nuk shqetësohet nga institucionet arsimore dhe shëndetësore të serbëve në Kosovë, por nga disa gjëra të tjera.

“Janë gjashtë pika nga Marrëveshja e Brukselit e vitit 2013, të cilat u japin kompetenca serbëve, jo vetëm në fushën e shëndetësisë dhe arsimit. Gjithashtu, sipas ligjeve aktuale të Kosovës, komunat me shumicë serbe kanë përgjegjësi asimetrike në raport me komunat e tjera me shumicë shqiptare dhe komunitetet tjera. Në shëndetësi ju keni të drejtën e kujdesit terciar shëndetësor në Mitrovicën e Veriut, po ashtu ka edhe një Universitet në të cilin ka të drejtë Mitrovica e Veriut, siç shkruhet në Ligjin për Arsimin e Lartë”, thotë Baraliu.